Literarishe bleter · 1926-02-19 · 94 (19.2.1926) · p. Seite 118

94 .?א ליטערארישע בלעטער 118 אקאפעם, טנים נפנים טישן טויט, נעהאש צײט }נו לעתק, דאש זײ דינק םון דעם זעלבן םלייש, װאם איז עטפסינדלעך םאר יםורים. ד• סײערפדאנע איז געװען די זעלבע םאר אלע, אין איד האבן וײ זיך אלע פארבױדערט. דאך האט נאך ניט נענוטען קיק סוף צו דער שנאה און בשעת מק םרוװט איצט םא־אײטצוזען, װי װעלן זיך אנטװיקלען ױ באצלוננען צװישן ױ םעלקער, םארגעםט מען איננאנצן, אז נאך דער מלחמה װעלן הומען אנדערע איבערקע׳ רענישן, װאש קענען רארקאל ענדערן ױ לאנע. דער בײשםיל םון נײעם רוםלאנד װעט ניט נײן םארלוירן םאר ױ איבעױקע םעל״ עעד. , * * עס איז םשוט לעבערלעך, װאם ױ מערב׳אײראםעלשע םעלקער שטרעננען זיך אן צו נעפינק בײ זיך טיםע םתירות, אין א צײט, װק זײ ז״נען ײרך זײעדע םעלות און םעלעדם ה״נמאל ניט נע־ װען אזױ נאענט צװישן זיך. - װען דער אוםן םון זײער דענקק און זײער ליטעראטור װײזן ארוים ױ קלענםטע אונטערשײדן - בשעת אומעמום לאזט ױך םילן און באטערקן א מאנאטאנע םלאבקײט כ<ן די נײסטער-אומאנטשלאסענע, אבגעניצטע, מידע םענטשן. איך װעל זיך דערװעגן צו זזאגן, אז אםילו ױ םא־אײניטננ םון אונזערע קדעםטן װאלט נאך ניט גענונ געװען, נױ צו נעבן אונז ױ הא״ םענוננ אויף דעד אויםלעבונג םון נײסט, אויף װעלנער אונזער ערד׳ קוגל האט אזוי םיל רעבט נאך ױ שרעקלעכע א־בערלעבונגק אץ דערשיטעחננען סון לךנ. טען מוז גיץ נאך רוםלאנד - צום דא׳ זיקן נתיסן אםענעם מויעד נאך דער מזרת׳װעלט - נױ צו שס־ק אויפן געזינמ דעם דויך םון נײעם װאם קןמט אן יאויף אלע נעביטן םון נײםט>. . לךין שום נעביט ם־ן נ״םט איז ניט נעװען טתיעױקער בא״ טײליקט אין דער מלחםה, װי ױ װיסנשאםט. בעת ױ ליטעראטור און ױ קונסט האבן צ־ אםט נעפרײױקט דאס םא־נרעבן םון מא,״ד האט ױ װיםנשאפט געשמידט דעם װאםן, זי האט זיך באמימ צו מאכן אים װאם גתיזאמער און צו םארברײטערן ױ גדענעצן םון ליידן און אנזרױת. איך טוז. םודה ז״ן, אז מיך האט שמענױק, אפילו אין ױ שלום׳צײטן, נעחיתשט ױ שארפקײט םון דער נאציא״ נאלער עמפםינדלעכקײט צוױשן ױ געלערנטע. יעדעס םאלק קלאגט אן דאס אנדעדע, אז עס האט בײ אים צונעננבעט ױ בעםטע דער־ םינחננען און האט פארגעםן םון װאנק זײ שטאמען. באמת האט ־י װיסנשאםט דעם גרעסטן וזלק אין דער הערשאםט םון ױ מוראדיקע לײדנשאםםן, װעלכע האבן בעת דער מלחמה םארנומען דעם אויבנאן אין דעד ליטעראטור אץ קונסט. איך גלויב ניט, או ױ גױנתנג םון םעלקער״אינסטיטוט םא־ װעלט׳הולטור זאל בלײבן א םאראיינצלטעד םאל. דער א־נטערנאציא׳ נאליזם פון דער קילבור קאן בײ ה״נמיקן מאנ ניט ז״ן טער ק״ן לוקסוס-זאך םון אײניקע םױזױלענירמע. דער םדאקטישער װעדט םץ אזא אינסטיטום װאלט געװען זײער א נישטיקער, װען ױ םײםמער װאלמן ניט געװען תרבגעדדונגען טיט דער זעלבער שמרעבונג, װאפ ױ שילער און װען דער זעלבער נײסט װאלט ניט נונע נעװען אל< שטוםן םון נילדונג. _ ױ צוױקנעװינוננ ם־ן דער םױיה״מ םא־ דעד װיסנשאםט און אומאםהענניקײט םון דענקען, ױ ארגאניזאציע םון דער אמתער יונננז פא־ דער םארטײדיקונג םון אמתן דעכט, װאם האט ביז צו.רעי לעצטער צײט שטארק אונטערגעהינקט, איז בײם הײנטיקן טאג ^עװא" ױ העכשטע נױטװענױקײט. וױל מען, אז ױ צװאמענארבעט םין ױ געלערנטע אין םארשײדענע לענדער זאל ניט בל״נן ױץ״שםעקולאט־ד ארער מוזיקאלישן. דעױבער איז ער זעלק קינסטלער, װײל ער איז קויס בנוח אלין צד פארבעסערן 1ארער צו ענדערן. זעלטן האט ע־ רע־צד צ״ט, װ״ל צופיל םליסט פארב״ ז״נע שטענריק װאכזאמע, פארשנױקע או־נן א־ן אײביק װאבזאמע־. נשמד״ ניט קוקנױק א־יף רעם ס2-שעהױקן ארבעמס-טאג, האט ער שטענױק ראס געםיל, א־ ער האט נ־ט רערזאגט, נ־ט גענונ געזען. דאס װארט איז םאר איס צו אנמעכטיק, ױ פעדע־ צו לאנגזאס, ױ םארמיטלונג פון דעד שר־פט צ־ שװער. א־ן ה״נט, או־פן שװעל ם־ן זײן ס6טן יאר, איז ער נסדר ם־ל מ־ט זארנ, אז ער א־ז ע־שט בײם אנה״ב אין אז עד האמ ארױסגעזאגט נאר א ט״ל ס־ן יענעם ברוױנױקן ים פון געפילן, װאם איבערםולט דץ הארץ. ן דע־יבער שעפט ראלאן קײנמאל ניט אויס ױ םולע מאס םון ז״ן ק־נםטלעױשע־ קראםט. ,־יינער קינסטלעד איז ע־ נאד אין ױ שעהן ם־ן זיץ מודק. אלץ ,לאס א־ז תרך איס אנגעשריבן געװארן, עמען אתם ו״ן שאםן, :ע נ , װעלז בענדער ־* 30 ארע,׳ ר• אלע אזא םיאיז נישטא נאך .װ״ל .אד םדאנמענטאריש, דױקן איס אויס נ א־ך א דץ וחשבון, אז אם ינ םיד (<ך נ װעלט דעד אויף סענטש בא״ זיך םער נײסטיהע *יז זאל פארמאנן עלנער מגזם>, װ ב־ן נ־ט אד׳ דאזיקעד א״נציק ־ער װי! וױיטזעעזזדילרט, איז .װענוננ אינערלענע באװענונג^ װי אװי און ־ מאן. אמעד ,דאנד טיהער , שאפט שמענױק אױסער׳ ־בארנן דץ פאו נ־ט זאל ז׳י װי ט־ף אדנ* אײנציקער צוױשץ דעד אםשר ראלאן , א־ז -ק אודע:.י לענע ב: זיך א זימלעבע או־ס׳ םץ ארויס עיגיבן װעלבי י״זר זערע נתלי״ה טיף צן א״ראםע און אםילו :נעצן נ ױ נרע איבער צ, װ״ט שטדאלו; אין יאפאן א־ן אין דע־ בודיםטישע־ װיעלט. ראלאן האט זיך קײנ- מאל נ־ט צוזאמעננעפאסט גאנ־ן און ענדגילטיק אין א לערע, בוך א־עד נעשטאלמ. דאס װאלט, איבעױקנס, םולשטענױק סותו־ גע״ װען ז״ן ביאולאנ־ש״װעזנטלענע פארם, װעלנע א־ז רורך און תרך באװענונג און שטראלוננ. דץ װ־ע־ק איז םיל מער םונאנדערשפר״מונג, װ• צדזאמענפאסונג, ױין תיך ליגט ניט אזוי אין ױן פע־זענלעכק״ט װי א־ן דץ וױרקוננ - ז״ן גרויסקײס ליגט ניט אין אינערן, נאד אין דין אלמענטשלענע־ םאראנטװארשלענק״ט, ניט א־ן רוען, נאר א־ן א־יביקן שטראמען - דעױבער איז שװער צו נעפ־נען דאם ױנט־קע װאדט, כױ אויסצװדדיקן זיץ פעדזענלעכק״ט און נא־ מ־טן געם־ל קאן מען זי נאג,־ײםן. ג ע ד א נ ק ע ז פון ראםען ראלאן (*ויםעוגן פון *גרעסערן עם" םון ר*סען ר*ל*ן ,פל*ן פון *פעלקער• *ינםסיסוס פ*ר דעלסיקולסור־, געמריבן *ין מערץ 8(19). או־ב יעס דינען ה״נט צו טזג םא״אן טענטשן, װעמק מען קאן פארװארפן צופיל באשיידנק״ט, ז״נען עס בלי׳ספק ױ אינטע׳ לעקמואליסטן. זײער ,־אלע א־ן װעלטקױג איז געװען א דעדשדעקנדע: מען ,װעט זײ דאס ק״נמאל ניט מוחל זײן. ניט נא־, װאס זײ האבן נאדנ־שט נעטאן, כױ אפצושװאנן דעם קעננזײטיקן א־מ־צוטרוי און אנטהעגנשטעלן זיך דעם אלגעמײנעם האם: מיט װײניקע אויםנאמק האבן זײ זאנא־ נעטאן אל•;, בױ א־ס צו צעבלאזן א־ן צו םאר׳ ניטעוץ. א־ן א נעװיסער מאס איז די םלחמה נעװען זײער מלחמה. מ־ט דיערע פאדדארבענע אידעאלאגיעס האבן זײ םארגיםטעט טױזנטער רות־ת. הוינמוטיק און מ־ט א רױק געװיסן האבן זײ םקריב נעװען מ־ליאנען ױנגע נםשות םארן םאנטאם םון דיער נ״סט. די גע׳ ש־נטע װעט זײ דאס ק״נמאל ניט סא־נעסן. ױ םעלקער, ,װאס האבן זיך אײנס דאס אנדע,־ע ניט נעקענט, אדער װעלכע האבן זיך געזען א־ן העסלעך״םא־קריםלטע קאריקא׳ ט־־עס. האבן במשך םון פ־ר יאר פארברעננט אין שמײן םון ױ 1