Literarishe bleter · 1926-03-05 · 96 (5.3.1926) · p. Seite 151

181 רייטערארישיפ בלעםער 96 .זא :צןק, .דאו עש א־ו םארשאשט געזארן צל•: די א,־עסםן *־ן 1695. געדוען א־ער אױך אזעריכע ,־עװאלוצ־אנערע םאלקכ־ל־דער, רעלכע האין זיך םארשםרי־ט א־־ערן גאנצן ײדיטן ד״וזום, לכ״ט־1 די ל־דער רעגן היר־ט לעקערם. גערען או־ך ל־דער, ראם ז״נען םארםאםפ נעדא־ן צ־ז1־־ א מע־טד,, ראט האט ז־ך םא־־׳אםן א־ן א״ן ־טכזאט, און דערנאך ז־ינען די א־נערגעטראנן געדא־( א־ן אנד־ע־ע ־נגטעט, װאו עכ האבן געט,־אםן ענל׳עכע מע־ט־וה; א־־ע,~עט,־א־.ן גערארן ם־ט םיט ראר־אצ־עט, א־ן ־עדעד שטאט צונעםאכט צו ד־ ארט־קע בא־ ד־נגונגען. אזוי א־ז געדען םיטן ל־ד רעגן ־ג־צ־ייק או־ף א םא־ ם־,־אכן׳פאיר־ק: א־ן י־אל־כג־אק א־ז עכ :עדען צדנעכאכט דו יא- נאווטכיט פאנ־־ק, א־ן רא־שע צו ם״נקינדכ, א־ן :,־ארנע צו ־ט־ע־ע־ ־צעדטקעכ און א־ן ט־טערקאט צו זא־יצק־ט <זע ד־ דאר־אנטן ב־י זיעהטאנק). א־ן 1904-1699 ז״נען א־ן ל־טע געדען כאכ-ו־ע־ ל־דער םון אײנעט א װילקאםנ־ער ־נזםוקלע־ יז־ין נאכען געדענק א־ך ניט. א־ך האי א־כ א־ן 1916 געט־אםן א־ן אםעריקע, דונט ז־ך, א־ן בריחינו׳ כארט>. א־ן דעד מאכע האט םען זײ אזוי טאקע געודפן: דעט שמוקלערכ ל־דער. מעד װי אלץ האט מען געזוננען ז״ן לאנגע כענט־םענטאל״רײנענחקע צראד,, רעלכע ד,~:ט ז־ך אן: דא־ט א־ן ,זינקל א־ן א נאכן קעלער הא־ט אויף דר עדד א־־ף א :־טל יטטדוי דא־ט ליגט א מאן מ־ט א :תטטםעלער, ע־ ל־נט און קו־עכצט א־ן ־ט־״ט: א־• ,רי. <זע לעהמאנכ זאםלב־כל ז. 114-111>. דער נ־גון א־ז געזען םון םאלאנטק־כ ״מא־ קאטט־אר״, א:ער נ־ט ד־ לענעדיקע צ־נײנער-מעלאו־־ע־, נאר א מ־נא־׳צעצ ינענע־ נ־גון, מ־ט װעלכן מיםלעגט א־ן ־ענע ־א־ן דאט דאז־קע תט־כזע ל־ד זינגען א־ן ר״ודט. ד־ ײד״טע ,ײעדאלוצ־אנערע םאל־טל־דער, אינעדהויםט ד־, אויף רעלכע עכ א־ז קענטיק דער שטעםטל ם־ן ל־טע, םארטאנן :כלל מער ט־ע־ן, װי קעמםערישע האםערתק״ט. ־אכ רונ א־ז עכ דעזאנ־דנתקע אניטאצ־ע, א־ן רעלכער עכ רארםט ז־ך נא־ זעלטן רען תרך א ם־־דוע זאםם־קע שות־.. םא־אן ל־דער, ,דעלכע ז״נען יאזאלצט און :אםעםערט מ־ט א געז־נטן םאלקט־הוםאר. צ־ אזעלכע געד,ע,־ן ד־ יטםאט־לידער א־יף נ־קאלא־ דעט צזײטן, א־יף ת מםלות םון תטלאנ־ אין דער מלחמה מ־ט ־אםאן. דאט זײנען םאלקכ־־וםלעטן ם־ן דעט מ־ן, װאט ד־ תטן תםן אן ״ט־טאכטויט־־״. א־עלכע שםאט־ לידער ד,;זי א־ך א םך געהערט א־ן הארבכט 1906, בעת א־ך :־; געזעטן א־ן ת םא־טן םון רא־״טעדע־ םעכט־ננ, ת,־ך ,דעלכע עכ םלענן דעמאלט תרכגײן א טך םאליטײטע ארעכט־רטע. א־יף װיפל א־ך װײט, זײנען די לידער ם־ן דעט ם־ן מער װ־ אלץ גע- זונגען גערארן אין םו־לן. א־ן קענט־ק, אז דאכ תב תנען ת טאקע א־ן םו־לן םאדםאכט געדארן. די ד־עדזןולוצ־אנערע םאלקט־ל־דע־ זײנען מע־ װ־ אלץ געזונ- נען געדא־ן י־ז ,־190. א־ן ס-אססז האלטן זײ ז־ך נאך יטטא,־ק א־ן דער ם־אדינ•;. אין ת ג־עטערע ־טטעט זיננט מען זײ ׳טו־ן א טך װײנ־קער. ת גת־ס׳שטאטישע מאכע־ א־ז ז״ ־טו־ן א :־טל אתבע־- געדאקט;. די םראםעכ־אנ־על־ע דעדאליציאנע־ן - א־נטעלינענטן א־ן א־נטעל־נענטע ארבעטער, װעלכע ד,א:ן א־ן יענע ־א־ן גענעבן דעם טאן א־ן דעד באדעגונג א־ן צול־ב קאנםםיראצ־ע םלענן ת אלע ד.~4 חתטים בײטן זײעד ,ראו־נא־ט, האין א־פעטוט םא־יטם־״ט א״נע און ת זעלב־קע ל־דעד ם־ן באקאנטע םאעטן. עכ תנען יט־־ן או־ך גערען געדתקטע זאמלב־כער ם־ן ,־עדאל־צ־אנערע ל־דער. םון ל190 אן הײבן ד־ אלטע רעדאל־צ־אנערע־ םאלקכל־תע־ אן א־נגאנצן םאר־ געטן צו װערן א־ן קײן נ״ע רערן ־מעט ניט געיטאם;. ת ז־נגענ- תקע צ״ט א־ז א־־יער, ת נאדענוננ א־ז עלטער נעדאד;. אנדעדע לידעד תנע זײענן געגאננען א־בעד ת הענט גע־טריבענע. אויף ־־םל א־ך נעדענק, האט מען םון א. ,דאלטט לידער געזונגען: ״א ט־אםן :לוט״, ״צום קעםםער״, ״דארט, ,דאו ת לענע ת קאלטע א.ץ ״אה־ן, אהין״. זײן ג־עטערע םאעםע ״דער ױננער םא־ברעכע־״ :•־1ענט מען דעקלאם־־ן אויף א־בעטער־אדנט;. דאט ו־עדאלוציאנערע ליד האט גע־טםילט א באר״מ.תקע ,־איע א־ן אונזער באדעגונג. נאך םטח 1896 בין א־ך גע־ט־קט געדא־ן ק־ן א־ט־מענע <ניט ,ד״ט םון ,דילנע> אנם־רן דאדט די גאריעד־ :אדעגונג. דאט איז נעװען מיין עתטטע זעלב־טטענד־קע ארבעט. א־ך בין געפא־ן תדך סמאדגאן, רא־ א־ך הא: זיך געטדאםן מ־ט דעם ם־.־עד פון דער דארט־קער :אזעגונג דעכ לעדער שם־אל לער־ן. (־.;־טטאדבן אין 1906 א־ן נ־ו־יאדק, ראו ער האט געענתקט מע- ־־;■־;> ער א־ז נעדען עלטער א־ן גענ־טער םא־ ם־ר, דאט ער• מ־ר :ענע:ן אגדײזוננען, װאט א־ן װי א־ך הא: צו טאן. צ־ױשן אנדערע האכ ער מיר געזאנט: נעםט־םיט א םאר א־בעםער-לידער - ת רעלן אײך צוניץ קוםק... און א־ן דעד אםתן. דעט ערשטן שבת, ךען א־ך האב זיך צוטיםגעט־אםן מיט דעט ארנאנ־ויר־ק־ײזל א־ן ראלד, האבן מ־ר אמ־יער אתמנערעדט ת נאענטטטע םראקטישע םראנן, דעדנאך האי איך ת עםעכ א־יעדגעלײענט, אזן אז א־ך האב גע- מ־־נט, איך בין שװץ םא־טיק, האט מיר אײנעד אן אדבעטעד א נד;״. געטאן: האט איד עםעט נײעט צום זינגען? א־ן פמאתאן לערנט דער א־נטעל־גענט מ־ט זיץ קדײזל ארבעטעד־ל־דער... א־ן ־־ ע־שטע יארן םון דעד באזעגוננ האט א ליד אםאל געװירקט ־נ־טארקער, װי א רעדע ארער א בראשור: ת זינגענתקע אג־טאצ־ע דאט םעדער גערערט צדט הארצן םונט פדים־טיװן ארבעטעד. א־ן 1899 א־ן ם־נטק, װק מ־ד האבן אנגעהויבן צו א־נאנ־זה־ן די שװע־ :עלעך־אדבעטעד, האבן מיד אםר־עד א־ױטגעלאזן א העקטאנ־א- :•־־טע םי־אקלאםאצ־ע ,װעגן דעד לאנע א־יטן םאבריק, װענן בולטע פאקטן םון שארםער עקכםל־אטאצ־ע א־ן ד. גל. א־ן א ראך אתט הא־ן ם־ר אטג־עקלאםט או־םן העקטאגראף צ־ו״ לה־עד: װ־נטשעװםק־כ .צ־ט ארבעטער־םדי־נט״ א־ן עדעלשטאטם ״א. גוטער םר־־נט, אז א־ך רעל שטא־בן״. ת םדאקלאםאציע האט נעםאכט א תיטט א־ן ־־ ל־דער האבן דעכ דאז־קן דושם םארטיםט א־ן םארםעטט־קט. ת העקטאנ־אם־רטע בלעטלעך מ־ט די לידער האט מען פשװט גע־ ד־כן פון ת הענט; מיהאט ת א־בערגעשדיבן א״נע :״ ת אנרע־ע, א־־טנעלעדנט א־יף או־טר״נ־ק. אין א םאד טענ אדוט הא:ן אלע א־כעטעד אויף דעד פאבתק נעזונגען ת אומלעגאלע ל־דעד א־ן ־־ ־אבן זיך אלײן שוין געתעכנט םאר א־נזע־ע צוזאטען מיט ל־דער םון באקאנטע•) םאעטן, הא:ן ז־ך אנ- גי״־־־בן פא־שםרײטן רע.װאלוציאנע,־ע לידעד, םארםאםט פון א־־ :עטעד טםא, פון מאכן־מענטשן, װאס זײע,־ע נעמען זײנען דאכ ,ת: געבל־בן אוםבאזאוסט. א טײל םון ת דאזיקע לידעד האט צו־ :אטעננעקליבן שמואל לעהמאןי אין ז״ן בוך ״א־בעט און םרײה״ט״ י״אדשע 1921>. דאכ ת: לידעד םון דעט מ־ן ט,־אנן א לאקאלן בא־אקטעד און ת האבן זיך ר״טעד םון א געװיםער שטאט אדע־ נעננמ ניט פאדשםרײט. אזוי לםשל ז״נען אלע רא־״אנטן םונם ליד: ״ששװ ,ישמחו בשםחת־־ה־ה, מיהאט שוין םאר םט,־ײקעדם ניט ק״ן םורא״ געזונגען געװאדן נאר א־ן םוילן; א־ן ל־טע, װײס־ ,תכלאנד און אוק־א־נע האט מען ם־ן ת נ־ט געהערט. דאכ זעלבע א־ז מ־ט ת לידער װעגן ברוך שולמאן. דאכ ליד ״שדיט םון ט־ראנען ־אנן ז־ך געלאזמ העץ״ (געװגגען ט־שן נ־גון ם־ן אלירום צונ־ לעדכ טדױער־ליד אויף לעװאנדעם מויט ״עס ד,אבן נאך נ־ט גע־ כתקנט ת ט,־ערן״> א־ז געזונגען געי״א־ן מער װי אלץ אין ב־אלי־ *) 1*ק*נשע ■*עסן ם״נס ד* נים נ*ריםסע, נ*ר *ין ק7;ני*ץ 1י י־ '*יקס׳לידער, ײ*ו דער נ*מען *ון מחנר נלײגס ד*ס דונ *וסנ*ק*נס.