Literarishe bleter · 1926-02-12 · 93 (12.2.1926) · p. Seite 111

111 ליםערארישע בלעטער 93 .זא געץ-ראו אנרערש איז בעםער; ער כאפט נאר א בלית אין יענעםס סענםטערל - און דץ הארץ גײט אויש םון גענכעניש: אך, דאבט זיך אן אנדעד סי.ח־נג, דאכט דך אן אנדעד לעבןז אט ד,אט ש. ניגער אױינגערךקט א־ן א װארשעווע־ צייטוגנ און דערזען אן אנאנש ס־ן ליטעראטן-סאראיץ װענן זשיטלאװטהיט ױבילײ: ״ז־בן באקאנטע רעדנער װעלן ױידן, און איטלעבער אויף א בא- זונדעד מעםע, װעגן זשיטלאװטל,ין ׳״ שטײט נינער און שט־אסט דעם אםעױקאנער עולם. ני זײ, דא־ט אין אםעױקע, קען גאר ניט געםאלט דץ, זאנט ער, אז אן עולם זאל א־יםהערן גערולדיק זיבן דעדנער. דעד אםעריקאנער עולם זזכט אין אל־ן עסעם אזוינם ש־- קאנטעס, װאם זאל אים א ױי־ן-טאן, װאם זאל א םאק טאן דין לאנגװײליקע נשםד,. אט דארט א־ן ו־ארטע, א־ז א זעלטענער עולם, אן עולם, װאם לעכצט נאך א ג״םטיק װארט - נעםט אי־ך אראס א בײשסיל״• דאט אבער גיגער נ־ט םער װי געכאפט א בליק א־ן סענםטערל און, דעדזעעגדיק ױ װײםינקע סארהעננלעך ם־ט ױ סױדלעכע בלו- ם;ץ - האט א־ם זיץ סאנטאז־ע סארס־רט... ער האט ניט בא- םערקט דעם דלות, •װאם סײסט דארט בד״־חנהױק א־ן אלע װינ- קעלעך; צום האדצ־קן ״שלום-ב־ת״, װאם הערשט דארט האט ער זיך נ־ט צוגעק־קט, און אויסן ױנילײ מ־ט ױ ״זיבן רעדנעד־ איז ער נ־ט געװען• - צוזישן ױ סאר צענדליק ״סארערער״, װאם ד־נען געװען א־ן װארשעװער ליטע־אטן-סארא־ין אויסן סײערלעכן ״ױבילײ״ און אוים- געהערמ ױ רעדעם ר.אט מען גערעדט, אז אין נױ-יא־ק דאט םען געם״ערם זשימלאזםפ־ס ױבילײ אין א״נעם סון די גרעםטע נױ-־ארקער זאלן. און דער זאל א־ז געװען סול געסאקט... מ. אלמאז כבוד, - אין זיץ נװגה איז םבלוטרשט נ>נ־ צו באשיצן דעם ״םראג־עס״ קעגן ״רעגרעס״, דעם ״הומאניזם״ קעגן דעם אנטיםעם־- מיזםז אסנים עד גלויבט טאקע שסאם, אט דער םעטיטישער נאז, אז, ער, דער ״םעמיט״, איז א געטירענער פראגרעםיםמ א־ן שאו, װאפ ראנגלט זיך דץ גאנ־ן לעבן םיט דער גולמשער קלײנ- קעפלדיקײט, א־ז א אנטיםעםיט און בם־לא א רעאקציאנערז איז אבער ױ צרה מים שאון, װאם ער, װי אלע אץ דער װעלט, סארנײט דעם ״סעמיט״ םיטן ״ײדן״. ד,אט ער דערבײ םאר- ד,־אם און סארענטסערט זיך אין דעם ױיטש-םעם־טישן ״ױדע״, אז עד איז קײנמאל קײן אנט־םעםיט נים געװען א־ן איז דאם הײנט אויך ניט. ״איך גלו־נ, ז>נט שאו, אז א ײד װאלם דך געםאכט לעכערלעך, װען ער שטעלט זיך אויף דער זײט סון א־נםעריאלױם א־ן דעם לךנערישן נאציאנאליזס אדער, װען ער מאכט דך, װי א הענרי בערנשטיץ, סראנצויזישער װי דער ס־אנצויז, אדער װי א םך ענגלישע ײדן, װאס שטרעבן צו זײן ענגלישער װי דער ענגלענדער. מײנע מ־ינונגק קענען ניט באצײכנט װע,ץ םאר אנט־םעמיטישע. נ,־אד. דערםאו־, װײל איך םארשםױיט ױ דאזיקע געראנקען בין א־ך אזו־ םאםולער בײ-ײדן װי בײ ניט-ײק״. שאו, דער אי־ב־קער אסשםאטער סונם הײנטיקן קלײן-מענטשעלע, דער קעמםער םאר םאציאלן ױשר און סא־ דער װערדע םון מענטשן- ער איז דער אנטיםעםיט - און בערנשט־ץ דער גערעבטערי ד,לוזאי װאם מער אזוינע אנטיםעםיטן און װאס װײניקער אזוינע סעמיטן ז א ביטערער טעות װער װײס, צי איז עם א םעלה, צי א חםרון: דער הײנטיקער מענטש, אסילו דער קליגםטער, לעבט נםדד םיםן טעות, אז ער- ידיעות פון ײדישן װיםנשאפטלעכן אינםטיטוט ליטעראטור-לשון. - ד־ר א. גןזלדמאן, ױ װאכנאכט בײ װ־נער ײדן אץ 15טן י״ד״ - דיר ל. לאנדוי, דער א־טוס-,־אםאן םון 1789.- ױדא א. יאסע, סון װאנק שטאםט דאם װארט ,געטא״ז-דיר י. טאגליכט, ױ ײױשע געןגראסישע נעםק סון טשעכאםלאװאקײ.- מ. לערער, מאטעױאלן סאר א בעלעמעד איױאטיקאן. - ד״ר י. שאצהי, סא־ים און װיענה, אן אלט-ײדישער דאםאן. - י. ל. בהן, סאלהסגעזאנג און םאלקטליד. - ז קלםנאװ־טש, דע־ ײדישער ױא- לעקט אין קו,־לאנד. מ. עױק, םעשה בריעה וזםרה. - צ. שסי.ץ. די ײדישע שס־אך אין אונגאץ. - מ. וױינרײך, לאנטוך, די גע- שיכטע פון א הײמישן ניט<וטן. - ד־ר י. װילער, דער גראמאט־שער מ־ן סון ױ דויסטװעדטער אין מזדח-גאליצישן ײדישן. - ד־ר ס. נרונװאלו־, םון מ. ל. עהרעג־ײבם ליטערארישער ירושד״ - ט. גוטמאן, סאנעטיק סון לאױעד ײדיש. - י. בץ, םטאלערשע טער- מינאלאגיע. - ח. לונםקי, ײדיש בײ ר• יעקב װייל. - ס. קאן, דאם עדשטע סויליש-ײדישע װערטערבוך און זײן םחבר. — ש. רובינ- שט״ן, נ־ט-סיבל־קירטע שםריכװערטער. - ש. בײלין, װעגן דעם ײױשן או־סלי־ג. - ש. װינטער, קאדטן-ששראך. - נ• םײזיל, סרץ און שלום עליבם. - ז. רײזען, ױ םיםטעם סון דער ײרישע- דעקלינאצ״ע. - נ. סרילוצקי, יחום-ם־יװ סון ײד־שע צ־יט-אוםשטאנד- װעחטער. - ש. לעד.מאן, גננים-לידער. צוס בוך װעחם צוגעגענן א ביא־און נ־בליאנראםיע סון ר״ר אלסרעד לאנדױן; צום םוף גײט א ק־צור סון אלע א־ט־קלען א־ן ענגל־ש, נױ צו מאכן צוטױטלעך דעם םאטעריאל אויך פא־ נ־ט- ײק. םילאלאגישע םעקציע שריפסן, באנד 1 אנהײב טעדץ גײט ארוים אין סא־לאג ב. קלעצקץ דער ער- -טער באנד שדיםטן םון דער סילאלאגישער סעקציע םון ײדישן ױםנשאסטלעכן אינםטימוט, דאם לאנדוי-נוך. סיאיז א ױבל- שױםט צום גדטן געבויתםמאג סון דעם גרויםן ײדישן סילאלאג ד־ר אלסו־עד לאנדױ א־ן װין. דער באנד, ,װאם גײט ארוים אין סא־םאט םון ש. ניגערם ״סנקס״ און װעט האלטן העכער 35 נאר- מאלע דתקבויגן, ברענגט העכער 40 ארטיקלען סון סארשײיענע שסראך- און ליטעדאטור-םא־שער, צװישן ױ אויך אזוינע, װאם האבן ביז איצט געשדיבן בלויז אין אנדערע שסראנן. אם איז א בערכדיקע רש־מה ס־ן ױ ארט־קלען <נאך עטלעכע יעלן צוק־םען): סראסי ל. קעללנער, אסענער בױװ צו אלסרעד לאנדזין. - כ. באראכאװ, א סלאן סאר א געשיכטע סון ײױש, םיט א סא־- באםערקונג םון ש. ניגער. - דיר ב. װאבשטיץ, ױ אויםבו־ײטעתנג סון א־ננאץ בערנשטײנם לעבנסװערק. - א. םאםנאװיק, דעם רבונו-של- עולמם תנאים. - י. ױװקינד, אן אלט-ײױש ליד װעגן בעלי-מלאכות.- :•:־אסי װ: שטעדק אלט-יידיש אין דעד מ־ננענער םלוכה-ביבליא- ־עק. - נ. שטיף, װק-דען (אלט־ײױשע בינד-װערשער>.-ױר ש. ױ־םעננערג, ײדישע צונעםענישן אץ יעליסאװעטגראדער קרײז. - י• ל־יבל, א ביסל םאטעדיאל סאר א ײדיש װעהטערבוך. - ד״ר ם. שארנאיאדםקא, שורה-גרום. - ד־ר ש. בירנבוים, ױאלעקט אץ