Literarishe bleter · 1926-02-19 · 94 (19.2.1926) · p. Seite 127

127 ליטערארישע בלעטער 94 .■וא ראתן וזעט א טיירל ר״סן דךטן אין צירק רועט זי איר װיד׳ רענען נאנצע דטן און אויסדנטן ניט נעמוטוײענע און ניט געסלויגענע רעטוארן םאר איר. אנער אן ארט סאר עמ׳ענער קינסטלעױיטע־ רארעוואניע? פיקאן נאך קאליע מאנן דעט טיטאלנדקן גענזמאק סון אירע נרױמ-גענער - ד ר׳עוע־: - םארםאלן, געערטע דאםען און הערן; איר װעט מתן ליירן - םון ד יידישע ק״נסטלער ד שלימול- ניקעם■ און ד װעלן זיך שוין גיין זייער װענ; - נ־ט םון ״ם־ערםקע אקא״, ניט םון ״קװי-םדא-קיוא״ און נ־ט םון קיין אנדעדע לאקאלן, ד װעלן שוין גיין דער װעג, זייער א״נענעם םארהארעװעפן קינסטלעדשן װענ, װאם ם־רט צו קינ׳ םמלעױשער אנטםלעקונג און מיד װילן זיך אויף רעם סדייען, װי מען ם־״יט זיך םיט יערער קינםטלערײנזער דעתדיטננ. נמילא קאן דא ניט נע־ערט זיץ װענן אזא םריידקער פדאגראפ װי ״םאד םוקענקאן״ נאך װעלנער ד,׳ נאמנערנ נענקט אזוי אין טרויעריקן אוםעט, און װיל זיך דװקא א־יינל־יגן אין דער זאך סון אינערמ־אנססאדטיק ז־ צו אונז א־ן אזאזעל• דערםאר אםשר האט טאקע ה־ נאמנערנ געםונען, אז ם־צעם א סצענקע, שלום״עלינמם אן איינאקטער טויגן שוין ניט םער, װי או־ף א יאר׳צייט ם־ן אונזע־ע קלאםיקער. און דא? אין ״אזאזעל״? דא דארםן שװענן ד ג״םטן םון סאריזער לאקאלן, נ״ װעלנע רי װא־שעװער זזילן זיך האנן געלערנט. פיז״נען אםשר געװען אינעריק ד גאנצע ר״ד, װ״ל געקו- מען דנען ז״ נ־ט צולינ א שלענטער ק־יטישעד אםשאצונג, נאר נא־ ט־ן א צװםאל, םין א םרויעדקן צוםאל װאם צו א םעליעטאן האנן אויםגעםעלט עטלעבע שורוה צופ םוף איז דאך דער אומע׳ ט־ק געװע־ן, - נו, האמ םק א טאם געםאן ״אזאזעל י ד׳אט זיך דער םעליעטאן םארשט״ט ז־ך סאר־ענדיקט, איער אומעט־ק איז מק װידער. א־ן אזעלנע םאלן — דארף מען גל״נער ג״ן אויף םאר םוקענקאן - אוינ נ־ט נאך װ״טעד: ר ן ר ר ע ר ק די פע־ם־שע ד־װאנען, .יאםאנ־שע םא־צעלייען, סעדםיש׳אינדשע מ־ניאטוד׳מהילעױי, אראניש-מאװױטאנ־שע קעראמיק א. אז. װ. ד אריענטאלע דעקאראט־װע קונםט איז דיך אין ק־נםטלעדשער סאנ- טאזיע. װייזט ארוים ד הענםטע םארנן׳עמםינדלענפ״ט, םארשװענ׳ דעדש א־ן דעד אדנאםענטאציע. די א״דאםעלש״ע אנגעװאנדעטע קונסט און נם־ט ד ויאמאנישע קונםט, װעלנע א־ז די מאן־גע׳ בעדן, איז נאאיינםלוםט םון דער קלאםיש׳אנטיקער קונםט א־ן שטרענט זיך איינצידדקן א־ן דער שיינע־ םא־ם. מיר ״דן האנן שטענדק געהאט א נ״גונג צו דער דעקאדאטיװער קונםט, אנע־ א־ן די ענגע געטעם, לעננדק אין אומנארםאלע נאדנגונגען, דערװ״טעדט סון דע־ ש״נער נאטור, א־ז ד רע־מאנטע נ״גונג א״ננעשלעםערט. אנע־ אין ד ״דשע קינםטלער װעקט זיך רי דאזיקע נייגוננ צו דעקארא׳ ט־װע־ קונםט אײביק אויף. דערנײ װ״זן ארוים די ״דשע קינםטלער ראשית דערפאר וױיל דאם האנן מיר אין א געװיסער מאם נ״ ״פיערסקע אקא״ און אין אנדערע לאקאלן. םיר ד-אנן עם דארט אין א גענוגנדער סאם, און שנית ,ז״ינען מיר שוין נרוך׳השם שוין גאדנישט אזוי שטארק זשעדנע אויף א שטיקל נאקעטע םום, ארער אויף א שסיץ םון װ״נערשע פאנטאלאנעם. װארשע אױ א נ־ך. און אויף נאצ״אנאלע םאנטאלאנעם - אויף אן א״גן שטיקל נאקעט - איז דער גענרויך נ״ אינז ניט אינע־יק גרוים. םען נאקלאגט זיך אזיף■ דעם ניט. אגב סילם םען זיך א־ן אזאזעל דער םדיילעך ד םאד שעה, אין א ס״נער ם־ײדק״ט םון ״דשן װיץ, פון ״דש װא־ט, ס־ן ״דשן גראטעםק און םון געזונטן װילן צו יטאםן א ה״ם, א קינ׳ כפלערישע ה״פ םאר דעס ״דשץ אויםדדוק אין אלע דנע פארםען. ד ײדישע םרעםע איז אנע־, װי םיװייזט אױם, אםגעװ״נט םון דעם מין, אדער זי דאדף עם אינגאנצן ניט. ד ״דשע פרעםע דארף א־ן איר שנתדקן נומע־ 9/10 שונד און ליגנעדשע םיענסאציעם. שונד, שדנד. מעמ־א־ן אין זנרונות. און אט דעם שונד אט דאס סענםאצ״אנעלע װאלט זי זיך געװאונטשן זען אויף א ״ד־שער נינע, דעמאלט װאלט זי גע״אוםט סון א לענן אײף דער װעלס. װאלט זי זיך געםדיט. אנער אזוי איז איד נענעך אומעטיק און סיאיז אייף איר א ניטעדער רחמנות. נאר װאפ קאן מען זיך העלסן? הערמאן, נערלעװי, װיינטרויב, ארצישעװסקא און דער גאנצעד םערסאנאל האנן געהאט םא־ זיך קינםטלעדשע אויםגאנן, און ניט לךן אויםגאנן װי אזוי צו םארםד״נן דעם לאנגװ״ל םונם תשונן הי נאמנעחנ. זיי װייסן אםשר גוט אז מיט שונד װאלטן ד געמאנט נ־ט ק״ן עדגערע געשעםטן װי ד םרעםע, אנער ד קאנק זיך נאך םאר■ גינען דאם ארעםע םאדגעניגן םון ע־לענע קינםטלער. ד קאנען זיך נאך םארגינ־ען אונטעדהונגעק םאר ז״ע־ע קינ׳ סמלעדשע נא־װימעט און םארנ־עבנס. - און ד סרעסע? - װאם ג״ט עם איר א;? זי האט דאך שוין א״נמאל נאװיזן איר אומשולד נעת מיהאט געפרוװט אויםםיק א ײדישע אםערע. מ ע נ ט ש ן א דעקאראטױוע קובםט פון אירענא און באטאן רײנגעװירץ .מיר לינן זיך אין ש״נע זאבן: אין ש״נע װאוינונגען, ש״נע מעבל א. אז. װ. דאם שיינע צו םארא״ניקן םיט דעם טצלענן געגנ- ימטאנד, ד קונסם א־״נצוסיק אין אלטעגלענן לעבן, דאם איז ד או־םגאנע םון דער אגגעװאנדמער קונםט אץ מיט רענם װערט ד דאז־קע קונםט אנגעדםן םון ד פראנצויזן דעקאראטיװע קונםט. "״ל די דאזיקע קונםט דעקאדרט, באצירם אונזעד לענן, ,װ״ל זי דאנפ ױס׳טונױק דאם װאנעדיקע. דרך ד דאזיקע ק־נםט װעדט ד ,־דיע מאטעױע פארא״דלט. ד ןדיענטאלע קינםט דדיקט זיך צ־ם שענםטן אוים אין דער אנגעװאנדעטער אדעד דעקאדאט־װער?ונ?ט• ניז ה״נמיקן טןג באװאוגדעק מיר די ײױשע ארניטעקםור,