Literarishe bleter · 1926-03-12 · 97 (12.3.1926) · p. Seite 169

169 ליטער&רישע בלעטער 97 .זא קיניגם אין צענטער דער כו־ראעאאר צדק. א•; ״הבימד■״ א*ו ״הדבוק״ א דראמע. ד טראגעדיע םון לי:ע. דעד צדי־ ב־־יט א•; ־דאכ;. ד הױפמ-גדמטאלט א־ז לאד״ זי א־ז דער העלד פ.ץ דעד ד־אמע. אזו• •טםילט ח.',־אדץ. אגרעטױו, ראנענדק, בונטאדהז. הױך דער וואוקט. א״דל ד געשטאלט. האדט דאש פנ־ט, יטטאר דעד בליה. >ק םרו-טער ודנקייט, אן לידעזן טענםירעינט. האדטער גע• ,־אנגל. דדיטטער אנ*־אל. עזאדטעד וױדע־עזטאנד. נ־ט םענטעזלע־ אוםמענמעזלעך. קלינייטע סמודיע. אבעד דעדהויבן. געלײטעדט. מאניסענ- טאליעז. מאנוטענטאליעוקײט איז דעד לענ, ראט קאן דע־פ־רן צו א אײגענעט םטיל. קאן קינםטלעד״ט בא־עבטיקן א טעאטע־, ,לאט אױ טאציאל ניט :ארעבנדקט. דע,־, עד ,לעלכן חנן קלעםמ זיך. שלארצעד םלעק - ד באנק, א■•? ״ײלכער דעד פעזולח איז צעגאטן. װען חנן ־טטאדבט, עזםרײט אן•; א־בער אים דער נדטולח א עגװארץ טוך. םלאטטײטעד קערםעד;א-מלאינק, עזלא־צעד םלעיק בלײבט. צזקאםנם זיצט א״נגעהוי׳?עדט דעד מעוולח. אוםבאלעגלעך. םארגלירעדט. םלעק. און דאט א־נענע חזרט זיך איבעד, ,לען לאה ד.י־נט אויט ד נעזטה. ר־צ דעט ענדקט זיך ד םיעטע. >ק דעם חוםה׳מארעז. אן סענ- ־עץ, בראק און ״ד איבעדקע־ אין דעד טיר. אן דעט צדקם: ״:אדטטעטיקט״. לאה אליץ און - דעד עזפזמעד סשולת. ־אם איז ד קאנצעםציע םון ״הדבוק״. ב״ עז. אנ-טק• א־ז דעד ״דבוק״ א געםלענט םון םאלקט-מעעז•־־. און פאלקם<לײ- יענ־עזן. בײ ״ד ווילנערי א־ז עד א לעגענדע. א ,־אמאנטי־טע םא־• זזערלענונג םון םא־צײטיקן חםידעזן ׳טטײגער. םול גלאנץ און *־אנט דאם ײדישע ארבעטער-לידי) 7 ־־ א. ל י ט ו ו א ק אוםגעפער םץ 1001 הײבן אן א,־״ן א־ן אזמנאנג נ״ע לי- דער םון באקאנטע םאעטן. .לינטעזעלטק־ס ״אין די גאטן ־צו ד מאטן״. דאס דאזיקע ליד איז געלען שטא,־ק םאדטםרײט. מיםלעגט עם דנגען אז־ף אלע דעמאנםמראציעם. עם אױ נ־ט קיץ םולע בע• כער םאר אנדערע װינט־טעװטק־ט ל־דער. הגט א*ן א־ט א־ז נ־טא דץ זיםלענע געמאנטע םאלקטטיםלענקײט. דאם ל־ד צ״־ננט ז־ך אבער אויט מיטן דטט ם־ן א רא־יט, אזנטער װעלנן עט א־ז זיך גוט געגאננען א־ן א מאטע. א־ך געדענק אזא םאקט. א גדויטער א־בעטער- עולם האט דך דעט עדמטן מאי צונויםגעקליבן א־ן א גא־טן. מיהאט שםאצירט צעלא־םן, נד ד םאליצ״ זאל נ־ט נאמע־קן, אז מע גײיט ןיך צו עםעם. םלוצלונג האנן א מענט־טן עען אנגעד,ז־בן דנגען ״א־ן ד גאטן צו ד מאטן״. דעד עולט האט א־נטעד-ענאםט, און דאס ליד ד.אט מיטאמאל באהעםט ד ־טםאצי־נ־־קע א־ן םארלעך, ד געמאנט גײן צוט טאקט. ד םאנע האט מען נאך נ־ט א־ים- נעהױבן, אבער צו ד װעדטער ״איך?ום םעלדן יענע העלק, װעל- כע יטמאנטן אין ד קעלטן םון ט־ביר אצ־נד״ א־ז עט יטלין געװען נ־ט קיץ צעלארםענע מאטע, נאד א געױזלאטן מאריטידנדקעד צוג. ׳ אומגעםעד םון ״ססז ביז *סננ האט מען א טך געזונגען אנ-טמיט ״צום בונד״ - א נעגדאמטע םאלעמ־ק קעגן ׳צױניזט. ד טאפע האט דאם דאזיקע ליד ל־נ געהאט דװקא צוליב אט דעד םאלעמיק, אבעד נאנמעד ציליב ד לעצטע צל״ •טודוד,: ״עם לעבע אץ רוטלאנד, אין ל־טע און םויל; דעד ײדײטעד אדבעטעד-בונ־!״ םון 1908 אן ד,אט מען דאט ליד נמעט או־םגעהערט צו ו־נגע;. א־ן ננסו האמ מ;ץ עט װ־דער געזונגע;. אבער ־טו־ן א טך לײניקער, װ• אין ד יארן םון ד•*־ ע״טטעד רע,לאלוצ״ע; אנ-סדי אױ ־טו־ן דעפאלט געװען א בעל-היגװנה מיט שטא־ד,ע צ״וניםט־שע ־טט•- מוטען; האט אים שטאדק םארדדאטן, װאם טען דדזקט זײן ליד א־בער אין אלע בונד״טע לידער-זאפלונגע^ א־בערהויםט האט ער געםא־עדט, מיזאל אויםמעקן ד װעדטעד: ,,גאט און מיטיח א־נ׳ אי־נעט געשטארב;״. אבעד דאם ל־ד אױ יטוין לאנג אדיט םונט מחב־ס דטור,; עם איז געװא־ן דאט איטנטוט םון דעד ײ־״טעד ארבעסעד-מאטע, װעלכע האט ז־ך :•ט גערעננט נ־ט מ־ט אנ-טלרט ם־אטעםטן, ניט מ־ט ־עד מ״נונג םון א טך א״גענע חבדם, ,לאט װאלטן געדן טוחל געלען דעט דאזיקן ״פעדל״, און זי האט געי זונגען ״צוט בונד״, װי זי איז געװײנט געװען און װ־ א־ר א־ז געפעלן. א םך א נרעטעק עדםאלג האט געהאט אנ-םק־ט א צווײטע ל-ד, װאכ איט א־ז :א־טע־ט געלען צו .לעדן דעד הימן סון בונד; צו ד ,־עװאלוצ״אנע־ע םאלץםל־דער געהעדט אויך ד־ אזוי- נערוםענע אלטע יטבועיד,, װעלכע איז געזונגען געלאק א־ן גאנצץ .זחיט םץ אופגעםער 1896 ביז 1903 און אױ דעדנאך א־אם םון סצע- נע זי אױ םדמיטזו, אגיטאציע-מעם־ק, צײסנט דך אבעד אױם טט איר געדרבענער םלעדלעכקײט םײ אין ד ,לערטעד, ס״ א־ן תס נ־גון, ױעליער אױ איבעױגעמאבט םון א מעלאדיע ־צו א לאט- .־־*״•; א־בעטער ליד. איך האב ד אלטע שבועה ניט געזען קיץ נדדדטע און איך געפין דעריבעד םא־ נײטיק צו נרעננק דא א־ד נאנצן סעקםט: לאםיר לײגן או־םן האר־צן ד רעבטע האנט א־ן ׳טװעק בײ סאװעםם איצט, אז דורך מויט און לעבן, וױ אן איױערנע װאנט, און דער ׳טװערט םון אםת נליצט. א־נער םון אונז איז צו ׳טװאך געודם, ,לײל צו ניםטיק אױ דער קאםימאל, לי פדן א יטלאנג דער בימ נא־ װען מיט אמה און ליבע געבונק, אונזעד בונד, װי א מויעד, םעסט שטײט, נ״ט אויף•*) ד זון אץ אונזעד בלוט אננעצונק - ד דאנע םון םו׳ײתײט אויםגײט. וי נקפה םאדעהט אונזעד בלוט, פון א־נזער געזונמ דאקטט שטענדק זײער נוטם. גוטם אדן דיכקײט צ״ק זײ םון אונזעדע ב־נער, '<ץ ראך מרעט מען אונז, װי ד יטטײנער. ד־נ־זס, בדדעד, יטזזעסטער, גיט זיך אל־< ד הענט אץ יטרעדמ בײ דעד ם>גע, ,לאו דיגר ^אק^ ברעגט״*). מיר זײנק דער םהאלעטא־יאט, װאט טירוםט אונז דער ם,־אםטער :א־אר**•*). ד קײמן ד ׳טװעדע װעלן פיר צע,־ײםן. דעם יזק־ דעש שװעק א־דנטער׳טמײסן. טא שדײט-זשע ב־ידער: נאדאד װםעדיאד: ,לםעדיאד, װםעדאד, װפעדאד׳ ־םעדאד *) יז ,ליס. נלעם׳ נומ. 94, 96. י) ײיריועם: םנרגײם. ***/ 1 1 װ*רי*נם: בײ דעם סײער, װ$ם ד*ר ם*קעל ברענס. ***״) װ*רי*נס: דער סע$רנינ*ר$ד•