Literarishe bleter · 1926-03-12 · 97 (12.3.1926) · p. Seite 174

97 .זא ליםערארישע בלעטער 174 הנאד״ א־ך בץ נימ ק״ץ מענטש £־; .,רעםפאװדירך. א•; דער םע;׳ דע;ץ צד רעטטאװריק שטעקט א גדזיםע געפאר. א־ך;ר׳־יי א•; דער;ייטיקי־מ םון מעטאמאדםאזן... - א־־ן פאדמזל, ראס קרמט אדױס םרן אזנטער א־־ער סען אייער־אשט: ת^סחונ* ו1סו5, דך באצרריננען. װאס נױנט איר דער׳ מיט?;אך אייער םדעדעױק ח, קאן סען דאך מ־ינען, אז עס האנדלט זיך נ־ט נא־ .דענן ױ קײטן םון נ־ט־טע, וראש םארמאנן א הע׳ כערן זין. מען קען מײנען, אז א•; שיםיל׳ נײען ארײן אריך אנדערע אריטערלעכע קײםן, ודעלבע סיאיז גױננער ־ב־ דעםיניק, רראס קר׳ מען םון דער רעגיררנגס׳אידעע, .דאס האבן אין זיך ױ א־ם״׳ױ׳ סןדפל־ן, רעם מ־ליטאױזט, דעט םרוסיאניזם? - םדעדעױק 11 איז גערוען פאר מ־ר נאר א סימבאל, א ג־ױסע םיגרר, .לאם לאזמ ז*ך ניט א־אפ־טלײדערן םון ױנע קעננער. לאמ־ד אײםמ־דן דעם מיליםאדיזם. דער מ־ליטא־יזט, א־ן אזא טא־ב, רראם א־ז ארנז באקאנט, האט ׳טױ; זײן דאלע אפגעיצפ־לט, ער דועט שרין ז־ך מער ניט ארמקעק. אבער עס איז רא א קעמפערײנזער א מ־ל־טעױשעד עריטטאנד םון דעד נשטה, זזאס האט םארט אין ז־ך גרו־םקײט. מײן יאאכיס פ־ן ״דעם פארבישוםטן בא.־נ״ קאקעט־רט נ־ט מ־ט דער *רגנט פ־; דעבטס. דער שװאבער מענטש, װאס ױ אידעע םון א גאנץ ק־רצער מ־ליטעױשער התחײבות לאזט א־ם נ־ט אפ, טראנט אין זיך דעם א־נםטינקט םון א זעלנער. דער א־נ- םט־נרט־ א־ז א געפערלעבער, זאל ױץ אבער מען רארף א־ם נאר א־בעראנדערשן א־ן ער ק*ק אננעמען אן א־דעאלע םארם... פ־ן דער עננלישעד ל־טעראט־ר קען איך שאד, װאם װערט ז״עד געלײענט א־ן ױיטשלאנר, נאלםװארטי, װעלבן מען זעצט א־צט א־בער. א־ך האב ליב ױקענסן ארן טעקעדײם םאט־רע. םון ױ רו׳ םישע האב א־ך דך צונעבונק, נאך םערער װי צ.י דאםטאיעװםקין, - צד טאלםטא־ק. אבעד נרױסע אײנדרזקן האט מרד פארשאפט ר םראנצד־זישע ל־טעראטרד. - מאפאםאן? - קאן זק, װען א־ך האב געשױבן מיין יוננט׳װערק ז־ס תחוח?!)?)^ זז^ו־ו שדוו^ו^ז, םלאבער, דער עיק־ ם־ט זק סוזוח13ג5 האט שטארק געװירקט א־־ף מ־ר. א־ך האב, םארשטײט זיך, נע׳ לײענט דאלא, אבער א־ך האלט פ>ץ א־ס װײנ־פ. חוזזק״גװ. £6ח:>א א־ז געװען א װ־בפיהע עדשײנוננ םאר מיר אין דעם עלטער. װען א־ך האב נאך גארנ־שט נעשױבן, ארד־ן ר״־רצע נאװעלן. און דא׳ מאלסמ א־ז עם בײ מ־ר פלרצ־ס אנטשטאנען די א־דעע צר שאפן א .ײאמאן, װענן װאם איך האב םױער אםילו מררא געהאט צר טרו־מען. שפעטער האב איך אנטדעפט שא,־ל׳לוא־׳פיליםן, זש־ק. א־ך האב געהאנט זשאמען... טאמאם מאן האט א גדדיםע ב־בליאטעק. דארט נער׳־נט דך פ־ן אק ױט מאפאםאן, פלאבער, זאלא ױ פדאנצריז־שע קלאםיקער, פדן דער אנדערעד ױט דאםטאיעװםכ־ א־ן א נרריסע צאל בינער... מיטן קאטאלאנ םארנעמט זיך א ױננער געלערנםער םון ג־רעמבעדג. ױ באצ־ונגק צװישן ױ צװײ בױױלר, טאמאם און הײג־יך טאןי מק האט א םך נערעדט, אץ מען האט באטראבט, װי א געשעענ־ש, ױ סצענע, װאם האט זיך ןוםגעשםילט הײנטיקן װ׳ מער צװישן די, װק טאמאם מאנען איז געװאק םוםציק יאד. בשעה ױ פײעדונגק האט ה״נדיך םאן דך דערמאנט װענן זײעד קינדה״ט א־ן טאמאם מאן, טיף געדירט םון ױ'עדינערוננען, האט םארלאזט דץ פלאץ בײם ט־ש און האט ז־ך געװארסן אױםן האלז םרן ז״ן עלטעק ברודעד. זײ האבן געמענט א־בעטן אין םארש־־דענע ױבטונגען םון געזעלשאםטלעבן לעבן״ ױ סא־ס פון ףיער שאם־ננ האט געמענט דץ אינגאנצן םארשײק, אבער דאך ב־נדט ױ צונו־ף ניט נאר א בלוט׳ק־דבהשאםט. און עס איז נ־ש קק װאונדער. גאנץ װעזן. ױ ױנק אומצ־ש״דלעך. ױ צוקינםט םון ױ־טשלאנד געפ־נט ז־ך א־ן געטעס אין ניםשעס גײםט. א־ן נ־ט א־ן װאננעדס, דעם גײםט פון ראמאנטיוט, נאציאנאליזם, טויט, װע לבן מימזז גובד זײן. איך רארט מ־ט א־מנערולד א־יף דער מ־נוט, װען א־ך װעל נאך אמאל דערהעק פארםיפאל און בײדל־ט. דאם װעט ױן א מ־ן קאנפ־אנטאצ־ע. א־ך האב װאננעק ליב געהאט אן א שיעור: מיץ טריסטאן א־ז אן עדדר.. און נ־ט ,־ױיניק דאט מ־ר געקאטם צי באםרײק םון דער ל־בע, אבער עס איז נײט־ב 556|1תו 5;> ח561! באסערקט ז־ך ניט א־ן ױיטשלאנד א דעאפציע קענן װאגנערןי ױ קױטיק, ,דאט א־ז פ־ל מ־ט א ניטשעשער היציקייט, א״ער ט־ו׳ דערם ווס^ח^װ, ))חת וווובײ דע,־ )|)זז0 םון װערםעל?... - װערפעלט .־אםאן פארמאנט, או־םער דעט שײנעט ל־ױזט או־ך אן א־נטערעטאנטן צ־נאננ צו ױ אקטועלע פראבלעמען. אבער ױ האלטזננ םון דער ױננט איז נאך מער באראדטעריטטיש. ױ ױנגע אינטערעטיק זיך שדן ג־ט מ־ט װאננעק. װאננער? װעד א־ז ע־? ױ ה״בן נ־ט אן צו װיט;. אונזע־ ױננט א־ז פרײ פץ רעט, ראט הײטט ראמאנטיזט, מ־ט אלע הארמאנישקײם־ן, װאם דאם װא־ט רופט ארדים, פרײ סון װאנגערם מ־זיק, מ־ט רער דומפק״ט ס־ן דץ שטידעם. און א־־ך מ״ן דור לײטערט ז־ך צ־ ב־סלעך אוים סץ דעם דאמאנט־זם. מק .־אמאנט־ש װע־ק ,געדאנקען פון אן אפא׳ ל־טישן״ האט מ־ט ױנע ,דאדצלען געשטעהמ אין םארנ־בטונג. דא־ט א־ז געווק טימפאט־ע פאק םויט. מק לעצטע־ ראמאן ״ס ^ז־&״&״ב^ שטעלט מ־ט ז־ך סא־, םארקע־ט, א ז־ג םון דעט לעבן, א שהרעבוננ צו גובד זק אל־ן, װאם א־ז פרענקלעך■ גובר דץ, נק ,דייפער, דאס א־ז דער ע־ק־. איך לײקן אפ ר־ פאדגאנגענהײט. א ט״ל דײטשן באםראבמן עט װי א םאדראט, אבער דאם איז נאר א װילן צו לײטערונג. אויך ראם האב איך צו פארדאנקק נ־טשע־ן. דער מענטש װיל שטענױק שטײגן העבער. סאלשע הלמיױם, עם׳הא־צ״ט האבן געםאבט פאר אן א־יבע־מענטש יענעם, ויאט שסעלט ז־ך העבער םון אנדערע, װאט םארטדנקלט ױ־ע־ע מות־ר״. אבער רער ב״שפיל נ־טשע האט א־נז נעגעבן א רער שװעױע־ע א״םגאב־ע, צו זובן ױ הערארניע אין דער א־נעד׳ לעבער װעלט, צו שאפן דעם מענטש אין אונז, אפצוזאגן דך, פא־טױיבן םון זיך אלץ, װאם איז װערט פארטױבן צו װעדן. אבער דאט אלץ איז דאך סוף׳בל׳סוף אזוי פשוט. א־ך בין א פלײסיהע־ מענטש. א־ך האב רעם װילן צו בעטערם, א םין געפ־ל סון ת־ב ראס א־ז באפארבט מ־ט מק אטאװ־זט פון א צפון׳םענטש. םײנע אבות סון ל־בעה ,־ײק אין םיר. דורך עטטעטישן שפ־ל שטרעב א־ך צױ א העבע־ער עט־ק. מי־ן לעצט רע־ק ^ז^ווז^וז״ח׳נ א־ז םארשײק אײפגענומען גע׳ װאק, װי אין ־ואט םאר א סביבד״ די עהסטרעם׳רעבטע, ױער ױגנט, װארסן מ־ר פאר מיץ רעלאט־ױטעט. ױ געםינען נ־ט א־ן;-״־2 ןןזש&״נו הק שאדפע פא־מולן, װאט קאנק געפעלן װעק ױ ױנגע און רער מאטע. ־אט שײך ם־ר, האלט א־ך, אז מק ,־אמאן םאדמאנט יא אן אקטױו;, אפ־לו אן ״אקטיװ־סטישן״ פױנצ־פ. אבער יע־ױע־עד רא־ף רעס פױנציפ א־ויסנעפינען, איט באלו־נק א־־ף זק שטײ־ גע־. איך בין נ־ט קק םקעפםיקע־ א־ן נ־ט קײן ניה־ל־סט. האנם האםטארסט טרדיט האט א־ן דך עפעט פאדט־װעט, פארמאנט אן אירבאהאנטע ממשותױק״ט, װעלבע מימוז זען א־יםצובויען. ױ ־וגנט ב׳־ן לינהב האט דאט גוט דערפ־לט א־ן א־־ך ױ ױננט, װאם גע׳ הע־ט נ־ט צ־ ,״עבטט און נ־ט צ־ לינהט, אט א ױ נ־ט אנטשלאטענע, םארז־במ־קע מע־הײט. אין נראר אויף ױ לעצטע בוי איך אלץ. ז״ װעלן ױן ראט סובליהים םון דער צ־קונסט. נאך ר אפאדציאנעלע םא־ט״ק ס־ן ״רעװא״וציעי׳ און ,״־עאקציעי האב איך סון זײ שטא־ק