Literarishe bleter · 1926-03-26 · 99-100 (26.3.1926) · p. Seite 207

207 ליטערארישע בלעטער 99-100 .ייא א81ן ש#יץ קץ■, װןם איז געשטאנען וױ א קיאןןל אןיף ךי הענס. אין איר ןןנגעפידםער 8לײשיקײם ראם זי א1יםגעזען א דאן, אירע י1יס*נעם8רבסע ױננע בעקלען הזןבן נע6לאמס הי 8 קי, װאס װאלם געטאנעס אין תס־ינים — און סשיזשיק און חנדלדיק געשםרעקם, א1יף הויכע קנאםעלעך, הןןס זי גע• הןם םלוצים דערפילט, אז זײנע אלע קינבן װערן בסל. םאנבס אין די בלויזע װײסמ ה1יזן און עוגעפליעסקעט םיט די אומנאטירלעכקײט פוז ליטעראטור קונםט־װערק׳ - נלייב נישםו זןןגס איר: שעקספיר. אבער שעקסםיר איז נישט אײנפאך. אײן אײנביקער .האסלעס׳ — װי קןןמפליגירס איז ערו (זע שעםסאװם א׳יסגעצײכנםן בוך: ,שעקםפיר או, זיין קריםיקער בראנדעס׳). גראנדיעז און בוגלײך אײנםאך זענען נ$ר נעצײלםע װעלם־װערק. לסשל: תה־ל־ם. אבער ד$ס איז ש1ין מער װי לי• םעראסור און *נדערש װל ליטעראטור. ליםעראםור קאן נישם זיין אײנ6אך, אפילו װען זי הילט זיך אײן אין א טןןנע פון םשטות. די איגערלעכע סתירה עװישן ױארם-קונםם אין נאנירלעכקײם איי עו טיף, אז ליםעראסור ז$ל קענען װערן אידענטיש םים דעם אומםיסלבארן. דןס מענטשלעכע װארם איו א פרןןסעטעוס אין קייםן. רי סראגעדיע פונם װארם איז די ם־אנעדיע 6ון דער גאנצער ליםעראסור• געשיכסל. דער אײראפעלשער אולםרא-םאדערגיזם האס אנגעה1יבן זוק א רםואה צו דער װונד. די און יענע װארס.ד$קס1ירים ה$בן זיך נעפרװום הײלן די ליסעראםור םיט קרײסעכצער פונם פריםיסיװ. דער םוסוריזם א1יף זײן שסײגער, דער דאד8• איזם א1יף זײן שסײגער — בײדע ה$פן געוזאלס ב6$רײען ד$ם װ$רם פון דער שװערער םראדיציעיקללה און םון דער בײזער ירושחדיקײם. זײ זענען אװעק אין אור״װאלד םון מענםשלעכער פס־כיק און ד$רט געזוכס ד$ס פראססע ו ו א ל ד ■ ו ו א ר ס 6 ו ן א ד ם ■ ה ר א ש 1 ן. און װאס איז געװען דער סיף? — קײן ם1ף ה$ם נ$ך נישט די געשיכםען אםת, בײזע צינגער רעדן ש1ין װעגן אונםערגאנג, און נישט אײן קריםיזירנדן אינסעליגענט דוכם זיך באצײםנס, אז ער שםײס א1יף די חורבות שין א גיגאנסישן עקספעריםענם. און םיד איז א1יך געװ$רן נישם אײן קינסטלער. עם איז א1יםגעשװימען דער אז1יגערו6ענער נע$קלאסיציזם. ,נע$קלאסי• קער׳—אזוי הײסן זײ זיך אנרופן, די ם1רא-ה$בער און חרסה• ה$בער, די, װ$ס ה$בן א1יםנעהערס צי זוק אין ה$בן של1ם נעפאכס מיס דעם סרייעריקן .םפאטוס-קװא׳ 6ונם זו$רס. $בער דערםים װערס די װונד 6ון דער ליסעראסור נישם $6רנײס. דער $פגרונד פין דער סתירה צװישן װ$רם*קינסט און אײנפאכקײס, צװישן װ$רט און לו6ס, צװישן װ$רם און בר1ים, צװישן װארט אין דער םרער םון א מיםער — װערס״ דערםיט נישט פארשאםן• ד$ס װ$רס קען נ$ך אלץ נישס לעבן װי גראז און װי בוים. איר קענם דכער זיץ, אז נישס אײן גרויסער און קלײ• נער קינססלער װעס נ$ך ברעק האלז און נאקן אין געראנגל םיס דער םאסעריע פינם װ$רס אין םיט זיינע שװערע, פין ד1ר1ת אנגעקליבענע אין דורך קולסור סיםםעםאםיש טארגרע• סערםע ירושה-שיכסן און ירושה״לאסםן. אםשר װעט דער ליםעראםור פין בארגן און איבערמ$רגן נ$ך געליננען אם$ל צי בלאזן דעם ש1פר פון תח־ת-הפתים א1יף דעם גר1יסן בית-הקברות םונם װארס. איך װיל ד$ $נװײזן א1יף אײנעם 6ין די םראגישע ק$נװענצי$נעלע ליגנס םין דער גאנגבארער עססעםיק, א ליגן, פים װעלכן עס שפײזן זיך סײ קינססלער, סײ קריסיקער, א ליגן, װ$ם שװעבס אים װי א 6אםא-ם$רגאנא צוק$פנס םין אלע אסתע אין 6אלשע שעםער. ד$ס איז דער ליגן װעגן קינםסלערישער אײנםאכקײט. קינססלערישע אײנפאכקײסן א באגריף, װ$ס סײ ק־נםס• לער, םײ קריסיקער ה$ק צו איס כםעס געצנדינערישן צוםריי, און צוגלײך - באגריף, װ$ס איז ס1תר זיןי אלײן• קונסם און אײנםאכקײםז ש1ין דער עצכש פר$צעס םין קינססלערישן שא6ן ה$ם מיס אײנםאכקײם ג$ינישם צי םון. עס איז דער פראצעס פין גװאלדיקסםן $ פ ק ל יי ב, א םיפישע קולסור*איבערלעביננ. נ$ר אייב בנ1גע אזא קינסם־צװײג, װי פוזיק, קען נ$ך זיק װי־עם־אױ $רם פאר ד$ם אוםםיםלבארע פין םענסשלעכן גײסם, װײל ס $ ן איז נ$ך ם$רם נאםור־דערשײנונג, - איז שוין םםש אנ׳איםזין צו רײדן װעגן אײנפאכקײם בניגע אזא קונסס• צװײג, װי ליםעראסור, װו דער אײנציקער אינםםרוםענס איז - דאס םענתשלעכע װ$רט, אם ד$ס שםיק ירושת ־$ם די גרייסןנ מיסםארשםײי.דניש. איך רעד ש1ין נישט דערםון, װ$ם ד$ם בלייזע נײן זעגן זיך צום סיש אין $נשרײבן עםעס - איז םאר זיך אלײן אין א געװיםער ם$ס א י ם נ א ם י ר ל ע ך. װען דער װ$רם• קינססלער װ$לם .שיר אויםגעשריען זײן ליד $דער דעצײלונג מיס די נישט*ארםיקולירטע קלאגגען םון א פ$לינעזער - װ$לם איך א6שר געז$גם, אז ד$ס איז אײנפאכקײם אין נאםירלעכקײם. אםת, םיםוריםטישע דיכםער ה$בן םאקע אז1י געםין, $בער... נ$ר ז$ל דער .$בער' קל$ר װערן 6ון דעם װײםער געזאגםן. ליםעראםור — און ד$ס איז דער שװערםטער חסר1ן אירער -איז דיאוסנאטירלעכסםע קונסס דער• פאר, װײל איר םיםל - ד$ס םענסשלעבע װ$רם — איז א שטיק ד1ר1ת-טראדיציע, םלס אנדערע װערםער א שםיק קילסור. זעם איר, צװישן ס1יזנםער ליםערארישי םאניערן איז א1יך ד$ די םאניר 6ונם אז1יגערוםענעס פריסיסיװ, ד$ס איז אנער שםענדיג נישם םער און נישם װײטער, װי געמאכםער פרימיםיװ און ססיליזירםע ליםעראסור־אײנפאכקייט. גר1יסע קינסשלער, ריכסיקער אםשר: נרויםע םסיליזאם$רן, קענען ס י פ ו ל י ר ן אײנםאכקײם, פוקם װי עם זענען ד$, להבײל, םשוגעים, װ$ס סיםולירן נעזונםע, די אזוי גערופענע אין דער *זיציאם־יע: .םארקערטע ס׳מולאנטן׳... אײנםאכקײם אלם םאניר, אײנפאכקײם אלם סםיל, און גיפאל םאקע װילן אייך, אויפריכסיקער שםארקער װילן צי אײנשאכק־יס, ($בער נלשם םער װי ד$ס) -ד$ס י$ו איר װעט אבנר נישש נעפינען א1־ף א רפואה זי אלײן, די הײליקע ישטות נופא... װעם םען דיר ז$גן: ,גראנדיעזע קונסם-װערק׳ — גלויבן נ$ר ז$גט פען דיר: .נראנדיעזע אין א ײ נ פ א כ ע אהרן צײטלין