Literarishe bleter · 1926-02-19 · 94 (19.2.1926) · p. Seite 128

94 .יוא ליטערארישע בלעםער 128 גונג צו שאסן שײנעם. װאמ דער אטת איז, די אױםגעשטעלטע שטאסן סין ערשטן צימער האנן מיך ניט :אםדידיקט, וױיל איך האב אין די ניט געםונען מער װי טײנע האנטװערקלענע :עשיקטקײט, הגם דאש טאד ניט אין דעד מאדערנער קונםט<עװעדבע ניט רעדשאצט װעדן. דאש סולשטענדיקע באהערשן סון דעד טעכניק און כאראק- טער טץ מאטעריאל איז א הויםט״באדינג אין דער כונםט<עדעד:ע. דערפאר האבן מיך די אויעעשטעלטע קילימען, מאקאטן, גאבע- לינען, סון צװײטן און דריטן ציםער םאדשאםט א הויכן קינםטלערישן גענוס דורך דעם סולשטענדיקן הארמאנישן צוזאמענגום םון דעם האנטװעדקלעכן מיט דעם קינסטלערישן. און עם לץמט אין ױ דאזיקע נלײכצײטיק נ״נונג צו דעד אדיענטאלעד קונפט און צו דער קלאםיש- אנטיקעד קונםט. פיר װעלן נאך מאכן קורצע באמע,־קיננען צו דעם באגריף מאדעדנע אנגעװאנדעטע קונםט. נאטירלעך פא־שטײט ־עדער, אז דעם דעדמאנטן נאמען םאדדינט בלויז די קונםט, װעלכע מאכט נ־ט נאך קײן שום פא־נאנגענעם םט־ל. דאך דארף מען םארשטײן, אז נ־ט אל־ן, ראם א־ז געשאםן צופעליק, אדעד װ־דעדשםדעכט אונזעד געפיל פאד שײנעם, סאדװינט אננערופן צ־ װעק םאדעדנע דעקא־אט־װע קונםם. די אמד״ע ק־נםט צעשטערט גיט דאם, װאם מיד עמפינק אינע־לעך םיט אונזעדע געפילן פאד שײן, נאר פליםט א־ו־ם האדמאניש סון דער םאדגאננענעד קונםט. יעדער אמתעד קינסט- לעד האלט פא־ זײן לעבנם-אויפגאבע צו שאסן אדיגינעלעס, אײ- גענעם, אבעד ניפ נאכצומאכן, צװ א־םיטיק. נאט־דלעך, דאדט, װא־ עם א־ז פאדאנען טאלאנט און א־יפדיבטיקע קינםטלעדישע אנ- שט־ענגוננ, דא־ט װעט ־א־־ך א נײע ק־נםט געשאסן װ־עק. די מאדעדנע י *?.־*£• * 'י * ס$ןש? םים א ם״פתך א־רענון אץ נןןםאן רײנגערוירץ — א פיש מאטעריאלן צום אויסדרוק א גאד אײדעלער און םײנעד זין פאד סארבן. זעלטן טדעפט מען בײ די ױנגע קינםטלעד אזוי סיל אםגע- װאויגנקײט און דיםטיגגװ־טקײט און עם בענקט זיך אםאל נאך דעם. זײ מײדן אוים דאם שרײענדיקע, בונטע. עם איז סאר אלעמען קלאד אז ד־ קינםטלער ,־ײנגעװידץ סילן די טעלאדיע םון די סאדבן. דעד װאם פילט דעם קלאגג סון ױ סאדבן, דעם ױטם סון דעד װעלט, דעד א־ז קינםטלער. זײערע םאװבן קלינגק טײלמןזל זאנפט, ױםקרעט, א־בערגײענױק אין העכערע, לויטעדע ברויזנדיק-שטיםעױשע טענער װי. למשל, אין נומער 21. איך װאלט כאראקמעריזידט דעם איבעתאנג סון ױ העלע, ױ- כק־עטע םענער ביז צו דעד שטײגענרקער אינטענם־װקײט ס־ן ױ סאדבן בײ ױ קינםטלעד רײנגעװירץ מיט דעם מוזיקאלישן באנױף -68ז0 סג>ח06. באזונדער זײנען מיר געםעלן ױ נומעק 10, 13, 34. אויף דעם קילים נומער 10 ז׳ײנען אויף א גדוי-אש םאן אײדל געשטימט אמא־אנט, העל-געלע, זאנסטיק<רינע טענער, שאםנױק א העל- לעבעױקן אדאבעסק. אויף דעם קילים נום׳ 13 איז װידער או־ף א אש׳גרויק םאן צארט געװעבט םאםעט,שװאדצע, דורכזיכםיק- גד־נע, װײם-זילבערנע פעדעם און איז םול מיט צעדטלעכן, סא־- װײבלעכטן רײץ. דער קילים נומ׳ 34 צײכנט זיך אוים מיט א א־יענ־ מאלישער סאדבנעמסינדלעבקײט. דעד אונטערשײד צװישן דעם אריענ- טאלן ױװאן און דעם םוילישן קילים, פון װעלכן די קינםטלערי ױינ״ געװירץ ױנען באאײנפלוסט איז דער, װאם דער אױענטאלער ד- ,װאן איז ױעד קאםפליצירט אין ױ סאדבן און באהוישט צוגלײן מיפ דעקאדאטיװע אדעד אנגעװאנדעמע קונסט דאד־ אפשפ־גלען דעם גײכט פון דע־ צײט. עם זײנען םא־אנען אזעלכע, װאם זאנן, אז אזוי װי ם־ד לעבן אין ציט-עלטעד ס־ן דעד מאשין, פון מע- באנ־זאצ־ע, א־ז דעדפאד בלויז נאד דאכ מאדע־;, װאכ װעדט גע- שאפן אין װאדששאט ס־ן א־נזשיניע־. נעװיכ אין דעם פאדאן פיל אסד״. דאך זײנק םיר א־בערצײנט, אז אויםעד דעד שײנקײט, װאם א־ז דא א־ן דעד קאנםטדוק׳ציאנעדעד לאנ־ק ס־ן דעד מאש־ן, א־ז נאך פאראנק אן אנדער אדט שײנקײט, .װעלבע טיד עםם־נק מיט אונזע־ע א־נעדלעבע געפ־לן, די אזוי-נעדזפענע קיגםטלעױשע שײנ- ק־ט, און װעלכע װערט געשאפן ניט דודך דעד קאלטער, אב- יע־טיװעד לאגיק, נאד דודך דעד קינםטלעדישעד א־נטוןציע. צוגע- פאכט צ־כ גײםט ס־ן דעד צײט, זײנען ױ באדינגונגען פון דער מאדער- נע־ד אנגעװאנדעטער קונםט םאלגנדע: זעכלעכקײט, די העבסטע מאס ס־ן פדאקטישקײט, טעכנ־שע ס־לקאמענהײט. דעד םאדעדנער דע- קאדאטיװעד ק־נםטלעד פאדאײנ־קט א שאדםן זין פאד קאגםטדוקציע מיט םײנעם ק־נםםלעױשן געםיל. דאכ, .װאם עם האבן או־כגעשטעלט די קינםטלעד א־דענע און נאטאן ,־ײננעװיױן, װעלכע פ־ק אויס די אדבעט בשוד״ס־ת, א־ן םולשטענד־קער האדמאנישעד צ־זאמענ- שט־מ־נג, געהעדט צו דער מאדעדנע־ דעקא־אטיװעד קונםט. נ־ט דער- פאר, װאם אין א״נ־קע סין ױעדע אדבעטן װייזן זײ אדו־ם א נײגונג צו ק־ב־ז־דן, דעםאדמ־ק װאכ גײט שוין א,־ײן אין א געװיםן זין א־ן דעד מאז־ע צװישן ױ ױננע קינםטלעד באצײבן א־ך ױעד שאסן מ־ט דעכ נאמען םאדעק, נאד ,װײל א־ך פ־ל אין ױעד שאפן א ',־גנטלעכן קינםמלעױשן מעמפעראמענט. געװיכנהאסטע אנשטדענ-