Literarishe bleter · 1926-03-19 · 98 (19.3.1926) · p. Seite 185

185 ליטעראריעזע בלעטער 98 .זא און נװאנניק אויםןןםןנילן הןןס םען באשםעלם! און אזיי װי םרס. ראנינם הןןם נישס לינ .אזעלכע זאכן/ איז ער געקיםען סארלגינן דער מאמען, א6שר איז זי א בעלן זלך רירכפןורן םיס אים אין זײן םאשין, נו דער לויד״ ערשטנס, די מבוה. דער שארשםארבענער איז געװען א 6רוםער ילד, גאר 6ון די שאר6ע .ארםאדאקסן*. ס׳איז א סברא, אז דנם ער אלז אק אמעריקע האס ער, אויםער ברוים מיט סאםײםעס, נארנישס נישם 6ארזוכם. נװײםנס, װלל ער דערװײל דער מאמען סריםען םים א ראיד, םכבד זײן, הײםס עם, םים א סאר אויף זײן ניעל םאשין — שוין לאנג נײט. און אגב, װעם זי זען אלן אםעריקע א יזדישן בית-ע1לם. — א ילדישן בית-עולם * — האס די אלסע אלבןנרגעסרעגם מאדנע דערשראקן, געשסוינס אייף זלך אליין, לםאי זל האט ביז אהער 6ון אזא װיכםיקער זאך אפילי נישס א סראכם גע םון. די הוייס־זאך האם זל םארגעס;.׳ — עס רעדס ױך אזוי .נית עולם*. — האט מר. ראבינם געגעבן אלר נו 6ארשסײן. — דא רוסם מען דאס אויסן הלגן לש1ן .סעמעסערי״, און ם׳איז 6אראן חאם נו זען. װעםט אויף םשיקאװעס אנקוקן מבבית, װאס אמערלקאנער ילדלעך םארגינען זלך נו שסעלן אויף זײערע קברים. נישס קײן מנבוח-סאלאנן, רענעלע םאלאנן, האנעסט טו גאדן רי אלכע האם אנגעםאן אלר ברײטן הײמישז מלבוש, נוגעדעקס דעם קאם םיסן שװארנן הײבל און זיך געלאזם גײן נאכן זון םיש אונםערגעהאקםע םיס. אז זײ האבן זיך ארייננעזעגס אין אויםאםאניל, האם מר• ראבינם זלך אויםגע• דרייס מיםן קאפ נו דער סוםער: — װעלל, םאםינקע, דו זיץ דיר רולק און קוק. װעםס זען, סארא גוכער בעל-עגלה אלן בין געװארן אין אמעריקע, אלבעםשין אי, װען מיר סארן בײדע אם אזיי ארײן מ־ם אזא ם.זשין נו אינז אין שםעםל-װאלט םען געלאםן אייף בללעסן! וםוף קוםט) װאס נלען זיך אװעק װײס-װײם, אן אן ענד. זי נלאנדזשעט ןןין א לאנגער שםאלער גאם, זוכם איר שסונ, װו דער מאן וןנם אנגעסאן אין קיסל, װי נו .כל-נררי*, און װארם אויף *יר אומגעדילדיק, נאר 6ון בײדע זײםן גאס, םון רעכםם און סון לינקס, םלאםערן געדיכםע שורות 6ון װײםע װיינערשע ןאקן און 6ארשםעלן איר דאס ליכס פון טאנ. און אם איז שוין נעװארן 6ינססער, םע םוז אײק אלן שול ארײן, און די םיס ךנען נישס. איר סאכסע־ קוםס ארייס פון װײסן טי6ן גארםן, װינקס נו איר שםום, רו6ם זי םיט די הענם, זל זאל גײן נאך *יר — אהין, אהין. דארםן װעם זי אויםרוען די מידע, אנגע• װײסאנטע 6יס. כאאפ זי זלך ארײן אין דעם זונם םאשין, פלים זײל אויסן בויגן און שרײט גו דער טאכטער, אז זל זאל װארטן א װײלע, נאר אײן װײלעםשקע, װארוט אן אלר װעס ןל דא םארםאלן װערן נװישן אזוי םיל זאקן. זי סליס, אין די מאשין נליםשס זיך ילוגים ארוים םון אונםער איר, װערם נעלם, װן זי פאלט םיסן נאננן קעראער אוי6ן קי6ערם םלט די ססרים. ,דל הײליקע םפריםן די הײליקע ם6ריםן* — שרײט איר נאך פץ ה־נםן א קאפ, װאם שװיםס אין דער סינסםער — דער קאע פונם יידישן םכשף, װאם זיגגם .כל-נדרי* בײ דל קארםן, און זײן הײזעריק געשרײ םאלס א:ר אין הארנן ארײן, װי א קאלטער שוידער, װי א בײזע נשורה אויף א נאענםן איספארמללדלעכן אוםגליק... ו האס זלך או־פנעכאפם, נעלעגן אין דער 6י.סטער איסבאװעגלעך, םים א שםוםען םחד אץ הארנן, באגריסן םלינ־ס םלם א םוראדיקער קלארקײם ד^ם אוםענרלעכן שטח, װאס ס־־לס זי אם 6ון דער װײם״םארלאוענער הײם, ני װעלכער קײן ניריקקער װעם שוין אייביק נישם זיץ. א־ינמאל, אין א פארװאלקנטן 6רלםארגן, אלז דער זין איליננעקיםען נ• אלר מלם א נײער בשז־ה: בײ זײנעפ א םרײנם, ײאס װיינם דא נישם װ־ים, אלז םארלקע נאכם געשםא־בן דער :ןשעי, אין די שכנים מאכן אים א גרויסארטיקע לזיה. פיער ״ה ד ב ו ק״ ב״נ א ו ו א ש ט ש י״ מןוועװסמי יעגע אנדערע האבן דא בײ אונז דערםלרט נו דער פארװיססונג 6ון ײדישער קונסס און סון ײדישן לעבן; זײ האבן דך אננעכאפס—װי ד,םאנאנן 6ץ םאליםיק — פאר דעם ײדישן משיח חלום, 6אר דער בענקענ־ש נאכן ארץ־ישראל־זאםד און פלרן דעם ײדן פאר זײן לאנגער נאז אין זײער חדד ארײן. אלן ז י י ע ר גלײצגילםיקײט אץ נינישער פאראכטינג גו אלץ, װאם איז ילדיש, איז םארזונקן געװארן יארנלאנגע מי און סאסערניש םון םענסשן מיס ללבע נזם סייזגסקעםיקן ײדישן םעאסער-עולם, און םיר, ײדישע קינסטלער, זענען םארוואגלס אזן דאכלאז. — םיר האבן 6ון םייזנםער ײדישע הערנער ארױסנערופן התלהבות םאר אונזער ארבעם• װײטע און םרעמדע, א6ילו שינאים ײדישע האבן אין װארשע אונז שבחים נעזונגען. — ג ע ש ו ז י ג ן האבן נאר — ,יענע אנדערע׳• און נאך אלע יארן 6ין אונזערע ננחונית און םםלות, יםים״סובים און נוראים — נאך די ,וױלנער״ אין נאך ,םאטקע גנב״ — דערזעט םען אינם — בעת ילדיש םעאסער ליגס נײן אײלן אץ רער ערד — א דער ערשסער ילדישער א6יש *ויף די ש ס א ם י ש ע?יאסקן אץ װא־שע — א ראשום... װאצםאננאוזס נעםשער 11ייפשו - א געשעעניש... אנ ־סקים א נײעי תקון — אן ענין. און א נדוס פץ דעם ם $ ר פ א ל ג ס ן םײל 6ץ ײדן״ברידער *ינס לאני, װי ײד־ש האם ,יעװסעקניעס׳, און לשון-קידש אלז *ייל אין סארדעכסיק. — די פרעםיערע םין .הדנוק״ אלן ,הביםה״ איז געװען * 3*יײיז, אז אין ראםן־רוסלאנד זענען די♦ באדינגונגען 6אר קינשש געסעיע װי דא בײ אונז. און אז העברעיש, װאס איז פאר י" י' פאן פין םאליםישן שוגא און די םימפאניע 6ץ *י1ח■ ײאס איז די מודק 6ון א קלײנעם נאל ראטן-בירגער — *יז יזנס קײן םניעה ניט דארם• דארסן אלז אויסנעװאקםן דאס, ײ?ס פ'י האבן אנינד דערזען אץ זלך אנטגיקט אץ 6ארװאפ פי יענען גרײס געװען נו פאלן כורעים. — פאי װעםעןז 6אר די םאװיעםן״םאכםז נ י י ן ון זי חאס ׳יי נ י ש ס ג ע ש ס ע ר ט. געבוים האבן אגדערע, דל ,ילדיש״• 1״|ים *ץ 6אר יענע א נ ד ע ר ע בויגן מיר דעם קאם םיט י ־ליו אויף די ליםן.