Literarishe bleter · 1926-02-19 · 94 (19.2.1926) · p. Seite 119

ייטערארישע ביעטעו* 94 119 לענדער זאל איינגעםידט ,־וערן דער אבלעאטארייטער לימוד םון אן א־נםערנאציאנאלעד ששראך. נדץ וואונפזז אױ, אז אין די עלעמענםאד-שורן דיד1 מען ליע.־׳- נען םים די קינדעד די אינטערנאציאנאלע כעיטיכטע *ן אעינזענטיטלע:; דענקען און ליםע־אםוד. איך ד.אלם פאר אומדערלא־בא־, אז דײר פדאגדאס םון לימוד זאל ז־ך .יארענן אין די נרענעען םון איץ פאלק אדער :אגרענעצן זיך אױף א פעױאד פון צליי אדער דדיי יאדדיונתדטן. נ־ם קיקנדיק דערויף, וואש םיאױ שוין אזוים־ל געמאן נעלדאו־ן פאר דער מאד־ערניזיתנג םון ל־מוד אין ־י שולן, בליײם תד גיישט סון ל־מוד אין תוד גענומען םארעלםע־ם. ער שאר- יצםרײם צוזי״-ון אוכז די מאראדי־םע אםדאב&ערע מון תקזשור., - ,לאם גערערן יםוין לאננ צו דעד םארנאננענהיים. *ז *־*־*•־׳•* מ. האלצבלאט א־ז נ־ט גענונ, אז ױ דאויקע געלערנמע ואלן םאראייניקן דיעת :אמץנגען. עש איז נויטװענױק, אז זייעדע געדאנקען זאלן ז־ך קענען פױי פא־שם־ײמן און באפרובפערן ױ גייםטיקע ױגנם פון אלע לענ- ־;־,־. עש דארף געמאבט װערן א סיף צו דער קינמםלעבער גתניעץ, רעלכע איז געשאםן גע,לארן תרך דעד מלוכה צװישץ די צוױי קדאםן, ױ צװײ תתת: לעדעד און שילער, װאם זו:ן א־ן דעד זעליער מאם תס אמת. דאך חלום איך װעגן א בעםעתר אין שענערער צוקינפם פאר דער ״עלפ. איך װאלם געװאלמ אז ױ װארצלען םון דער אלנעמ״נעד דענםשלעכער קולם*,־ זאלן ציען ױער יניקה םון דעד עדשטער -ערצץנג, םין ױ גימנאזיעם און שולן. א־ך ,זאלם או־םגעדױקט ־עפ פאדלאנג, אז אין ױ פארגעשױםענע שולן אין אלע אײראפעזשע דאס ײדישע ארבעטער-ליד ז־ ■־ א. ל י ט ו ו א ק דער נאמ־ען וױנם־טעװסר,' א־ז מ־ר דעמאלם ייעװען אימבא־ קאנט. או אין לאנדאן א־ז אתיםנענאננען א בלאם ״דעד אדבעטעד׳ סױ־נט" און לבבוד דעם דאזיקן בלאם האם עם װ־נם־םעװםק־ נע- װנגען ז־ן ליד - לענן דעם האב א־ך דך דערװאוםט מ־ם א םך •אדן יצ־פעטער. האב א־ך ױ עד־צםע יםותת נ־ם קלאד םאד־צםאנען. ״ױ שם־מע דעד װא־הײט״ אדן ״א העדצליבע פ־ײדע״ האבן מ־ר נעקלוגגען םדעמד; אבעד ד־ פא־ או־ם־צנ־םן פון לאנדאנעד יױ־טע ארבעםעד צ־טוננען, לאם מ־ד איז א־ן יענ־עד צ־ט או־םגעקומען צ־ זען, זײנען :מעט תדבאו־ם געװען נע־צ־ױבן האלב-ױ־ט־צ. ױ מײדלעןן ז־ננען װײטער, און א־ך העד ־צו־ן נאד קלאדע, פ־צױםע װערטעד: א־ך בעט ױך, עדקלעד מ״נע א־עמע בױױער, .לאם הארעװען שװעד אין דעד הײנט־קער װעלט, .לאפ אפםערן או־ף ױ מארך פץ ױ גל־דער און אפםערן אלעם אויםן מזבה פון נעלם; ד־ װאם זענן און הובלען און ־צנ־צן טאנ-םעגלעך, זײ מא:ן ױ צ״נל און קנעםן ױ לײם - יענע לעבן אליץ טת־עױק און קלענלעך אץ ד,אבן נ־ם ק־ץ ד.ײז אדן האבן נ־ט קײן ה״ם. ד־, װאם דרײען ױ דעדעד םון אלע מאשעען, ױ אקעדן און זײען אין שנ״דן דעם :רױם, - ד־ קענען םאר זיך ק־ץ ברויט נים נעפ־נען, װען קדאנקײם און עלטער ־םט־דצם ױ א־ן נו־ט . ױ מ״דלעך ז־נגען מיט התלהבות. איך װער אננעשםעקט סץ ױ אזן ז־ננ מ־ם ױ םערטע שורד, פון יעק םעדז, װאם ה־־ט זיך איבער צליי םאל. פלוצלוננ: איך בעט ױך, דעדקלעד ױ, אז ױ קענען מא:ן א סוף צ־ דעד העדשאםם םון קאפ־טאל־םט. און קו־ק נ־ט אויף ױ, װאם װעלן םון דיר לא:;, װאם װעלן ױד םאדפאלגן מ־טן נאמען או-אי-אוז א־ך בין םארה־־־שט: ,װאם א־ז עם עפעם פאר א; או-א־-אוז א מײדל װינקט מ־ד מיט אוינן או־ף מאםליע דעם דאש-־־נרבהם װ״ב, װ־עלבע העדט זיךי אויך צו צם ל־דל, און בעת מ׳חזדט איבער ױ שודה נאכאמ־^ל, דוימם מ־ד אן אנדער מ״דל אײן א־ן אװע,־: סא-צי-אליסט... איך שמײבל מים םאדנעניגן פץ דעס א״נ• בעת איך בין אױץ אין דעד קדײזל-באװעגונג, האבן די ״ד״טע :אװאוסמזיניקע ארבעםער געזוננען במעט דורבאוים ־וסישע ל־דער, נ־עקראסאװס: ״נאזאװי מניע טאקוױ אב־טעלי, ״יעדו ל• נאטש״ו״, ״•שיעליזןןנא־א דאדאגאי' אין אנדעת, ױ ,תװאלוציאנעדע לידער םיץ דעד נא־אדנאיא װאליא, איבעדד״״פט ױ תםישע טארסעליע־ע, ״װ־ ״סמיעלא, װפעדיאדי. קײן ײױשע א־בעםע־- מאבז :־ט נעד ז־צעדטװאױ פאדי ידער האב איך דדעד םון פאך, װאס ױ אדבעמעד סלענן א־״ן צוםלעדן. א בא־ ,־א־סטז־ג־קעד ארבעטעד םלענט אמאל זיננען אזא לידל נאר סון אזא האט מיר אין 1804 איבערנעגעבן ױ זאקנ י 1 האי י ו <■•• *ץ*ךי -ג-ם זעגן. אײן נאדאדי׳. אפנעשטעלם נא־ עםלעבע שורות: ״אױ נײ אױין א־ן סאבדיקע, :אסט מיד זק א חו־צך*) - ױ באלעבאםטע זאגם: איך װעל געבן געלט נאך סםח. רבונו-של-עולם, האב או־ף מיר רחמנותז אז איך װעל פםד־ װעדן ס־ן ױ ואקן, םאסם א־ך ױר א תענ־ת . א־נג־בן ד׳אבן צװ אונז אננעד״־יבן דערג־ץ אוטל־ענאלע ײױשע י־־עד פון לאנדאן און נױ-יא,־ק, אפריעד עדלשטאטס און ,װ־נטשעװ־ ״־£, דערנאך ראזענםעלדס. א״נמאל אין א סאדנאבט, אז איך בץ אדײן צדס דאש-ישיבה, דאבן ױ מײדלעך נעזוננען א נײע ליד ״צום אדנעםעד-םױינד־. *י־ך האב אננעהויבן ז־ך צ־צוהעדן. ױ מעלאױע א־ז געװען םון א נאציאנאלע ליד, װאם האט געט־אנן א דײטשםעױשץ נאמען: -־עד צ״םבעל ש־מאט ױ אדםע״ און האט זיך אננעד-ייין א־ן א פ־צ־םן ״ז־יש•. ״סון שפאג־ען טױ< איך ױד מײן צ־מבל אהעד...״ יי ה־בבי-צ״ץ נ*לענן עם זיננען צעצוינן א־ן א ק־עבץ און םלענן :מעם װ״נען בײ ױ װעדשער: ״איך בלײב בײ דאפ םײניקע: איך ייי ז״ץ א ײדז״ ױ זאקנמאבעױנס זיננען דעם ועלב־קן נינון, אבעד א־ן א נ־כן םעמפ עם קליננם ענערנײם, גאר נ־ם צו דעדקענען ד־ *'■:•םם־ש־ע איבה. א־ך העד ױך - ױץ שטימע, די שטימע, דעד װא־ה״ם, דעד קול םון דעם װירקלעבן אדבעטער-פױינט. . א־ך העד ױך פון וױיטן, א־ך העד ױך מ־ט קלאדד,ײם, מ־ט א העדצל־בער םרײדע באנדיס איך ױך הײנט. *ץ װילג* םלעגם םןן רעמןלס זןןגן; חײס^ך, ארן ער הןס :יך ג ם נע*י8דס מיס יםח.—א• ל.