Literarishe bleter · 1926-03-19 · 98 (19.3.1926) · p. Seite 194

98 .זא ליטערארישע בלדטער 194 שװארץ אװף װייס דעם דיײליקן ,גאטעם־דינםם/ דארס קוםען די םאםיליעם 6*רברענגען, קינדער שםילן - םיט איץ װןןרט אן אםתע ,דיײם׳. איז װיל זי, די דיבע ,ילדין׳, אייך אין װין סןרסלאנבן די דןזיקע אינםטיסואיע. ם־װעס דןורט, םרויםם זי, ןסריכסן ,נןטעס-דינססן׳, פ׳װעם הןולסן סרעדיגס, 6ר1יען װעדן ברעננען זײערע געריםענע װעש עום לזו- סען אונסער דער זןנפירוננ 6ון 8 ססע• עיאליסטץ, א לןןטוטניגע, קינדער װעלן ם*כן .קאושעלקעם -בקיעור עם חעס זײן אײן ,ײארער זעגן׳ 6אר דער םאלקס• זעלע. ם׳איז נאר אניםעלע שװער, פײנם זי. עו 6*רײניקן די ,ארםוט׳ םיט דעם ,בעםערן מענסשן׳, זײ זאלן זיך 6ילן, אז זײ■ געהערן בו אײן 6ןלקס־שסאם 6ון אברהם, יצחק ויעקב. - ןבער 6אר א סר1יםערץ אין נאםען 6ין םאלק איז קיץ זאך נישט שװער. .עם װירד שןןן גײן׳- זאגס דער עםםרײכער. נישם אוםזיםס איז אניסע םילער נעב1ירן געװארן אין דער םעליעםאניםסישער שטאס װין. װערס עס רעדס, װער עס שסילט און װער עס םר1יםס אין גאםען 6ון םאלק... מ. אלמאז טע$טער ־ רעפערטואר 1 (װארשע)_• טעאטער קאמינםקי םןנלןך ,קאװקאזער ליבע׳. אזאז על ןרשםן ״דישע קללן-קונםט-בונע (דלוגן סנ) דאם ערשםע פראגראם 16 םבןנלשן נוםןרן• העבר. טעאטער ,הבימה״ גאםםראל-םארשטעלוגגען פו׳ילישע טעאטער ו>ו$.1סק אזאפז דאםא קאפעליאװא הױי*פרא'לןװא ־ססס סאק וטס. מלוקםענבורנןר נאלערײ) ,אסטאטניא נאגאשץ׳ פערסקע אקא ־0X0 £|י81מ£,'. נױן װןלם 63 *.ספאטקאמי שיען נא נאװים שװיעצע׳ טעאטער אילוסטרירטער חח־ש זשורנאל־1 ערשיגען נומער 5—6 י געװידמעט דעם אנדענק א. ר. קאמינסקא קונםס, און נ§ר אין העברענש, וןגט ער, איז אזא סײערע קונםט מעגלעך. ילדיש איז ■לעבעלש, םירס צו שונד (אך, 6*ר• װןס ש#ילט אונז דער חשובער ד׳ר זיץ הערלעכע קונסט נישס אין העברעלש!) און צו שאנד. ין, די העברענשע קונסט איז געױןןרן םעגלעכער בר1יט. דןוס סןלק ישראל איז קראנק פון הונגער, פארדײעס, נעבעך שװער, שפײזט מען אי□ מיס קונסם-םן; נישט אומזיסם איז דער גלות ג^נליכן צו א םדבר. די ײדישע פרעםע שפילם, א סברא פיט אסך פער סאלאנט און א סך דירעװ- דיקער װי די ,הביםה׳. די זעלבע פרע• סע, װאס שרעקם זיך אין אלע םעג פון א נאנץ יאר 6ארן ץדן פון א גאנץ י?ר אפצודרוקן א װארם איבער סעאסער, אי• בער ליסעראםור, איב^ר קונםם, כדי חלילה גישם צו באלעסטיקן זײן מןנן םים א צו שװערן ביסן — ןוס די זעלבע פרעסע איז הײנס קונסס . םשונע, ם׳פלים אין היםלען. מ׳לײנם אײן העלסן: - קונםס ו װאס םוט זיך דא אזוינס? םון װאנען געםם זיך פלוצלונג אזא הייכער ניװא םון קונםס-באנריפן! פ׳שפילם אין נאפען פון פאלק. די טרױמער. אניסע םילער — ,אײנע יזדין׳ *ון װין, א בריהשע פילאנסראפישע םוערין, װאם האט זיך קונה-שם געװען אין דער צײט פון קריוק טרויםם אץ נןםען סון 6אלק. דזכס זיך גאגץ שײן, גאנץ 6ײן — א דײםשע ץדענע םיט א לעבעדיקן חוש 6ארן נעפלאגסן סענסשן. איז אבער די צרה, אז װי ם׳קריגס בײ אונז א שסיקל נאםען —באקוסם םען באלד די חוצפה צו װערן א 6ירער און דערציער און װאס ערגער - א םר1יםער םון םאלק. די יידענע םילער האס געהאס צו סזן םיט ארעםע ית1םים — איז זי םיטאפאד געװארן א םאלקם-דערציערין און האלט רעםעראםן א1יף ,װעלט-קאנגרעסן׳ װעגן דער ערצױנג §ון ילדישן קינד. װו איז זי ש1ץ נישם אויםגעװען - אםילו אין אםעריקעו םון דארסן קופס זי מיט א גר1יסן סז־וים אין איר װײבערשן הארץ און גיסם אים א1יס א1יף די בלעםער 6ון דער װינער ,פארגנצײסוע׳. אםעריקע האס א םין אינססיסוציע אין די שםעס און שטעטלעך, װאם הייסט .ײדישער צענסער׳; דארס, זאגס זי עפירײכיש-זיס, ריכט וען אפ די רײדער. מער עס רעדט, װער עס שפנלט, װער עס סרויםט אץ נאםען 6ון םאלק. דער לאדזשןר פרײדלגער ד'רבר1ידא, א קהלש קעסס־קלגד, מעלכן דל בעםפל-גבאים האבן אזיסנעהאדעװעס און אװעקנעשלקס א1יף :ײערע ה1צא1ת אלן סענאם ארײן צורעדן אלן נאסען פון הייללקן 6אלק, װײם גענ1י, װאס פאר א שול א ײריש קלנד דארף ריאבן. יעדע עכלעכעיאר ג;ס ער א ב1יג זײן ב1יגעװדלקן חום-״שדרה אין קוקס אריין םלף אלן די א1יגן 6ון זײנע גבאים און ער װײם ש1ץ, ײאס זײ װלדן: רוםלש? — פאזשאלוסםאו דײטש? - בלסע־שעןו פ1יללש? - םאיע שאנאװאניע! א, ער אלז קאנסעקװענס, דער ערײדינער, סוז ער דען עםיצן םגלה זיץ, אז ער *האס אלן לאדזש אן אײגענע •1יליש-.ילדישע' גיפ. נ#זיע םאר ז ינע סעםפל״קלנדער? און נלשט אוםזלסם, און ער װײס 6ארװאס ע־ איז סלא חםה יויםן װימער דעפוסאס, אויף ד׳ר װיגאדסקץ, װאס װיל אים אונםערײסן זײן דריםע פינסה. ד׳ר תינאדסקי איז סאקע נישט קאנסעקװענס. אכאל 8 רוםי• שיקןםאר, װי אלע געװעזענע ילדישע דאקס1ירים, נעמט ער פלוצלונג און װערט א בעל-תשובה - פארט ן װילנערו—ער װיל אץ םאדערם גאר שארן ילדישן קינד א שול אין ילדיש אדער העברעלש. דער אלסער חיגאדםקי קען, פןרשסײס זיך, נישס םותר זײן א1יף זײן שסיקעלע הע• ברעלשן חלק לעילם הבא. אבער פ׳קען צו אים קײן טענית נישס האבן. צו דער עלםער קען םען נישם זיץ אינגןנצן קאנ• סעקװענט. דערפןר איז דער לאדזשער פרײדיגער פותר אינגאנצן א1יף זײן ע1לם־ הבא. ער אױ א םענסש םון ע1לם-הזה און װײס, או זײן פרײדינערײ״ סענאסארײ, די פױלישע גיםנןזיע — 8לץ איז 8 סקור םון ע1לם־הזה. איינסז ט׳דןרף נאר קענען רערן אין נאםען םון סאלק! די עפילער. די .הביםה׳ שפילם אין נאםען םון םאלק. — די ילדישע פרעסע שפילט מים איר פיס■ ן סברא, ןז דעם בעססן אנ• סאמבל םון ש1ישפילער םארפאגס די ילדישע סרעסע; םיםאםאל, םון העלער ד,1יס, איז אונוער ח1שכדיק אוים װעלטל אנגעפילט נעװארן מים 6 ל1יםערן כאר■ נעזןגנ װעגן קונםגא אץ נלשט װעגן דער ,שסײגער׳-קונסט, נאר װעגן דער םאדערנער עקםפרעםיאניםסישער קונםס 6ון ,הביםד.'. ד׳ר גאוליב, לושל, אסעו• בל1יו פים