Literarishe bleter · 1926-03-19 · 98 (19.3.1926) · p. Seite 193

193 ליטערארישע בלעטער 98 .זא די טעטיהײט פרן דער ליטערארישער האמיסיע פון דעם ײדישן אפטײל בײם ״אינװײסקוילט״• אויף דעם ראויקן נײעם געביט הויבט די ליט. קאפ. ערשט אן איר ארבעט. עס װערט דערװײל געזאמלט מאטעריאלן עו דער פראגע װעגן דעם קינםטלערישן דער־ צײלערישן עלעפענט אין דער מוסר- ליסעראטור. אגעװיסע ארבעט װערט גע• טון אויך אין הינזיכט םון אויספארשן די פארם־דערגרײכונגען םון דער נײער ײדי• שער דיכטונג. די ארבעט פון דער ליט. קאמ. האט זיך אנגעהויבן אין אפריל 1925.} דעמאלט איז פונאנדיערגעשיקט געװארן די ערשטע װענ־ דונג צו די קולטור־טוער אויף די ערטער. אין דער װענדונג װערן אנגעװיזן די צילן, װאס די ליט. קאמ. שסעלט זיך אין איר ארבעט, און אויך״םיט װאס עס קען קומען דער ליט. קאמ. צוהילף יעדער קולטור• טוער אין דער פראװינץ. עם װערט אנגע■ װיזן, װי אזוי צו זאמלען מאטעריאלן װעגן ״דישער^ בוכדרוקערײ, װעגן ארטיקע מחברים, ביבליאטעקן־צושטאנד, צענזור• באדינגונגען א. א. װ. די ליט. קאמ. האס זיך אויך באטײליקט אין דער' ארבעט איבער דעם זאמל-בוך צום ,50 יאריקן ױבילײ םון ײדישן טעאטער״. די טעאטער-סעקציע האט םונאנדערגע■ שיקט אן אויפרוף: ״צו אלע ײדישע ארטיסםן און סעאטראלע טוער״, װעלכער איז געװען געדרוקט אויך אין א סך צײ• טונגען און זשורנאלן פון אײסלאנד. אויפן סמך םונם אויםרוף, האט די טעאטער־סעקציע באקומען זכרונות נישט נאר פונם סאװעטנ• םארבאנד, נאר אויך פץ װארשע און נױ• יארק. עס האט זיך אײנגעשסעלט אפאר• בינדונג מיט ״ידישע ארטיסטן םון אײראסע און אמעריקע, װעלכע שרײבן שוין זײערע זכרונות פאר דער טע&טער״סעקציע. די טעאטער־םעקציע גיט ארוים א ביןןגראםיע פון גאלדםאדן. עס ױערן אויך באארבעט און געגרײט צום דרוק מאטעריאלן פאר א זאמל־בוך צום ױבילײ םון ײדישן טעאטער. צי די ביבליאטעקן װעגז לעגאליזאציע כדי *ו דןגאריזי־ן מלפליאשעקן א־ז נוישלק: ז) ןוננןבן א ביטע אלן םשא־אספדע, אייף- װעלרןד ם־דאדשן זיין אונםןרנעשדיבן ר• . ג-ינדער• 2) די אונשעדש־יששן טוז; זלן באששןשלקם ױרך א נ#שאד 13 צו דער ב-שע דארפן ז-ן ב-גןל״נש 3 ןקזעםשלארן בין דעם םשאשוש, ז עקז. אונ• שע-גןשדיבן דודך רי נדינדעד. י־י א־נשןד• שד־פשן באששןםיקש דורך א נאשא־ ו) די נרינדןד ם״ן זין בײ-ע-קע■ אין א חורש אדום דןדװיםן זיך אין םשא- דאםשװא, עװןנסוןל-װאיןװידסשװא. שעקםם •ון םשאטוםן (אין *דליש) װןרט א־ויםנןשלקם *אד סא נדאשן. אררן■: .■81)11. ג3 סחגגס.! ,8ז*<זגתס/גו .1)61)0(1(611 118> *■)8)618 קוקט װערן א גרויםע צאל פעריאדישע אויסגאבן, צײטונגען און זשורגאלן. בױ איצט איז די ארבעט שיין דורכגעםאכט מער װי אויף א העלפט. דערבײ זענען אויס־ געטײלט געװארן ארײ טעמען, צװישן זײ די טעמע 1פרץ אין ״פרײנד׳, אייף װעלכער עס װערט איצט געארבעט. לויט דעם אויםטראג סון דער ליט. קאמ. האט א. גורשטײן (מאסקװע), אנגעשריבן א גר־ע סערע ארבעט "״דער איצטיקער צושסאנד פון דער פרצביאגראפ־ע׳, װו עס װערט פארסאכאכלט דער רײכער מאטעריאל װעגן פרצעם לעבן, װאס איז צעװארפן אין פאר• שײדענע אויסגאבן. די ארבעט דרוקט ויך אין ״צײטשריםט״. נ. אויםלענדער האט צוגעגרײט אן אפ־ האנדלונג ״פרצעס שטעט און שטעטלעך״, װו עס װערט באלויכטן דער פעריאד צװישן ״חסידיש״ און ״פאלקסטימלעכע געשיכטך. א בר״טע ארבעט װערם איצט געפירט אין צוזאמעגהאנג מיטן 10*טן שלום־עליכם■ יארצײט. די ליט. קאמ גרײט צו א זאמל׳ בוך, געװידמעט שלום־עליכמען. די ארבעט װערט געפירט הויפטזעכלעך אױף די מא• טעריאלן םון שלום-עליכמס ביאגראפיע. אין זאמלבוך װעט ארײנגיץ אויך אקאלעקסיװע ארבעט, דורכגעסירט דורך די צוהערער פץ מינסקער, האמלער און װיטעבסקער פעדטעכניקום. אלס נאענטסטע אויפגאבע פון דער לים. קאמ. שטײט די באארבעטונג פון מענדעלעס שאםן, מיש װעלכן עס איז פארבונדן א רײ פראבלעמען סון לעבן און שאפ^ פץ די ײדישע מאסן אין װײםרוסלאנד. מיט דער ארבעט װעט זיך אנהויבן א סעריע אויםפארשונגען װעגן די םארשטײער סון װײםרוםלאנד אין דער ײדישער ליטעדאטוד (צװײסל, שאצקעס און אנדערע). די ליט. קאמ. האט זיך געשמעלט דעם ציל צו באלויכטן יענעם פעריאד אין דער ײדישער דראמע, װען זי האט' נאך נישש געהאט באםראטן די בינע. עס װערט דורכגעםירט די םיסטעמאטיזירונג פון די פאראנענע ידיעות װעגן דער דראמע, דער• הייפט װעגן דדאםאטישע װערק פון די קלענערע מחברים, װי סאלקאװיטש, עפשטײן, דוד זאיק, אולריך קאלמוס *און א גאנצע רײ אנדערע, װעלכע זעגען געװען סעסיק אין דעם פעריאד צװישן עטינגערן און גאלד• פאדענען. בנוגע דעם שאםן םון א. גאלדפאדענען װערט געסירט אן ארבעט אױף*די דראמען פון ערשטן פעריזןד (ביז די- ״היםסארישע״ פיעםן). דער מיטארבעטער סון דער ליט. קאמ. אורי סינקעל האט צוגעגרײט א גרעסערע ןזפהאנדלונג *״די סאציאלע פיגורן אין גאלדסאדנם ערשטע װערק״, װאס דרוקט זי*ך אין ״צײטשריפם״. די ליט. קאם. האט באקומען אין איר רשות אויך אן אינטערעסאנטן מאנוםקריפט שץ אהיס• טארישער סיעםע ״שםשץ הגיבור״, געשריבן ■ץ א םינםקער בדחן אין 883 נ*טן יאר. אין דעם ערשטיערשינענעם בױלעטען םון ״ד*שן זןפטײל ״אינװײסקולט׳ געפינען מיר צװישן אנדערן א באריכט סון דער ארבעט פון דער ליט. קןןמיםיע (אנפירער—נ. אויס־ לענדער), די ארבעט װערט געפירט אין 5 ריכטונגען: 1) ארבעט איבער פאלקלאר, 2) אלטײדישע און נײ־צײטיקע ליטעדאטור, 3) געשיכטע םון דראמע, 4) פראגן םון דער ליטעדארישער םארם אין דער ײדישער ליסעראטור אץ 5) געשיכטע פון ײדישן טעאטער. אין געביט פון ײדישן פאלקלאר האט זיך די ליט. קאמ. געשטעלט דעם ציל אי*ן דער ערשטער רײ צו באארבעטן יענע מאטערי■ אלן פון םאלקלאר, װעלכע האבן א שײכות צום לעבן 4ן די ײדישע מאסן אין װײס• ר־סלאנד. אץ רשות פון דער ליט. קאמ. איז איבערגעגעבן געװארן א רײכע (העכער 5 טויזנט נומערן) זאםלונג סון שפריכ- װערטער און רעדנסארטן, געזאמלט אין פארשײדענע פונקסן פץ װײסרוסלאנד אין משך פון פיל יארן דורך דעם נישט לאנג פארשטארבענעם*א. כראפקאװסקי. די זאמ- לונג איז פארבליבן אין א רויען אץ גאנץ כאןןסישן צושטאנד. אבער שוין די ערשטע באקאנטשאםט מיט דער דאזיקער זאמלונג באװײזס, אז דא קאן, נאך א גרונטלעכער באארבעטונג, געפונען װערן זײער א רײ■ כער מאטעריאל פון ײדישן פאלקלאר. די ליט. קאמ. האט באקומען אויך א זאמלונג פונם סאלקלאריסט ש. בײלין (אירקוטםק), װעלכער*האט*זײנע מאסעריאלן געזאמלט דאס רוב אין װײסרוםלאנד. די דאזיקע זאםלונג (ד טויזנט נומערן) אנט• האלם אויך רײכע עטנאגראפישע מאטערי• אלן א. א. א באזונדער אדט םארנעמען די זאמלונגען פץ נײעם, הײנסצײטיקן םאלקלאר. די דאזיקע ארבעט װערט געםץ דורך *אײניקע קארעספאנדענטן פץ דער ליט. קאמ. לעצטנס האט די*ק>!מיסיע דערהאלטן אן אינטערע• סאנסע זאמלונג סץ פאלקס-לידער, געזונגענע אין בערדיטשעװ אין 1919 טן יןר. לויט דעם אנגעמערקטן פלאן, האט די ליט• קאמ. געזאלט אפגעבן די פראבלעמען פץ אלטײדישער ליטעראטור נאר א קלײנעם טײל פון איר אויםמערקזאמקײט. די ארבעט האט זיך געפירט בלױז אין געביט פון סיסטעמאטיזירן די ביאגראסישע און די ביבליאגראסישע ידיעות*װעגן די אלטײדישע כחברים. דעם צענטראלן ארט אין דער טעטיקײם פין ליט. קאמ. אויםן געביט םון דער נײ• צײטיקער ליטעראטור האבן םארנומען די קלאסיקער סון 9זטן יארהונדערט. אין דער '׳ורשםער רײ איז די ארבעט קזןנצענטרירט געװארן ארום פרצן. אין געביס פץ דער פיץ־ביבליאנראפיע איז געשטעלט געװארן די איישגאבע צו געפינען די כרזןנןןלןןגישע ראטן סון די װערק, װעלכע זענען ארײן אין דער אמעריקאנעד אויסגאבע םון §רצן. ד#ס האט געםאדערט, עם זאל דירכגע•