Literarishe bleter · 1926-03-05 · 96 (5.3.1926) · p. Seite 156

} 96 .■וא ליטער&רישע נלעמער י 156 ד,אט די אלטע זיך א ר,ער געטאן נדט אפענעד צערטלענקײט צו דער שנור. - איף*> טוטעד װיל עסן, דארף זי ניט האבן מורא. - דאט די יאלעבאטטע זיך אנגעתטן שוין וױיכער. - פיר דאבן אין הויז אל׳ן געםיד^מ ביטד... די אלטע ד.אט ד אנגעק־קט *־עננדיק. - סלארענם זאגט... - האט םר. ראבינם גענוםען רעי־קלעק דער מוטער, דערב־י בגנכה גערא־םן א םארדראםיקן בעטנדיקן בליק או־ף דין וױיב. - זי האט נענײינט, םלארענם, צו זאגן, ה״סט עס, אז בײ אונז א־ן שטוב איז... א־ז... װי בײ אלע עדלעבע ייק״ איך כײין, הײםט עם, אז אלצדינג איז בײ אינז בשד... םטריקטל. ••> בשר... דארפםט פאי קק זאך קײן מודא ניט האבן... - תלילה• זאל נאט היטן ז - האט די אלטע זיך אםגעתםן א פארציטערטע. *) *ויב. ••) סםרענג. אל־ן ד.אט דך אייערגעביטן. דעידױיל איז דער מאטע שוין א־יך געשטאו־בן... און אט ב־םמו איצט, םאמינקע, געקוםען צו מיד אין אמ־ע־יקע, א־אםגעבראבט דיך, דאנקען גאט, מיטן ע־שטן קלאם, און אין אט אזא הײזקע, מ־ט אט די םארניטשור, מ־ט השול־ע־י, ר־ט... ם־ט.. א־׳דאם גוטם... א־ן א־צט, אז איך וױל מיך דערמאניקן אן ־ענע אלע זאבן - קאן א־ך נ־ט בשדם א־פן... װעלל, נאטדדנג! דואינג... •> אלץ פא־געםן, דעם עיקד האב איך פא־געםן... א־ן ט־ר םון זאל ד.אט דך באליזן טרס. ,יאב־נם. זי ד,אט צוגעהאלטן מ־ט דער האנט דאם פענםנע א־יף דער נאז און א זאג געטאן אין דער לוםטן, נ־ט װענדנר־ק זיך צו קײנעם, ט־ט א קאלט־; דטער העפלעבקײט: - פילײבט מוט־ע־ ודל עםן? דינער איז םוירױהי*>. - װילסט עםן. םאמ־נקע? - ד,אט מר. ראב־נם פא־טײטשט. - נײן, טאבט־ע־קע, א־ך בין ניט ה־נגעדיק, מײן קינד. - *) םילא םארםאלן, נים זו מאכן. **) מיסן>ג *יז גרײט, ו ן ו ו ע ר ק צוא־בעטן מ־ט דאם שלעבטם; ודיל ער ד,אלמ, אז דערצו איז נײגדק א גרעםערע גבורה װי צו קעםםן מיט געװער. און די דא- זיקע גבורה רוםט גאנדי אן די גבורה םון לײדן. אן דער דאזיקער גבורה װ־ע־ט קק גלויםעם קײנםאל ניט געשאםן. און גאנדי האלמ, אז דעד דאזיקעד אםת א־ז באזונדערס נאענט די אינדיער, װעלבע באדצן, אדאנק זײער טױזנטיא־יקער ערצױנג חדך דיעת ,־עליגיעזע לערעם, די דאז־קע קראםט צד לײדן. גאנדיס באװעגונג, װעלבע װערט גענו־ געש־לדערט א־ן ראלאנם בוך, איז א באװײז, אז א־נ־ גאנק גענא־ט האט ער זיך ניט אין דעד רראפמ םון דער א־נ׳ דישער נשםה. מאהאטמא גאנדים לערע ד.אט אויך א םאזיטיװע זײט, װאם פליםט אמים אלם לאגישעד פועל־ױצא םון זײן נעגאטרוער טײל. אויב ם־דארף או־םהעק צו באנוצן ענגלישע םהורות, ענגלישע גע• ד־בםן, ענגלישע שולן, םוז מען די דאזיקע אלע זאבן שאפן אלײן. די פאזימיװע םאדערונגען םון מאהאטםא גאנרים לע.־ע װײזן, אז גאנדיס באװעגונג איז נאנץ ,װײט םון זײן בלױז א פאל־טישק זי דאט בולטע סימנים םון סאציאלע סאסענטן און קולט־דעל״עטישע. גאנדי שטעלט אױף די םאדעחנג םון אײנםיק א־ן אינדיע דעם אלטן שםינדל, און יעדער זאל עם באט־אבטן םאר א נאצ־א׳ נאלן ועב צו שםינק כאט־ט א םאר שעה א־ן טאנ. אםילו שול׳ קינדעד זאלן חרך שפינען אםצאלן שבר׳לימוד. דאם םאדערט ער אביער נ־ט אזוי צ־ליב דעם, בדי אחיםצושטויםן ח ענגלייטע םחורור, און חרכדעם ד־ע־לאנגען דעם שונא א םילבארן קלאם, - ער םאדערט עם, דער עי£■, צוליב דעם, כדי צו שטילן א ביםל די שדעק־ לעכע נויט םון צענדליקעד םיליאנק אינחעד, בדי שאםן פאר זײ ארבעט. מאהאטמא גאנחם חף צו אן אײגענער שו׳ל איז אויך ניט געבויט בלױז אויף רעם װילן צו חעיק ח שול םון דער ענגלישער טאבט. קודס׳בל א־ז עם בײ א־ם א נאציאנאל-קולטירעלער טאט, דערנאך ערשט א נאציאנאל׳פאל־טישער. אין דעד דאזיקער ה־נזיבט איז חן פדאבלעם א ביםל ענלעך צ־ דער ײדישער דערצױנגם־ פראבל־עם. ער וױל װידער םארקניפן חן םאלק מיט דער אלטע־ א־נדישעד הולטור, םון װעלכער ער איז אםגעריםן חדך דער שיג־אך און דער הײגט־װעלטישער ערצױננ. ער װבט א סינטעז םאר דע־ דאדקער פראבלעם און ער האט אליץ געשאפן טיליב דעם דא־ מ ע נ ט ש ן א רןןסען ראי*ן: מאהאסמןן גאנדי, איבעדגע• זעצם םון פראנזױזיש דורך ל1. גאלדין אין י. סאגעל♦ פערלאג ,קילסור״ליגע״. מארעע, 1926, # 168 1. ראמעץ .־אלאן דערזעט תםיד ח, װאם פא־קעדפערן חעד ג״םט א־ן םעש־ם, ,־אם םא־מען דו,־ך ז״עד ג־םט דעם לעבן. מאד־אטמא קאנח א־ז א נאטױלעך גל־ד פ־ן ,־אלאנם צ״קל ״העראלשע ב־א- ג־אם־עם״. מאהאטדא נאנח האט נ־ט געשאפן ח א־נחשע נאצ־אנאלע באװעגונג, - ער האם א־ר איער געגעבן אן אײגנא־ט־קע חבטרנג. דורך דעד ק־אםט םןו זק פעװזענלעבקײט האט עד זי אפגעחםן פון ח פאו־םען פון ח אײראפע״שע נאצ״אנאלע באװעגונגק, אין װעלבע זי האמ געג־מק א״ײג־אבם;. ער האמ, - לו־ט חן איבערצײנונג, - םון ר• טיםענישן םון דער אינחשער נשםה א־ויםגעחפן קאםםס־ בוחת״יװאס חנק דער א־יגנטום סץ א־נחשן פאלק און מיט װעל־ כע ער קען מנצת דץ דעם שדנא, - אבער נא־ מ־ט ח. אין ,לאם באשטײק ח דאזיקע קאטםם־בװצת םון מאהאטסא גאנחפ לערע.? מאהאטמא גאגח האלט, אז שלעבםם קק ג־ט באזיגט װעק דורך שלעבטם. א״נ ענגלאנד רעג־רט א־ן אינחע מ־ט דעד הילף םון אומגעדעבמע געזעק, דאדף םען עס ניט באקעמפן מ־ט גע־ װאלד־כדטלק. סידארף בלו־ז ניט םאלגן ח דאזי־ע געזעצן, ג־ט אײםם־ק חערע אומנע־עבטע פאדע־וננק. און גאנחם גאנצע לערע א־ו א־ן ח װערמעז־: ״נים מ־טארבעטן םיט ח עננלענדעד״. ניט נעבן הײן יאאמטע, נ־מ באזובן זײערע שולן, נ־ט קױםן חעדע סדדרות, נים גק אין חעדע געחכםן, ניט קומען א־ן באחחנג מיט דער גאנצער ענגלישער ארמיניםטדאציע; ניט געבן קק ד.אלץ דעפ פײער, כח ער הל דעדשטיקט װעק םון מאטעחאל־םאנגל. גאנח פראטעםט־רט קעגן אנחםן זײן לעױע ״םאםױוער װידער- שטאנד״. ער האלם, אז אױב דער ניט שטעלן קײן װידערשטאנד הוטט םון טו.־א, םון שװאבקײט, איז שוץ בעםער צו באנוצן װאפן. ױץ חף ניט צו יאנוצן קײן װאפן שטאמט נ־ט םון א אנבטדאהטער גלױבנס־דאגםע, נאר פון א ט־פער איבע־צײגונג, אז חן ש־טה ה״לט ראחקאלעד דאם שלעבטס, װי רער שארםםטער בלי-חן. גאנח ד,אםט פתדנות, און דעחיער םאדערט ער נימ מ־מ-