Literarishe bleter · 1926-03-19 · 98 (19.3.1926) · p. Seite 187

187 ליטערארישע בלעטער 98 .זא קסץ, קאן זײן ,יידישזנ קיגסס׳ נןר 6אר די ,ײדן׳ פון סײם און זײערע .יארסײגעגןםן׳. מלר הןןנן געזען א געניאלע םימפוןניע אייף אנ -םקיס מןסיװ. אבער א טרייערלקע בללנדקײט בניגע אנ-סקים #רןנלעם 6ון 3<סן אין 4־םן אקט. 6ין דעם רגינם גע■ שפןלםענער גשסה, װעלכע זוכט עװישן צווײ וועלםן דעם תקון 6ארן םייםן, דעם זכות 6ארן לעבעדיקן, חןןם די רעזשי קײן זכר נישט אלבערגעלןןזס. אנ-םקיס ,דבוק׳ איז א זכר פון בארטער ללבע בו דער אסונה און םפקות 6ון אונזערע אלםע בייסן. אנ-סקיס ירושה אלז א םתנה דעם שיישסילער אלן בין• השמשות שון טעאטער׳קונםט. אנ-םקי אלײן אלז געװען אומבאהאלפן אלן די פראגן םון םאדערנע ריכסונגען אלן טעאטערז דאם זעט מען א1יך אין טעקסט. אבער דער .דבוק׳ טראגס אלן זלך דל םעגלעכקײטן 6ון טיטאנישע סבענישע לײםסונגען. # און אלן די שפעטערדיגע דורית װעם קומען א םתמיד א פארשער און װעם א1יסגעפינג אן העברעלשן א*יש װןיגן פןןםק װער סעאטער אלן װארשע ארום פורים תרפ׳ו. װער װײס בי ער װעט םארשטײן, אז דער גאננער סוםל איז געװען נישס םער װי — א בלעטל פארםײ-פאללםלק. זוכער6*ן א־יכ־קן אםת אלן סעאםער: ד$ס װײזם זײן הדבוק- ער האם בום םןןדערנעם ש1ישפילער, םשסע1ת, וױיניק בוסר1י נעהאם — נישם ןןן גרונט, פארשם־יס זלך. א רים 6ון גר1יער ,סםאניםלאװםשינע׳ בו סעןןםער-בלוט, צו זון, בו 6*רב. 111 םון אנ-םקים װערק האט װאכטאנגןןװ דאם ע ט נ ןן ג ר א• פ י ש ע דערפלרם בלז גראםעםק און דאם מלסםלש־לעגענדארישע בלז בו אפער־סעאםראללק. דאס םיםטעריעזע פון ל ע ב ן, װעלכע שםעקם הינסער דער עסנאנראפיע האט װאכםאנגאװ, פארשטענדלעך, פארזען: ער קען נאר אנ-םקים ב י כ ל, דל םוזלק םון אנ-םקיס ם ב י ב ה, אלרע ליכט און שאסנס זענען אלם 6רעמד. א שיישפללער קאן — און זאלז — אינסטלנקסיװ שא6ן, אבער א רעזשיסער מװ ב1יען א1יף קאנקרעטער באןיבאכטוננ, - אז נלשט קיםען אר1ים קוריאזן. נו בו־װאם, איך בעם אײך, דארף םען דעם ,שםע ישראל׳ איבער דער פרעכסלקער דעקאראביע 6ון ערשטן אקםז װײל א בית םדרשז און ,קיל חתן וק1ל כלה׳ אין במייסן? װײל א חתינהז אבער נישם די ח ת ו נ ה אלז דאך דער א י נ ה א ל ם פון װאכםאנגאװס בװײםן אקם!! ם׳אלז א שלעכםע עבה. און זל האס דעם .ערל' נעבעך פארפלרם. 6ארשסײט :לך, אז ,הדבוק׳ סיםן אתח אונסער דער רעזשי פון א םענטשן, װאם האם נישס נעקץנם א6ילו קײן ה. לײװיק אױ ״הבימה״ ב. טשעמערינסקי א־בערן .נולם• איז נישס דודכנןנפננע;, םען זאד נישט דע־מאנען ריי־ויקן ןד איז אזױ נױנודענר־ק, ן־ פןלס אױף יעדן ש־יס און םדיס און עד איז אזוי ד־ם, םעכ־״לים, אלן *םעדיקע אזש... רען קען םןן ז־ף ם־נו א־ם בלזאםענםרעפי? װןן? און פלובלונג ל־װלק אין םוןםקװע. לײװלק קוםם אין .הכיםה׳. דאם ןדשםע באגענענלש םיט יללװיקן ו איך שנו־י ביים א־־נגאנג פין טעאםןר און װא־ם אויף ל־װיקן, םלנוםן מײ םלד נןונ־ילשן: א־ך דא־ף ם־ך גריםידן, עם :״ם דןד ,דב יק׳ איך שפיל הײנס דןם ,עד־ק׳. ןם שינו זיך א םא־שידנאדס־ק םיפלי׳ קים אלע זענען םל־ פ־עםד. לײװיקן האפ אלך אויך קײנםאל נישם נעזע;, נישס זײן כ־ל־ אפילי. און א װתדערלןכן זאך! ליװיק עםנם נאד דיםל־ אק אתזן־ע כ־יקן באנעננען זיך״ א קײן ם־ןםםל לױפס דורך א־ננער םײן גאנצן קע־םער. װל םלס א עלעקםרישן שטדאם צלט עד םיך בו זיך םים זײנן דודכדרלנננדן שםןכלקע כליקן. טלר נײע אײנער דןם בװײסן אקןנן לייװיק שסעקס טיר נלײך דל האנס פיס א ב־ײס שפיכעלן- אויף זײנן בלאםן, הלנן, שםײפע ליםן: — חכױ לײװיק? — חכר ששעםןײיםקל? טיר שםוןםן שדן פונם ,נולם׳ על דנל אחת, און אלך הןד שוין םון א־ם װעגן נאד אנרןדן בװנות אין א םך ןרשעי 6ון זדן םאעטע, םונקט דע- היםוך םון אונזעד אױםסײםשמנ. איך בלן מלס אי- םםפים׳ אז דאם זןנען זײןד ניםן אין דלכםלקן בװנות און איך דןרשײל אים אתזןד אדםשײםשזננ איז ןדאייךםלט םיד םםבים, אז ראם זענען אױך נושן א׳ן דיכםלקן כװנוח. . א קלתג פי־ן אינםער ד■ קוללםן■ א־ך טוז טיך םים אים שײדן... לאונ האכן אלע אקשיא־ז געװא־ש זלך צו באנןננען םים לײװיקן, דןם שןםן־ שון ,נולם׳, און דןױ גללקלעכע־ טאםןנש איז נןקיםןן• װןן טלױ האבן אננןהױבז צי־ ג־ישן זלך צו דןם .נולם׳. האס אין .הכיטה׳ אדוםנעכאפם אלןטען א םין לײװיקינײםס. װאם םןרע- םען האש זיך פאדםלפם אלן דןר װינדערכארער •אעםן אלם םערןר און טןרןה האם יעדן אקשיאר געצױנן צי לללװלק;. יעדער האם זלך פארנעשםעלם לײװיקם נןשטאלם אויף א באזונדעדן אופן■ — ײװיק איז א ם ה ר - ל. װאס םרעט ארוים קןנן אלעםע. ראבאלםם װןן םען םוז, צןריםם טים דאם אלםע, ב.ײן9ט נעזעצ;. פא. זיצש א קראפם אױםצוקנעטן א קערפןי *ין לײם אין כאפײי׳ן צו לןבן אין דןרסילן אלע זײנן שליחות. ןר איז נום און בײז, שעםט און װאק- יןנדלק. אלם אין יתג■ גןנלם אין נאאיװ — ײװיק אלז א נ ו ל □ , א סםיכיסן ברױזנדע קראפט, א שטןנ- ריקעד בענקע־ און זיכע־ פק ברײםקײ-י און פרליהללש.. א ליכטיקער *ח א פינצםערןד, א רואה ואינו. נראה. — ײװיק איז א ת נ ח ו ם, א •־אשעםםי-ע־ קןגן אמטע־דדי, קן■־. קענן אידןעףטױענער <ון אבםםדאקטן. םדױםער אתטןרטןניקן־ אין כאפדלןר, א םא־שקיאפשע־ און באפ־דשןד. לײװלק אלז אלן דרי; א .םהד׳ל׳, א .נולם׳ און א .תנחום׳. װו זעם םןן אבןד אים, ײודיקן? ןם אלז דא אזוי פיל בײ אים צו פדעגן. .גוים״, .םהר״ל׳, ,מנחום׳, .סאדעאוש׳, .םשיחי, ,אליהו׳. װי אזױ שטעלם זיך פאױ ןר, לײװיק, אײן דןם שפיל פו: א ,"י='. א מענטש פין לײם אדםנןקנאשן. װי באװןגם עד זיך, װי דןד• >■", װי עםם ןד. װ• שלאפט ןױ, װל יאכש ןר, װל װי:ט ער. װי אזױ סשע־ט ער, לױװלק, זיך *א־ דעם .סה־׳ל״. א ילד * יק;. א גלויביקן,־, א דביהעדה איז עובר או־ף א לאו פין דןר תו־ה, יו־?ט *ין לײם א םןנש*;, גיש אלם אלבן־ א האק אלן האנט און בא• **"ט אים: נקםה, פאדט־ײבם ,טשיחן׳ איי; ,אליהון־ אין א■ װ. קײן אײן דןפןטיצין אין םשך, בםעם, שון נאנצן אדבעם־יאד