Literarishe bleter · 1926-02-26 · 95 (26.2.1926) · p. Seite 136

95 .■/א ליטערערישע בלעםער 136 צו חרפה זאל אונז זיין׳ (נ א ט י ד ן) אלטער קאציזנע װיםפ־אנםקי - דער םאללןם־גײםט - איז נאך עד-הרם םרעמד םאד די בדײטע מאםן םון זק םאלד,. אבער גאלדםאדען איז דאך אונז ארײן אין די בײנעד• און א־יב אזנזעד גאװ׳דםאדק שטײם אם םזן די צװײ אוניװעד׳ פאלע קינםטלער אין אלע הינזיכטן - אין אײן זאך שטײגש ער זײ אבעד אריבער: אין וײן אוטםיטלבארער טעאשעד־־קןנםט. גאלד- םאדענם טעאטער איז פרימיטיװ, םולבלומיק און זאםט־ק. מען זאגט, אז טשארלי טשאםלין גײט א־ן ק־נא שםזדירן, װען דאם םובליקןם לאבמ אמשטארקםטן פ.*ן דינע בילדער. דאם פובליכ־ם איז דץ ל־ערער. די םצענקעס, ,װאם מאבן ניט דעם געד,עדיקן א־ינדרוק װארםט ער אדוים. אזן בײ װעמען ד,אט זיך גאלדםאדען געלעדנט, אז ניט ב״פ לעבעדיקן פאלק, װאם ער האט א־ם שטענױק געהאמ םאד דינע אויגן אזיםן טעאטער-זאלן י םיאיז א קאלאםאלע םריװילעגיע צו האבן דאם םאלק םאר א יבין• דאס םאלק, ,װאם איז גאך אין זײן צײט געװק םריש אלן דוי און ניט םאדשונדעװעש. און װי א־ז דאם געשק, ,װאם גאלדםאדענס ױרשים דינען געװען טאלענטלאזיקןיטן און מענששן מיט םארדארבענעם געשמאק? אן אנהײב האם עד דאך אונז געמאבט אזעלבן, אז װען עב פאלט או־ין דין טעאטער־יתשה אין םאסיקע הענש, װאלטן ם־ר שוין א־צט באדא־פש שטײן גא־ הײך. אבער אײנער - איז ק־ינער. און אםילו אזא טעאטער־דיז, װי גאלדםאדק האט אבער ניש געקאנט דיע־צ־ען א טעאטער־דוד. האבן םיר אנשטאט דער עליה געהאט א ידידד., אן ערזאין גאלר־ פאדען-עםאבע, װאם האט אװעיןנעשלעםט אונזעד שעאשער אזיך׳ צוױק, בא־ג־א־אם. און א־צט, מיט םוםציק יאר שסעטער, שט״ען מיר, נאך פיל מאטערנ־שן םארשעמטע םאר דעם ױדקן שאטן םון אונזעד ערשטן טעאטער-בױער. מיר האבן גא־נישש אױסגעשאן. מיר האלטן בײם אנהיב. ױ ארבעט םון גארדין, קאברין, הירשבײן, - דאם איז ניט געװען קק״ם־אג,־עס. דאם איז גע,װק א םארבישערטע אגשמרענגו:: ארויםצושלעםן אונזעד טעאשעד סון דעם זומם, אין װעלבן עס האבן אים א־ייגגעשלעםט גאלדפאדענם טאלאנטלאזע תלמיױם. אן די װאלטן מיר געד,אלטן נאך ערגער. מיש זײ - האלטן מיר װידער בײס אנהײב. און, דאם װאס ם׳האט מיש דינע בדײטע פלײצעם באװיץ א״פ־ צושאן אײן ט־טאן - דאם קאנק מיר מיט געזאםלשע בװדת :־־ או־םטאן: א שטום טאן דעם װאגן םאראוים, און דאן, װען נדר האבן שוין אקטיארן און רעזשיםעק און סשוױעמ א,ין א ששיקל רעפערטואר אםילו! צו חרםה זאל אונז דיןז פרץ האט מיר אמאל געזאגט: איז געװען ךר• ־>, אז ם״ן <די רױטיקעו ז״ מ־ינק ױ נאדאנזם דב'! אי־ מ־ין גאלדםאדען :. םיא ל־ג;. אברהס אים אזים- ייך דאס האט מיץ שזו״גן, האט איבעדגעטדעגט :יט גלאט־ק•. װאם? ב״ פ־צץ דאס :געדעגקט. װאו זײנען יא, א־ך האב נא: אפשר א :אדז זיץ דב־ : קאנטשיק? ים פין גאלדפאדענם בלעטע־-טאן ״מאגיש״? געװים - מאניש. ױ םאלקםטיםלעבע פשטזת <אן זק שפע־ טע־דיקן למדנישן קנײטש) און דער משבילישער םקעפשיציזם; דעד גױאטעפק און םענט־מענטאל־נא־רע טדאניק - ראפ א־ז דאך דער בזלטער פאשאן ם־ן גאלדסאדענם מאנטל, אזיף א באלאד־שן שנ־ט געמאבט. אבער אזיםער ,מאג־שן״ א־ז פרץ, קאן מען זאג;, אין גאלד- םאדענען ניט געבאפט. אװעק איז פױן מ־ט אנדעדע װעגן. א־ן, גדאבנױק אין דער ט־ף, האט עד געבענקט נאך גאלדםאדענם צע- גאםענער ברײטק״ש. עס טדעםט אבער דער ש״ך גלייך אין דעם ־ם םון םאלק א,״־ן. אט צו דעם דאזיקן לעצטן פזנקש האט פױן געצ־לט. און דץ לעגיטימיק;יך םאד גאלדפאדענם תלם־ד איז דע- ױבער מעד געװען א שכלדיקער םאדלאנג, װי א פאקט. פ־ל מער גאלדםאדק שטעקש א־ן אנ-םקים ״אשמדאי״. נאך כער אין דעם גאנצץ ײדישן פ־ונ. גא־ א סך קאנצענטרירשעד אזן או־םגעא״דלטער גאלדפאדען - א־ן א״נעם פון א־נזעדע גרעםטע שפראך־ד־רטואזן ח. טשעםעױגםקי <ר. מדדכל־), װאס צו שפעט א־ו ער אדו־םנעשװאזמען א־ן צו םױ םא,־שניטן געװא־ן. סיא־ז נ־ט באשע־ש געװען, אז גאלדםאױענם צ־ױינ זאל זיך די געהע־־־ק אנטוױקלען אין אונזער .דארש-קונםט. סיהאט געפעלט די גענ־טע האנט םון דעם גערטנעד־ק־־טיקער, װעלבע זאל מ־ט א שארפן מעםעד און אין דער ד־בטיקער צײט אדוםשגײזץ א שפאר ב־םל ױט־קע געװיקסן, װאם האבן ״םאדטויבט״ דעם גאלז־םאדען- מ־ר װעלן נאך אבעד קוטען צו נאלדפאדענען צוױק. װען איך טראכט װעגן א־ם, קןמען מיר אזיםן געדאנק דװקא אזעלבע נעמען, ,די װאגנעד און דיםפיאגסקי. םיאיז ניט קײן םאר־ גל־יך, װק מק זאל אנװעגק ױ ל־טערארישע אדער א־נטעלעקשועלע מאס. פא,־אן אבעד אן אנדעד מאם, דװקא עטלעבע מאסן, װאש ברענגען אדױף א־יף דעד אנאלאניע. םײ װאגנע־ר, םײ װיםפיאנםקי ד,אבן געחאט עפעס אוניװערםאלעס ־אץ זײעד שעפעױשן טח, ז״ ז״נק געדען םארקניפט מים א־יניקע קונםט׳געניטן גל״בצ־יטיק. גאלױ■ פאדען האט פארמאגט אין ז־ך אן ענלענן נוח. װאגנער און װיספיאנ- םק־ ז״נק געװען פאלקס־ג״םנױער. צי איז ניש דאם אײנענע גאלו־םאדק? צ־ א־ז נ־ש א טיטאנ־שע שטיק״ארבעט אזא ששיק תי-םעלד א־־ם- צזאקע־ר;, װי ער האט עם אויםגעאקערט? או;, א־־ב ,דאגנעד איז א־יץ אין ױ־טשן פאלק, איז דאם געשען פון א־־בן, זװרך ױ פאדט־קע קולטור-רעק. כ