Literarishe bleter · 1926-03-12 · 97 (12.3.1926) · p. Seite 173

173 ליםער&רישע בלעטעו־ 97 .זא צום םענסטעד, געקוקט ארויף צום נאנט־־ן קאלטן ה־מל1, גע״״־טא׳ נען אזױ לאנג, װ־ א געםאנגענער פאר ױץ תםיםה-םענםםיערל, פארגליװערט א־ן א שטומער עלנטער ד״םילד,, אן לעדטער און אן שום כװנד,, געװענדט צום װייט-םארלאזענעם גאט, װאם א־ז םא־- בליםן ערגעין הינטער ןמים, אין דעם .דײט-םארל־אזענעם היימיעון שטעטל. םיף ק־םפ שםעטער, אז מע האט בײ סד. ו־אנינסן א־ן ל־גטיקן עם- צימעד זיך אויםנעזעצם צו דער ױם״טובדיקער װעטשערע און גע- נוםען םרײלעך קלינגען מיט די זילבערנע לעםל און גאםל, ד,אט זיך די אלטע אומבאםערקטערהײט, װי א שאטן, אדויםגעםאבט םון ציטער, םא־פאלגט םון דעם װארעמען םעטן ריח םון אײנגעפרעגלטן;דדעם, װאב איז איר איצט געװען דערװידער ביז צו אנגםטן. זי האט זיך שטיל םארקליבן אין איר ם־נםטער חדדל, אזעקגעשטעלט זיך טאמאס מאן ביי זין אין דער הײם שלעבטע ־ארן םארן מיטעלן ־טטאנד א־ן א. װ. א. װ. א־צט לעבט ער װ־ א ,־אש משםחד,, א־ן זײן ה״ם, אשטגערינגלט פיט ל״נע ק־נ- דעד, װעלכע ער ד.אט באשדיבן א־ן 1)1.0 ־ווטז?. דער מחב־ םון חגו^וזיו איז א הײבער אנהענגער ם־ן מוז־ק. דער נ־צאםטן. א־יף ױיערע רײן לאט״נ־שע א״גו געק־קט או־ף נימ ק און ־ט סון געדאנ קלאדק־ ױ םיגורן, אויף דעד פלאםטישקײט פון .־ע־מע• װאגנעדישע נ װי א לען דך ױנע ,זעדק, דתק, אנטװיק או־ם אבער פון קלאנגען. ,זעלט : שעםט ע־ אין דעד באג״םטעדונג ױץ ינעדן ► ניהװף סזן ױאג י דעם; האמ געם־לט או־ף זין טאמאם מאן אויב אױבע־געשטיגן. ער א־ם דאך איז פאר עד נוצט א־־ם געי־ז׳ י ױעגן ױץ שאםן רעדט טאמאם מאן £:**£' םא־שט״ן דאם עד אױף געבן בעםער צו ענע מ־טלען עןײד צר דױכערן. נעדװעז העדט עד ניט או־ף בשעתן ױיזץ און מאן. זאגט טאמאם ־ן מ־ך, עמען, ,זאם אינטערעם־: - ױ םדאבל זײנען ניט םרן םאצ־אלן אדער םאל־ט־שן מין. מיך א־נטע־עם־רן דעד עיק־ א־נערלעבע םראבלעמען. א־ן או־ב א־ך ב־ן ־א געקוםען צו יאל־ט־שע און םאציאלע םראגן, א־ו נאר דערםאר, ױאם ד• ייי*י —1 . ן ן. דע־מא: עצזאוננעי ציימ, ױ בארינגוננק האבן מ־ך רערצו גי װי אן :טדאבט, ׳דיאש נא רעם נאמען םון מײן ארבעט, װעלבע מ ״געדאנהען פץ כילדמר: אפאלאגיע םאר ױיטשלאנד בשעת רער י< דלכ ד* עט״כר םט א־ז אי אפאלימישן״. אבעד אױך דאמאל; פ־ץ אפױף. און ניט ױ פאליט־שע געװען ױ םייה פו א־ז א ט א־ך, ־ט ארבע און ױ עטיק, ,זאם אויף איד געבי אל־םט. אעדיד*רן: אל״ א| פערזענלעבע פ־אבלעם. איך בץ פד־ע־ פץ ז״נען ־אבלעמען םי״נע פ.י איך פארשסענױק מ־ך מיט מיד איײץ. •> :בלעמען ־ י די פרא ױ פראבלעמען םון מיץ צײט. אבער ױרן נאמען װבן א ברא־ צ־ איך צו פיץ העבעק איך. עם איז נ־ט םט־נק- אן א־נ א גאנצע פא־ מיץ שסרעבונג. מײן אנטװ־מלונג איז געענטער א נ־םל טיװע, און דער, דאם װעט ד באטראבטן * 1 ״׳ 1 שפאלט געװים, ױ מלחמה האט געמאבט א בױקל ־ארםן א איבע־צו־ז הײםלעבעד לינ־ע. אבעד א־ך באמי זיך שטענ- א־ך ז־ך ׳1 ־ <י! איבער דעפ שפאלט. םון צװאנצ־ק יא־ א ן. א־ך ז צו טא: נ־ט אוי; ױק. און א־ן םוםציק יאד הער איך דאם ־עדעד עקל פאר י, און אן ד.אב אן אנמשלאםענע נײגונג צ״ דער ״םארם־׳ , וױל ט םפקות םול מ־: הםהוזת. מיץ ל־בע צז מוױק א־ז געװען שאפן א־ך םרז י ן .. םוזיק לויםמ אױעק, םארל־רט זיך ע־גע־ םארםק, א־ך מוז אײנהאדבץ די באגײםטע־ונג. דאב לאטײנ־שע א־ן ד־ר איז געװארן א בט־ל, און נ־ט ק״ן פא־־ט־שע קריטיק... ט״ נ־ט געזען ך, א־ן ױע־ב״ מחיק, םײ םא־ם האבן ם־ך נעצו־נן צו ז־ א״נער דעם •י•**♦■•^*—••• ס**1<,4ו ק ו געשפעדט אי־נער םון ױ*־ם צדייטן. און קעג מ״ן יױשה יך. דאב איז אנדעץ האב איך ױ םא,־א״ניקט אין זי ניטשע און צ־יױי נערען, פון נ־טשע; ע־אם און לאגאם... צו ױ :װענדט מײן ן מעד ז״ן גע געטע װעט ם־ט דעד צ״ט אל־ן מעד אוי אין דער שטאט ם־נבען, א־ן דעם וױלעם-קװארטאל, א,שמ- גערינגלט מ־ט גערטנער,' געם־נט זיך הװ־ן זײט םוםצץ ־אר טאמאם ראנב הײם. א פראנצױױשער זשורנאל־םט האט באזובט טאראם םאנען בײ ־א־ם א־ן דעד הײם, און אט ,־ואם ער דעחרילט װעגן א־ם, װעגן ױין האלםן ױך, װעגן זײן שטי־גער ם־ן ,־ײק און דענקען. טאמאם מאן גײט אין דעד הײם עלעגאנט אנגעטאן. אים דינג- ל;ץ אוזם לאנקעם, װאם ער האט אלײן באם־צ־ט םיט בלומען, טענענבײקער און בירקנבײמער, װאם ער אל־ין האט םאר־עצט. בריען א שטוב, םלאנצן א בױם, געבו־רן א קינד - הײםט מאן א טװנג םון א מענטש, האט ליב געהאט א־בערצוחזק געטע. טאמאם מאן האט עס אלין געטאן, ער האט געטאן אל׳ן, ברי צו ז־ץ גליקלעך. םאראן מענטשן, װאם װעק געבוירן אין א סזלד־קער שעה. טאםאס םאן געהערט צו די מענטשן. ער האט גל־ק, און ױץ גל־ק פארלאזט אים נ־ט הן א־ן דץ פ־יװאטן לעבן, ד.ן א־ן זײן קונםט. א־ן ױינעם אן אזטאביאט־אםישן עםקיז דעחרילט טאמאם מאן אלײן א־ן א קאטאזעם-טאן, אז דץ מזל א־ז געקומען צו א־ם, בשעה ער א־ז געשלאםן. א־ן דער אמהן אבער האט ער געארבעט, און אם־לו שװער געארבעט. ער האט אױך געליטן, און אויף דץ לא- בעדיקן פנ־ם געםונען ױך א םך קנײטשן. ױינע טונקעלע, מאדנע לעבעדיקע או־נן װעק אמאל ערגםמ, במעט ל־ידנרק. זײן מויל, זאפ ©ליםט פ־ט ז־םע װערטער, דױקט דך צ־יטנװײז שט״ף צונויף א־נמער די קורן געשארענע װאנםעם. די שא־םע נאז צװ־שן ד• אי־דעלע שמריכן, די בא־גיקע באקן, דער קלײנער אנטשלאםענער ק־ן א־ן דעך געקנײטשטער שטעדן ד־ע־צײלן .זעגן א נשטה, װאם ג״ט איבער םון אומ־ד צו באםרי־יק־נג, װעגן א נשמד,, װאם איז אבט םול מיט פ־״יד םון ױין און אםט שטרעבט זי אן אויםהער צו באניװנג םון אינערלעבן לעבן, צו דער העבםטער מד־גד״ אבער אםילו בשעת דץ אנשטרענגונג םארלירט ער נ־ט דעם שמײבל. ".־ קען ױ קונשט פין שם־ל, און שםילן שםילט ער מײםםערהאםט. ער װײם דעם טיםן םוד סון צםעזם, און עד א־ז א גוטעד םאד- דאלטעד םון זײנע ארצרות. דער שבל גײט בײ א־ם האנט בײ האנט מ־ט ױ לײדנשאםטן, און אין זײן גרעםטן שדוא־נג םארגעםט ער נ־ט ױ מאם. אויף יעדער חלק משוגעת האט ער ם־ד הלק־ם הײלונג םון מהװגעת. אלץ װאם ער טוט, טוט עד צו דער צײט און אלץ גיט ז־ך א־ם איץ. א־ן 1924 יאד, אין א צײט, ,זק ױ םארלעגער און לעזעד האבן דדנט ױך, געהאט א חשק בלו־יז צו לײכטע .־אםאנק, האמ טאמאס מאן געוזאגט םארצולײגן דעם םישער-םארלאג אן ערנםטן דאמאן, װאס ד,אט טײעד געקאםט און דעד םוף איז געװען אז ד,אט ױך אין א ק־רצעד צײט םאדשםרײט אץ ססס.ס4 עקזעטםלארן. ער ד,אט געקויםט עדד, און א־ן א םערטל שעה נאך דעם האט זיך אנגעהױנן אן עדד-םםעקןלאציע אין יענעד געגנם. ער דאט זיץ שטוב געבױט ערנ דער םלחטה, ערב ױ