Literarishe bleter · 1926-02-26 · 95 (26.2.1926) · p. Seite 143

143 ריםערארישע בלעמער 58 .זא ט־ט דיערע סאריעל׳טערטע ם־ט־׳ע;. .לאש עש האט יגאר ױט צר טאן ר־שן םר־ס־ט־ר, נא־ ג־נער מ־שן גײטט־קן און מאשעױעלן ולות. און, אש די אד׳ע מעלות גאלדםארעגש, ד־ן עי׳אנש״טן א־מפ.־אל'זאטא־״׳טן כא־אד,טעד, האט מק, וױיזט א־־ט, דער- קענש אין דעם לאנד םון קוגשם א־מםראר־זאצ־עם, םון טעאטער- עקםםערימענטן און או־םשװנגען - א־ן ־אטגרזםלאנד. צ־ע־שש ד,אט מען גע־טמעלש מיט גרד־ם ערםאלג ד־ נ־־גדפמאנע־ין, צוגעפאשם, צוגעזזידצט און נאארנעט ל־־ט דער צייט א־ן דעם ארט. א־צש ג־־ט א־ן נזאםקלער יידי׳נץ מלונה-טעאטער מ־שן זעלנן ערםאלג ..דער צענטער גענאש״ <לא תחנדדי אין דער נאא־נעטוגג ם־ן י. ראנרו־ט־ן. אל׳ן װערט דא־ש גיי או־שגעט־י׳ש־טש, א ט־ן דעל־ אינער דער ה־נטיקער צי־ט מיש אירע םאליטי־טע דיו־םש-ם־גורן. דעם ג־עםטן םארדינפט, לו־יש רי הייםע רעצענזיעם א־ן די ייד־׳טע א־ן רום־׳טע צייטונגען, האט דער רעזשישער נ־אנאװטקי, װאם האש ננלל א סך אויםגעטאן סאר דער נאנײונג ם־ן ״ד־־טן טעאטע־ אין ,־אטנו־ושלאנד. םון דארט איז סוף-נל-סוף געק־מיען צו אוגז (א־ן פו־לן און אמעריקע) נאלדשאדענם נאנײונג. ריטיװע ײדלטע סימנאליק, װאם איז אזד עלאםשייט א־ן שאד׳טט־ענדלעך םארן עולם מ־ם איר אםענער םששות און לאזט דך אויסטײששן *צן ארײנטײט־טן. די הםונישלךט, די נוםע םון א רוםענישן שענק ד,אט םרײ געמאנש די צונג צו ,,רײדן װאם אויםן לונג־ און אנגע- גורש דעם אקטיאר מיש חוצםה צו דץ א ״קאםעדיאנש״, א ״לץ־ יײם הײליקן םאלק ישויאל. און ,־דיל די ״דישע ״סא־שי־טק־ש״ איז נ־ט סתם ארשגעםאנענע ם־ײד, נא־ זי האש שםענדיק א־ן ז־נק עםעם אמיץ, אן אנצוהערעניש, שטענױק גרײט עםעם א־ײנצוזאגן,- דערסאר זײנען שמענדדיק, האצסאך, קוני-לעמל א. א. גע־זאוץ נ־ט מתם נעטען םון םאר׳טוינען, נא־ פאלקם־צזנעמענ־שן, א־וםגײענ- דיקע באגריםן. דער וציםט-נאראקטער םון גאלדםארענס דראמע-אםערעטע, סײ םון דער היסטא־ישער, םײ םון דער ששײגעױשער איז ױ א־מם-־אװי׳ זאצ־ע םון שסיל, מיעלאױע און מימיק, ױ םױמישיװע םארשטעלונג ריט אן אונשעדשלאק םון םאלקם-טענטיטענט אדער צײט-סאטי,־ע. דערפאר איז נאך אונז הײנם אםילו אנגענעס דער םאםיו־ענער םאנ- צער מיטן הילצעדנעם שװערד, ױ םימיק און העװױת םון א האצ- ראך, הגס די װערן אונז צוגעטראגן א־יםן גאנץ אלשן שטײנער אברהם גאלדפאדען די װיכסיקססע דאסעס פץ זײן לעק אץ שאשן נחמן מייזיל 1667-75 לערער א־ן קאז־אנע שולן א־ן ס־מםע־אםאל, א־ן אדעס. א־נהאנער םון א םאגאדן םון דאמען-היש. באנקראשירש א־ן :ס ־וריש-מחעאמער. באלדפאו 4׳. ׳% ׳י'.חי*מנ #1־^ ־< . געבליבן אן םיטלען. 1872 עױט־נק ״ױא ױדענע - םאריצײ־ענ;• געױנשע א־ג שהעשע־ אין פראסט ױדעשען ם־ן אנרד,ם גאלדםארען ידער םחבר ם־נים #40נ ס2 ידלי געבו־ק א־ן אלש־סאגסשאנשץ, װאל־גער גדב. דץ םאשעד ר׳ װים ליםא גאלדענםאױם, א ױגערמאנער, א יײע־ םםר, געשיקש איס, דץ עלטעדן זון, אין דער ״קאזיאגעד ײױ׳טער שױל־. סצ16 אנגעשױבן דאם ערשםע ליד אין העברעיש ״םדױן היגיר״. 1857 געענױקט ױ שול מיש אן אויםצינענזגג םזן עױטטער םדתה. אױינגעטדאטן אין זשיטאמי,־ער ראבינער-שול. 1862 אנגעהײין דוזקן אין ״הםליץ״ העב־עישע לידער. 1863 אויםגעםירוש ם־ט ױ שילער םון ראב־נער-שרל עטינגערם .סערקעלע־. געשסילט ױ ראלע סון סע,־קעלע. אנגעד״־יבן דרוקן ײדישע לידער אין ״קיל מבשר״. 1865 עױטינען דץ העב־ע־שע לידער-זאטלונג ״צ־צים וםרח־ם״ ׳א־בערגעדרדקש א־ן 1897 אין ק־אקע א םארגרעםעדטע אויםלאגע). צי דער זאסלונג איז צוגעגעבן א האחדקע װ־דטונג דעם םאשער. 1866 געענױקט ױ ראבינעד-שול אין זש״שאמיר. - 1867 ערשינק ״חףם ױדעלע, ױדישע לידעװ או־ף *־אסש ױױ- ״,ד*־ר שםראך םאן אברד,ם נאלד־עגםאדעך. ״נדץ געשױיעד און האב- ג־דטעצטער ליבע און שײערע מושער חנה דבקה וױדמע איך דאס סםרל. םײערע מאמע. זײער םיל האםס־ געל־םן א־בעד םיר, ריט װאם קאן איך םאר דעם אםדאנקען ױרז ארעם װי א־ך בין - א־ו ױ סען מיץ עשיװת, שװאך װי איך בץ, - ,א־ז דאם ל־ד םײנע גנורות, װי קליץ דאס בוך איז, נאר גרוים איז דעד דאנק, װײל םון מײן גאנץ הארץ איז דאס ױר א געשאנק. 6ין י״־ן עלשעךן זון אנרהס ז־שאם־ר גי טכת תרכ״ד. - (איבעתעודזקט אין 1891>. אין ביכל גײען אױין 22 לידעו*. —