Literarishe bleter · 1926-02-26 · 95 (26.2.1926) · p. Seite 135

135 95 .זא רעטערארישע בלעטער ניי דעד ארנעמ מיט זיינע דלמ־דיש לעדנענדיק טיט די אץ לעדנענדיד, םון די, האמ עד םאמעלעך אי־ן בהדדכד. געבויש דעם עדיטטן אקט־אױהק קאלעקטױו. דאט העמערל א־ז געודען דעד טעאט־אד״נו ש־אנדעם־װסטער עלעמעגט: ד־ םא־יקטדגגעד. יעה די םוױם׳יטש־לעד און הו־לער אדאטא.־ן האין ניט אױ־עדגעט־אטן דעט גדד םון טעאטע־-ל־י- האנעױ־ און ױ מ־טודר־ם ז״נען טא־יי׳יין א־ן גנו־י ם־ן .־על־גיעזן דיילט - א־ז דער םאלקסזינגעד א־ געווען א טדאנעט־אנא״־טט א־ גע״טטאנען אין נאענטן קאנטאקט ם־טן ם־נל־ק־ט. ד־ םאלקםז־נגעד םלעגן א״נציק־״ז אדעד א־ן גרופקעט צו צ־ו״ װאנ־ע־ן אינעד גא־ ליצ־ע, תמענ־ע א־ן דתם־רוטלאנד. ז״ םלעגן א־ו־םט־עטן א־ן ־טענקן אדן װ״נקעלערט און װ״לן דעט עולט נ״ א גלעזל מ־טקד״ ז״ םלעגן ז־ך איער נ־ט באנוגענען מ־טן ז־ננען ל־דער. ז״ םלעגן ױ ל־דעד פא־נ־נדן תרך גערעדטעד םראזע אוי נאגלייטן ט״ דאט געױעחטע ט״ דאט געזזנגענע װא־ט מ־ט ם־־מ־ט־װע ז־טעםטן אדעד מ־ט קא־ מ־־טע העװװת. און נױ נאך צו פאר־טמארקן ױ װירקונג םון ז״יעד מ־מ־־ט ־טם־ל, םלעגן ז״ ז־ך אינעדטאן, .,םא־־טטע־1;״. צװ״ װינט־קע ־ט״נטן ם־ן דער דעמאלט־קער ״ױ־טע־ נאםע־,- קערונג ז״נען גע־טטאנען םהו־ן ־ענעם ״טעאטעד״. ױע־ נ־תע־לע- נ־עד עלעמ־ענט, ױעד באל־ענאטי־טעד ייד, װאט האט ז־ך געםוזט דענענען מ־טן יטט א־ן ־טטאט, האט ז־ך נ־ט דעדװעהט א־־נע־צוטדעטן ־* יטװעל ט־ן א ־טענק, ױא־ מק ט־״ינט ל־צנות. דער נידעריקער יט־נמ דער א־עמעד מענטיט װ־דעד, האט ז־ך ניט געקאנט םאד- ג־נק אװעקצוזעצן ז־ך א־נמיטן מיטװאך יטנת־צונאנטט נ״ א גלעזל װ״ן. או־נ טעאטעד האט געדאדפט װעק א נלל־זאך, האט טען געמוזט םון אי־ן ז״ט א־יער־״טן די פא־נינדוננ מ־טן יטענק און םון דעד צ־וייטעד נ־טדן ד־ טעאטדאלע ם־אתקצ־עט א־ן ױ א־־גן םין דער געזעלעיאפט. אין דאט האט געטאן גאלדםאדע;. ער האט אױ־טנער־טן דעם ט־עאטע־־־טפ־ל פון דעם פאדד־מפטן קעלעד. עד האט א־ט אױיט׳ געט־אנן א־ן דער לנט־קעד נאט. ער האט אפעל־־ט צום טע־ אטראל־־טן תו־ט, װאט האט ם־ן ־טטענױק אן געדדעט־־ט אין ײױ־טן עולם. און דעד ג,־אנױאזעד ערפאלג, װאט ױ ע־־טטע עפנט־ לענע ייד־יטע מעאטע־־טפעקטאקלען האנן געהאט, דאט א־ז גע- װען דעד דאנק פון דעד ױ־י־טעד גאט םאד דעם ־טאםע־ פון טעאטע.־- יטם־ל. , נ־ט א־ן אנ־ט,־ײנן ױ עטלענע צענדריק טעקסטן צ־ םפעקטאקלק לגמ דעד ה־טטא־־־טעד פאדדינטט פון נאלדפא־ענען. אין נ־ט נלויז ם־ן דעם א־נאניז־דן דעם ע־־טטן קאלעקט־װ םון ״ד־־טע אקט־א־ן. מ־ט א גוטמוט־קן ־טמי־נל קוקן מ־ר או־םן עױטטן, ם־ט ט־םעד אנעדד,ענונג און אמתעד נאװאונדעתנג או־םן צוױיטן. אבעד דאם ג־עטטע, ראש עד האט א־־פנעטאן, א־ז געװען; דאם או־םװעקן דעס טעאטדאל־־טן חו־ט, דעם עלעמענטאדן כוח, דעט דדאננ צו ־טםיל א־ן ם,-יד. א־ן ־עט ל־גט ז״ן נאט״ט םאדן ״ױ־טן טעאטע־. און נ־ט נלו־ז פאדן ײױ־טן טעאטעד. מ־ד לענן אין א צ״ט פון א־נעדנו״ק ־־ יטותת פון אזנ־עד ק־למור. ד*ד פראצעט פון א־נעדנאננ םון דעד רעליניעזע־ קולטוד צ• דעד ״עלטלענע־ א־ז נאך וױיט נ־ט םאדענױקמ. װען מיר װעלן א־ם נ־טלום את,־ך, װעלן מיר ע־־טט קאנק אפ־טאצ;, װעלנע ,־אלע םיהאט גע־טם־לט אין או־םנויק ױ װעלטלענע קו־יטור דעד טעאטעד׳דראנג םון דער ײדי־טער מאטע. אין נױ־יארק און א. ג־אנאװםקים אין ״מאםקװעד ײד־יטן קאמעד- מעאמער־ האנן זיך רעתראנן צ־ם קזאל פ־ן גאלדםאדענ־יטעד מע־ אטדאליק, איז ׳טװעד צו זאגן, א־ינ מק האט ױ ניט געזק. א־ן אזעלכע זאבן טאד םען זיך נים םארלאזן אױף םרעמדע אויגן. און נאך וױיניקער א״ף א־מפרעט־עם ם־ן רעצענזענטן א־ן רעםא־- ״עק. כל־זמן מ־ר װעלן נ־ט םאדמאנן גענויע נא־טױ־נונגק םון אטטיאדי־טן און ױעז־ט־טערישן נאנעמען און א־נערגענן .־אלן און פ־עטעם - װעלן סיר זיך ניט קאנען נאנוק מ־ט ם־עמדן מאטעױאל נ־פ באםראכטן טעאטדאלישע םראדוקציעם םון פאתאנגענע צ־יםן• װאױם װעגן דעם האגדלט עט ז־ך און גיט װעגן א ליט־עראױ־ט׳ רךט־שער אם־טאצזנג ס־ן גאלדםאדענם דראמאטי־טעד יױ־טד״ ױן ד־אמאמיש זטאםן איז אזױ ענג געקניםט און גענונדן מ־ט ױן פ־אקטישעד טעטיקײט אין טעאטעד, װי נ״ קײן שוט צװ״טן דדא׳ מאמיקער. או־ך שעקםם־ד, א־יך מאזליעד - אוינ מען װעט נא־ אדו־טנאפן ױ נעםק םון ױ צװײ נאדיםטםמע דדאמאט־קער, װאט האנן אײנצײטיק געארבעט א־ן םעאטעד - ד.אנן געשױנן ם־עטעט פאד ױעדע כינעם. אענר גיט זײ זײגק געװק ױ א״נציקע, ױאט האנן געשםייזמ ז״ער רעפעדטואר א־ן אויף געװים ז״נק ױ ניט גע־ װ־ק נשעתם ױ ערשטע מחבדים םון טעאטעד-ם־עסעט. גאלה- פאדק א־ז אבעד געװען דעד ערשטער װאם האט געשױנן טע- אטעד׳טעקסמן, װעלנע ױנען געװק נאשט־מט צו װע־ן א״םגע- ס־דט תדך פ־אפעטיאנע־לע אקטיאדן אויף א רינטיקעד נ־נע יםאד א־ט האט טק ב״ אונז געשתנן ה־אמעט, ניט האננ־יק אין זינען א טעאטעח. און עד א־ז א צי־ט געװק דעד א״נצ־קע־, װאט האט ז־ך םארנומען םיט דעד דאזיקער טעט־ק״ט. עדשט נאך ױנע עדשמע נתיטע עדםאלנן און יע־ק־ צול־י קאנקודענ־ן-טעמים האנן ״ך נענוםען צו דער דאזיקעד פרנטה שמ״ר א־ן לערנער, הותויטש און לאטי־נער. און גאך מער. ױ אקטיארן, פא־ װעמען ע־ האט געשתנן ,־אלן, דאם טעאטעד, םאד װעלנן עד האט געשדינן ם־עםעם - זדז פאד איס ניט געוזק. אמת, פאדשטעלוגגק סלענן אייך פא־׳ ט״ען פ־יעד. אנעד דאם ױגען געװען א״גצלנע, ספאראתשע סםעק- נאכלק. ױ האמ געםעלט ױ שטענדיק״ט, ז״ערע אוים- פ־דעד - דעד פדאפעםיאנעלעד כא־אטטעד. גאלדםארען האט דעד ע־שטער ארגאניזידט א פראםעט־אנעלע ״דישע טתםע, ער האט ־ער ע־שטעד געשאםן א שטענתקן ״ו״שן •טעאמער. ה״גט, נאך י>5 יאר, קאן טק ז־ך גיט פא־שטעלן, װאם דאם יאפ נשעתו געד,ײםן. װאם םאד א ים ענעדגיע, װאם פאד א םכום א־תאנ־זאטאױשע םעלהײטן דאם האמ געםאדעדט. א־ן קײן שדם ױנ־ מ־נג א־ו קיץ טראױצ״ע ניט געװק. ניט ױ פוױם־שםילן םון בעלי- מלאט־ת און םועלים. נים ױ אמאטא־ישע םארשטעלונגען אין ױ :אלענאט־שע הײזער או־ן שולן. נ־ט ױ םאלקםזינגעד א־ן ױ שענ׳ קק, און נ־ט ױ משורד־ם בײ ױ חזנים, האנן געקאנש געבן דעם ־•אד־קן אקטיאדישן טאטעױאל םאד א טעאטער. עם ױנען געװ־ם י"״ק ז״ אלע געװק מענששן מ־ט פצענ־שע םע־ק״טן. אנער געםעלש האט ז״ ױםצ״םולין. און ועל כולם סצענישע ק־לטור. װ• םרימ־־ טיװ סען זאל זיך נ־ט םא־שטעלן גאלדםארענם ע־שטע אנםאמילען, אן עלעמענטארע סצענישע קענטענישן און אן ױםציםלין קאנען ױ נ־ט נענ־אלט ז״ן. און םון ',װאגק זאל עם האין גענומק דער 6'ד״ אל־ץ, גא־׳דפארען? ער האט דאך ק״נמאל אין ק״ן םרעםק טעאטער ניט געױנט?