Literarishe bleter · 1926-03-26 · 99-100 (26.3.1926) · p. Seite 203

203 ליטערארישע בלעטער 99-100 .זא און װידער די םםערעאסישע 6ראנע: װער, און *ו װןם דןןרף םען דעם דיכםער? און װיךער דער םסערעאסיםער, נרויסקײם-װאנזיניקער, און דןןך, אײנזױק־ריצםיקער ענם6ער: די װעלם, בדי ער זןל זי םירן. און 6ירערס דארף מען דןך אזיי װײניק. װןןם װײניקער און װןןס גרעסער זײ זענען — דאם נעסער איז עם. װײל םיר םירער װעלן נןוך םירן נו א םאלק, ןןנער הונדערס 8ירער װעלן נעװים 6אר6ירן אין א 6ינםסערניש ארײן. ןן6ט םראכם איך: כדי גרינרלעך דורכעולעזן אײן סןןלם■ םןןי ר#רף םען הןגן א םערטל םון םענםשנס לעבן, בו װ$ס• זשע דןןרף םען לןזן יה1שע םערלע? םיס װןןלט װיססאן קען יעדער פןןעזיע-דורשט װערן גע־ שםילם, עו װןס דןןרף םען װירקלעך םארנעסען די נײט םיט לײנען, נו לםשל, םלך ראװיםש? איז סאקע קײן סארענםפערונג נישטא, םײדן אץ שםרענגםםער בןנױנג נו דיכסער. נו זיך און נו אנדערע. זאלן בלײנן דדײ, אכער וױגםיקע דרײ. דרײ םירנדיקע דימזער• און זןלן דינםער הןןנן דעם םום בו זןןגן: איך בין גע• גאנגען #זױ װײט, װי איך הןןב נןר געקענם. װײטער קען איך נישם• איך גײ אר$פ םון בארנ. 6ץ איבט אן װעל איך װאנד• לען אין דער נירער. איך װיל פיך נישס פלןןנסערן אונטער די 6ים םון יענע, װןם זײערע שריט זענען שריט ס#ר אלעםען. אז1י איז ש1ין דןןם םזל םון דיכסער. ןןדער אוםשםערב• לעך זײן, ןןדער שטארבן םאר דער בײס. *ז1י אץ אלע ליסע• ראטורן 6ון דער װעלס. גענוג בו דערםןןנען די בװײ נןןבעל• לאורעאטן האופםםאן אץ םעםערללנק. בײדע איבער זעכביק• יןץ־יקע, אײנער נןןך אין דער פולער בלױנג 6ון זײן דינסערי. שער קראפט, דער אנדערער םארבלים, ןןפגעשסןןרבן און םארגעםן. געװיס, אץ אלע ליטעראטורן שםארבן דיכםער םאר דער בײט. שטײען אפ אז1י װל בשעת א געיעג. און נאר אייניקע האבן קרא6ם בו קוםען בום ביל. אבער אץ אונזער ליטעראםור ייז דאם םריבײטיקע שסארבן םון סאלענטן אן עפידעםיע. א ם1ראדיקע עפידעמיע. ערשט הײנם האסטו 6ון א דיכםער אזא געהערט א םריש דיכםעריש װארט און מןרגן װעט בו דיר דערזעלנער דיכשער רעדן דיזעלבע רײד םים א םינע, גלײך װי ער װאלט דיר דאס געזאגם בום ערשמן םאל. שגעון אין זײן שרעקלעכערער םארם עבסבסלקײס. ענערגיע, הא־יזאנט, גל1יבן, — דאס זענען די דרײ םאזי• טיװע אײגנשא6טן. אבער נעגאטיװע אײגנשאםסן, םיס װעלכע עם איז בשום א61ן נישס םעגלעך םארבושטעלן זיך א דיכטער, זענען אן א שיעור, איך שםעל םיר נישם םאר א דינטער א ש־פיר, ליגנער, אװאנסורי.םט, פראבלנםניק, גראבער ױנג... אם רי דאױקע לעבםע אײגנשא6ט איז םמש קאטאםסרא• םאל םאר אונזער ליםעראםור. םיר זענען א םעיק פאלק. אץ דער עלעםענס, װאס װאלם בײ די אוםות־העילם געװארן װיבי• קער םאלקס-םענסש, װערס בײ אונז—א שרײבער. אבער טאלענם אין א גראב־ױנגנישער נשםה א־ז אן אד• לער אין א זאק. װאס קען פונקש אז1י ארױפפליען אין דער הױך, װי א חזיר אץ א זאק. קײנער װאלט דאס נישס גענלויבס, אז די גראבױנגישקײס, נישש אזוי די םאקם־שע װי די פרינביפיעלע, װעס װערן דער ערגםסער ש1נא םון דער .לישעראםור, װאם איר זײדע איז גע• װעזן דער א־־דעלער םענדעלי. דער גראכער ױנג קען בלויז זײן נוף, זײן שיקסע, זײן םאטע םיס די בניס, זײן זולאבלא• װעק אדער אײשישאק... און דאס זענען די געשםאלטן, דאס דאס איז די םיבה םץ םריבײטיקן גײסטיקן םויט. םענטשן םיט הונדערטיפראבענטיקע ענערגיעירעזערװוארן האלטן אוים ביז בום םוף. געםאלן, אץ װידער געקעםםס, ביז בום ױג אד־־ר ביז בום טױט. דעריבער דארף םען טאקע בו ױנגע שרײבער זײן שסרענג ביז גאר. בום װארם דארםן בוגעלאזן װערן נאר םענער מיט הונ• דערס־פראבענםיקער ענערגיע. אפשסײענדיקע ענ-רגיע װירקט עפידעפיש, אץ װער נאך איז אזוי עקספאנירס און כלל-געפערלעך װי דער שרײבערז דאס בנוגע ענערגיע, אבער אויך מיט א האריזאנש װערט יעדער םעגסש געבוירן, םיט א קרײז, םון װעלכן ער קען נישט מער ארױםשפרײזן. אץ אים איז זײן װיג געשטאנען און אין דעפזעלבן קרײז װעס אויך שסײן זײן קבר. פריער אדער שפעטער—זײן קבר. און אויך שרײבער װערן געבוירן םיט הארי• זאנםן ארום זיך, און װאם גרעסער די האריזאנטן, אלץ גרעסער די שרײבער, אלץ ברײטער זײער נשמה, אלץ ברײטער זײערע םעגלעכקײטן, אלץ מער םרעמדע האריזאנטן קענען זײ ארײנביען אין זײער כישוף־קרײז. װײל אין דער װעלט איז דא אײן גרוים און אונטערערדיש געװײן בו םדײהײס, בו ברײסקײם׳ בום װילן ארױסבוגײן פון אײגענעם, ענגן האריזאנט בו א ברײ• טערן לעבן, ברײטער, ברײסער — דארס װו עס איז גישטא דער טויט. דעריבער שפארן^זיך אן אזױםיל מענטשן אן די קינססלער׳ װײל זײערע נשםות זענען ברײטער, װײל זײ קענען סארענטםערן׳ װײל זײ האבן געזען פער אין זײער םאנטאזיע, אין זײער םרײער װעלט, אץ זײער ברײטן האריזאנט דאם—בנוגע האריזאנט. אבער אויך םיט א בעסער גלויבז װערט יעדער םענטש געבױרן. און אין יעדן אזא בעכער איז דא א באזונדערער טראפן. בײ אײנע הײסט ער גליק אץ בײ אנדע• רע—אופגליק. קען םען אויםסרינקען דעם בעכער אײן מאל און נאך אםאל, דער באזונדערער טראפן בלײבט. בײ אײנע איז ער אופגליק אץ בײ אנדער־—גליק. און װאם איר װילש קענט איר אץ דעם דאזיקן װארט איײנשפארן. 6ון די סססנ טײםשן ואל דערםאנס חערן א1יף דעם ארס אײנער: דאס גל1יבן אין דער באהערשונג סץ ס1יס. דאס העכםטע גליק, װאם א םענםש קען זיך 6ארשםעלן, און םארקזרס —די איבערבײגוננ אין דער או• םענדלעצער שװאכקײט אקעגן ט1ים — דאס העצםםע־םענלעכע אוםנליק. נעם גישסער אץ דעם בעכער םון גלויבן םץ גרייסע דיכסער, נישםער אין זײער װערק, שװארץ װעס זײן דער גע• םראנק, שװארץ און ביסער, אבער א1יף דעם סאםע דנא װעסטו אײביק און אופגעריכם געפונען דעם אורענסן טראפן 6ון נליק. און םיס דעם זאלסטו םעססן די באדײסונג 6ץ דינםער. װײל דאס אח זײן ווםבות. דאם איז ער. דאס איז זײן באדײםונג אין דער װעלם. א־ז דען פארהאנען א שװארבער בוך װי אױב, איז דען םארהאנען א העלערער בוך װי אױב 1 און גײםםו בו בו א דינסער, בעשנײד אים דורך א־נםיסן זײן הארץ, זײן װערק און זוך די אטאםען פץ אס די דרײ: ענערגיע, האריזאנס, גלויבן. און אז דו װעסם געשיגען פול, יאן 6ארמאך בוריק זיץ הארץ. זיין װערק און גײ רױק בו דיץ סאנ בוריק, װײל ער װעס דיך שירן א ן א1יף אים קענםםו שארסרויען. דאס—װעגן גלויבן. אבער אויך טאלענט םוז דאך האבן א דיכטער... און איך זאג דיר, אז טאלענט איז נישט אזא עלע• : ענטארע זאך, װי די דרײ, פריער אויסגערעכנטע. בוליב מאנגל אין טאלענס שטארבס נישט א_דיכטער. בוליב םאנגל אין טאלעגט ״נרט ער פשוט נישט געבוירן... אויב ענערגיע, האריזאנט אץ גלויבן ד־נען דא, דאן איז דלר םאלענס בל1ױ א ז$יבסשם*־שםעגרלעכקײס.