Literarishe bleter · 1926-02-19 · 94 (19.2.1926) · p. Seite 120

94 .■וא לימערארישע בלעמער 120 אין קומענדיקן נומער לײענט די אנ$נס וועגן זשורנאל ״א י ו מפ״י׳ א ך םיר דזנט, אז נים דערםון אלײן. די םעשה דערםון איו, וײמ הבן יק־ד לי אם־ים אוי די האלנע־נאנט׳לעגענדע דינען םאר זיך ש־־ן, בעת די שנתדיקע זטירות זיינען א שטיק םיוט סאלט> אן טעס און חח. אוינ׳ײדן האנן די זםיחת געזונגען מיט גרו־ס טעס, איז עס גע.דען ניט צולינ ח!דערטער, נאד צוליב דעפ תענוג םון שנתחקן טיש, צולינ דער נשמה י,תרה, .לאם זײ האנן אין די דאזיקע ווערטער ארײנגעלײגט. שוין דערטיט אלײן, װאס מיגיט ח װעדטער םון זמיתת אינער אין ײדיש, ציט םען םון ח א־־אפ ח ױם-טובחקע קלײדער און ם־דעקט אויף ז״יער נאקעטן א־נהאלכ, זײנען עס פאר אונז גאד ניט ח זםיתת, ,זאם מיר קענען. אין נ>ןך אײנס, ,זאס איז םאר מיר דא דער עיקר. װען םענדעלע װאלט אונז געװען געגענן עטלעכע שותת זטיתת אויף א בחיטן םאן םון עוגג שנת, ותזלטן זײ אונז געװען ליב און טײער, ניט געקוקט אויף חער געשמאקלאויקײט. רעם הנן יקיר 'לי אםחם האט ער אונז גראד געװיזן א־ן א נרײטן ראם םון אלול׳שטימוגגען א־ננ ײדישן קלײן-שטעטל. ח זמיתת אבער האט ער אינערגעועצט א־ן זײער גאנצער לענג און נאזונדער, תרכאוים אפגעחסן פון חער שבתחקער אטםאםםערע, האנן ח אונו געמװט אויםזען םרעמד א־ן קאמיש. דאס מוז מען אויך האנן אין זינען, נעת מינ״ט צו צו דער גרעםפער טערדדט םון ח ײחשע ארנעטער׳לידער. ,־ײסט איר ח אפ פון דעם פחמיטיװן צושטאגד, אין װעלכן ח חנק געשאםן געװארן, דײשט איר ח ארוים םון זיער מאסן׳אטמאסםערע און םונם דע״אלוציאנעק מאמענט, װעט איר ניט אנהײבן צו םא־שטײן חער װערט און נאדײטונג. ח צײט איז געװען אזעלכע, װען םונם אקאדשמ גענוירענעס נײעם ײחשן ארנעטער האט אתיעעזונגען; חן הארץ אױ געװען איבערםולט; ער האט געזוכט װערטער םא־ חן א־־ נעװײניקםטן ניגון און ער האט ח געםונען אין לירער, װאם חנק פאר אים געװען ליינט צו פארשטײן, לײכט אדויסצוחיק, װאכ חנק ניט וחט אװעק םון ח אויננגעבראכטע םשוטע שזרות םון ח ק־ע־םלאװער שטחיקער. דאס, װאם מיר תםן אן פאעזיע, װאלט םאר דעם ײדישן ארנעטער םון יענער צײט געזק צו קאמםליצ־רם. זאל דץ, אז דאם תב לידער, װאם ער האט געזוגגען, חנק אין דער אמתן געװען ניט מער, װי רעװאלוציאנע־ע בדחג־ת; איע־ ער האט אין ח אדײנגעלײגט זײן שסיטונג און בײ אים אויף ד ליפן חנק ח געװא־ן פאעויע םא־װאם האט זיך אײן ליד אננע־ נומען און אן אנדעדע גימ? אמאל דערםאר, װאם ראס ערשנזע אױ געװק קלעדער, םארשטענדלעכער, םענטימענטאלער, צי .דײל די טעלאדיע אױ געזען אײנםאנעד און האט דערמאנפ א נינון, װאס אױ שױן געװק נאקאנט א־ן נאליבט ם־ן םריער,• און אמ^ל דערםא־ װאס דער ױטם םונם ערשטן ליד האט זיך געלאזט נעםער זינגען, לײכטער א״נםאםן אין א ניגון. אםת, א םאםן-מענטש קיםערט זיך ניט שטארק, װק ױ שזרה אױ צו לאנג אדער צו קו,־ץ פאק ני״ץ• ער גיט דך אן עצה, םאדשליננט די װערטער אין אק טאן, דײי אינער אײן טראף םינף מאל. םאראן אנער אזעלנע שורות, װאם װי איר זאלפ ח ניט שלינגק און דרײק, װעט איר ח ןןלץ א־ן א פרימיטיװן ניגון ניט אײנםאסן. י פאל און נעט אינערזינגען דעם פעח נאנאמאל. דאם ליד אױ לאנג. װאם װײטעד װערט זי ענערגישער, און דער םוף קל־נגט שױן נ״ ד־ מײרלעך גאד שטודעמחק : ק־ק;יט אויף קײנעט און פר״חק חין לערע םון פ,־ײד,ײט, םון גלײנהײט, פון נרידעדלעכק״ט. ז>ג זײ, אז ארנעטן װעט זײן זײער ערע און לײתק אתמגײן א שאנדע פאר דער צײט. שנעל װיקל םונאנדער מ־ט שטאל־ן חין םאנע, ח פאנע ױ תיטע. שחי: נחדער עדװאכטז װײז ז״ דעט אויםגאנג םון דעד לינטיקער זאנע: װײז זײ דעם סוף םון דער פינסמערעד נאנטי איך שחינ אינער דאם ליד אויף א קלײן שטיקל פאפיר, םארשטעד, עם אין תקן םון א נוך און, אז א־ך קום אהײם, לײען א־ך עם א־נער אלק םאר זיך נאך אמאל. גאט םײנערז עם איז ־אך קײן ליד ניט... נלרז א שטיקל אגיטאצ־ע אין גראמק. םארװאם איד עש אזוי שטארק געםעלן געװארן ױ מײדלעך? םאדװאם נין איך אלק מיט א שעה צותק געװען דערםון נאגײםטערט? שפעטער האט פ־ר נ־פ אײנמאל געטדאםן.- איך לײען א ליד און עם געפעלט סיר לחלומין ג־ט. איך הער װי ארנעמער זינגען דאם זעלנע ליד און איך װעד נאגײםפערט און זינג מיט. ניש שוין׳זשע אױ עם נאר דער בוח פון דער מאסע, װאס סוגעסטירט? אנער 4-3 ארנעטער ז״נק נאך נימ קײן מאסע, און פארװאס קװעלן ת ארנעטעד טפא אזוי אן םון שותת, װאם האנן ניט קק טעם, ניט קײן ױח? אין ק־עםלאװעזלענן דװינסק> איז געװק דער עדשפעד שם־ייק. ח ארנעטער ד,אנן געװאונק אלע סאדערונגק. ח באלענאט־ס האנן אונמערגעשחנן אן אכמאך נײם רנ. ארױסגײענחק םונם רנס שטונ, האנן זיך ח ארנעטער אװעדךעלאזן אינעד ח :אסן טאנצדיק און געזוגגען מיט א חם־חשן גיטן: אדנעטן םון 8 ביז 8 און 6 תנל א ,װאך שביתתז ארנעפן םון 8 ניז 8 א־ן 6 תנל א ,װאך שניתתז מער װי צװײ שורות האט דאם דאזיקע עקסםראמט׳ליד ניט פאדמאגט, אנעד מיהאט ח אינערגעחזדט אמאל הונדערט, װאס װײטער אלץ אין א גיבעק טעמפ און טיט מעד התלהנות. נײ די ארנעטער אױ געװען סול דאס הארק מ־ט חער נצתון. ח האנן געמוזט אויסזינגען חער שםחה; האנן זײ אין ח צװײ קאלטע שותת ארײגגעלײגט גאר דעט פ״ער םון זײער ש־ט־מ־נג, אין טת׳ קעגע *־אזע האט זיך םימ אטאל םא־װאנדלט אין געהוינעגער פא־ עזיע• , אזוי טרעםט א־ן װײטן סיניר, װען א ־אק־ט גליקט אם, און אין זק פאםטקע פאלט אחין א םוקם. םארט ער אה״ם און זינגט: איך האנ א־ס געםאנגק דעם פוקם, דעס םוקס. מיט א שװארץ־ בתינעם פעל א שראדץ־נדױנעס פעל. א־ך םיר אים אהײם דעס פוקס, דעס פוקס... און אזוי וחטער אן א םוף• מעגדעלע מונר סםדיס האט געפרוװט אינערזעצן אויף ײתש די שבתױקע זםיתת, און די א־נערזעצונג א־ז ארו־ם חער ניט געלונגען. און דעד זעלניקער מענדעלע האט א־ן ״שלמה רי חײםםי־ גאנץ שײן פארטײטשט ױ ײױשע לעגענדע װעגן ד,אלנער נאכט און א־ן ״װינטש־ס־נגערל״ האט ער פונקט אזױ ־גחן פארטײטשט דעם הנן יקיר לי אםרים. ניט שוין׳זשע געמט זיך דער אונטער- שײד נאד דערםון, װאם מענדעלע אױ געװען נאר א קינםטלעד א־ן פדאזע און האט ג־ט געװאוסט דעם ס־ד םון םאעטישן חםם?