Literarishe bleter · 1926-02-26 · 95 (26.2.1926) · p. Seite 142

95 .זא ליטערארישע בל׳עםער 142 גוםע געשעםםן. ג***דםאדען איז אנגעק־םען א נישל שםעטער, א*ז ניט לאנג גערוען און איז אםגעםארן. דער עלטשטער זעצער אין ס־נםע ווי ביתער דערציילם, אז די אפישן דאבן זיך געדתקט אין דער עלנמטער םינטקע־ דדוקערײ םון טאלאטאנא־זן. די אפישן פלעגן געדדוקט.װעדן גאר אין חיסיש. עס ווייזט דך ארוים, אז חוץ מ־נסק, האט סןגיז־־פאדענס טע׳ אטעד באזובם אויך אנדערע שטעט פון װײםדוסלאנד. צטח קא״ סאה־םקי דערציילט, אז מיט א יא־ 45-40 צודיק, דינען אץ סלוצק געקומען צו פארן ײדישע אקטיאץ ד״יילע און נאקעטע און אװעק״ געפאדן םון דארטן באקלײדטע, באנײטע א־ן דערצו נאך מים נאל- דענע דיגערם. די זײנען אב<עשטאנק אין סלוצק א שם־ק צ־־ט. געשפילט האט מען; ״קאלדוניע״, ״קונעלעםל״ און אנדע,־ע פיעסן. אײנדנגען מ־טן נאד םלענם ישרא־׳קע דער חזן סאדולזאן), דעםאלט חזן אין ג־ו־סן בית-מד־ש. און אב־הס־־איט־טע דער קירזשנער ושט־גהאל־ן) א נאריסט דע.־צ״לט, אז די כאו־יסטן האבן אזוי גוט געזוננען, אז גאלדםאדען האט געמײנט, אז ז״ קענען נאטן. אזוי ג־ט האט מ־ט די א״נגעזונגען ־שדאלקע דער חזן. דעד מוז־קאנט *עקנ ם־דלאן ובאס־סט) דערצײלם, אז דער א־קעסטער איז בא־צטאנען פץ סז מענטשן, אלע מ־נסקעד, פרײטא: סלעגט מען ניט שפ־לן. די א־נטעליגענץ פלעגט באזונן דאס טע- אטער. האצטאנן פלעגט שפ־לן צ־קערםאן, מירעלען צוקע־נאנס ױײב. ת נאנצע צ״ט, ,יואס ־־ םתפע איז דא גע־דען, דןאט םען נעמאנט א״ב רהם גאלדפאדען מיכה ױםף בן גרױן ובערדיטשעװםקי) םון די ־דיעע גתבים וניה איז טאקע נײ אונז געװאקסן א חנרה אקטיארן און אקט־אײןעס, םראנק און פ״יי און חי-געילעבט: אזוינס האט מען בײ ־ק נאך רךנמאל ניט געזיק, און דער עולם ד,אט זיך סשומ מחיה געװען. אי װאס, סיק מאר ניט, װ• שטײט עם: ונמעשה דגוים אל תעשדן, טוט ניט נאך די גױס אין זיעדע הולטאיסקע זאבן און אױסגעלאסנקײט, איז גײט פרעגט קשיות בײ גאלדפאדענען און זײנע ל״ט׳ אז די תסישע םםשלה .װאלט דך רעםאלט ניט געװען ארײנ- געמישט, און װאלט גיט געװיק געלײגש א חרם אױף דעס ײױשץ טעאט־ער, װאלטן ײדן שוין לאנג געהאט אן אנדער םגים. איר קענט נ־ט אונזערע בר־דער, איר מײנט, אז ז״ האבן ל־ב נאר ת תו,״ה און ײדישקײט. נק, שמ״ר און אלע װ־לדע זאבן איז נײ זײ אויך א מטבע, און װער שםועםט, אז םע םארשםעלם ז־ך און סע קרימט דך נאך. פאץ םראסטן עולס װאלט גאלדסאדען געוזען, װאס דער גתיסעד יצחק-בעד לעװינזאן איז געװען פאר ױ רשבילים. אבער אינמיטן האט מען א־ס איבעתעשניטן דעס האלז און ער האט געמוזם גק אין גלות. צוערשט ק״ן ק־אקע און לעםבעת, דערנאך קק תמעניע און דערנאך גאר ק״ן אםעױקע. א תל איז געװארן םוז אלעמיק. נאלדפאדען אל־ץ איז געשמא־בן אן ארעםאן. או־ן הײנט זײנען דא מענטשן, װאס האנדלען מיט דין יתשד,, גננענק בײ אים און װעדן דערפ־ן ױיך... רבונו-של- עזלם, װאס איז דאם םאר א װעלט ז יענע ־אוץ א־ז געװ־ק א ײד א משודר, װאס ס האט איס געתפן מ־דבי װערבעל, און דער האט געד.אמ אן אײדעם, װאס ד.אט געהײסן אברד.ס גאלדפאדען, און איז אויך געװען א משות־, דאס הײסט א מענמש, .װאס סאנט ׳נדתט אויף לשץ-ק־דש. און אט דעד גאלדםאדען איז געװאק דער גתיסער ײדישער לידעוי׳ זיננער און האט אלק א״ך געמאנט ת נינונים צד דינע לידער, װאס מע האט זײ געזוננ־ק אין אלע ״ױשע שטעט פ־ן גתים ניז קליין אפילו ױננמםײדלעך און, לד,בױל, נמרא׳בחוױם, און םע האט ז־ך פשוט ם־ט זײ געקזיקט. אוא מץ שלאק אױ דעמאלט אויך געװק אין קיר־ד״ ראזענקראנץ, דעד נעל-מקל׳נועם׳), און געװען אױ ער א פױה אי אויף לשון-ק־דש א• או־ף ײדיש, און אויך מיט ױ אײנענע ניגוניפ. און עד איז גאד אתםגעםאק אין האש אלײן געזונגק ז״נע ל־דער םאד געלט און פא־ א נוט גלעזל װײן. און נאטש אויף לשװן-קידש דאט טק אויך געזונגען: דיץ ישםח לננ אנ־ש, איז ביז ,יאוענק־אנק און גאלדםאדענען קק שוס םשורד ג־ט א״נגעםאלן, אז מ־ק מענ טאן א טרונק אץ א לעב... גאלדםאדענ־ק איז גאר אײנגעםאלן צו מאנן א ײױשן טע׳ אטער, עד חאט אלק געשױבן די שמיק, צונעגעבן א ביסל ליצנות, א ניסל היסטאר־ע און דעדצו האט ער געםאנט ױ ניגונ־ס. תםן תפט מק דאס אפער, און דאס פלעגט מ־ק שפילן אין ױ גדױסע שטעט, און םק פלעגט זיך דאס נארניט ־אנען אפלויבן. און םניה גאלדפאדענם באנייאונג ז־ ״ ־־ מ ש ה ז י ל ב ו ר ג ער האט געשאפן. און אט רעו־ נא־אקטעד פץ זק טאלאנש לאזמ א סך, דיער א סך צו העק. גאלדםאדק איז צונענאנגק צום ײױשן לעבן שפ־לנױק אץ זינגענדיק, תיתױק און טאנצנױק - װי אן עבטער םוױם-שםי׳ לער. זײן טעמע אױ שטענױק געזוען מיט לױוע נעט: ד האצ לבתחילד, צוגעלאוט א זײטן-שפרונ:, א םאטי,־ע, א צײטלידל, מיט אן אנצוהערעניש, א העזזיהלע אײםן חשבון םון דעד צייט מיט אירע פא־שו־נק. דערבײ האט ער םארמאגט אין דך יענע פ־י־ אין םלוג תבט דך איז גאלדםאדק שוין לאנג אפגעשפילט און אויסגעטאנצט. - .זי קומט עס, װאס ער װערס װידער ױ בריק צים נײםטן ײתשן טעאטערז םיאױ באמת א חידוש, אבער א חיתש, װאס לאזט זיך דערקלעק בלוױ מיט גאלדפאדענם א־ינינעלן פנים, כ־ט וק איםפראװױאטאױשץ טאלאנט. דער שםעמפל פץ א־םפרא׳ װיזאצ־ע ל־גם אויף זק גאנצן טעאטעד׳לעבן, או־ף אלץ, װאס *) דן איז *טעות פץ בערדיסשעװכקין: דער םתבר םון ״םקל נועם״ איז ניס רןןזנקראגץ. נ>ר װ#לף ערגקראנץ, דעי באריםסער ,װעלװל ובגרזשער״.