Literarishe bleter · 1926-02-12 · 93 (12.2.1926) · p. Seite 109

109 ״ ליםקוארישן כלעםער 93 .■/א ... גערעכם און אזא ױכערקןיש סון טאט, אזיױיד אין םזו.יענטטערונגען װעדן װי רדך, װי שטויב, װי ששאמ׳ענײט א־ן שילאף. יעדער םון אונז דארף קוםק אד,ער א־ן שטײן אונטערן מאדנעט ד׳אגל סון םראגן, װארנונגק, און מאנונגען, און רײצנדיקע אנםאין, װעלנע שטאםק ם־ף-בל-םוף נ־ט ם־ן אוטאבטונג, נא־, םארקע־ט- םון אבטונג און צוט־ױ, שון גרויםן םא־לאנג םע זאל זק מ־ט זײ; פון גרו־םער נענקש־אפמ נא־ יעדנם, יעדנט םיטרילף. און םיםארז־ר־טט ם־ר זײער שטאר־, און א־יך יעדן םון ד־ היגע שד״בער םארדר־םט, ,װאם אםאטא־ג־ו, געם־נענדיק זיך אין ם־ילן און רעבענענדיק ױך-םןט דעכט, געװ־ם-מ־טן אנםאל א־־ף א־ם אין ״עםעם״- דאט אויםגעגעבן דעם געדאנק זגו םאק קק רוםלאנד, און א־ז אװעק אהײם קײן נױ־יא־ק. איך זאג, אלעמען פארו־ר־םמ, אםילו דעם שדײבער אלײן ש־ן דערמאנטן אנשא־1. דער אם־ א־ז, אז םע װאלט א־ם א־־שגענומען דא, װי א גוטן אנגעלײגםן גאםט. מיראט אין אויםלאנד קק םארשטע־ונג נ־ט־ קײן אםר״ע םון רעם, .װאס טוט ױך,.א־ן עש דוכט ז־ך שד־ם וױיםן װאם... א־ן אםאטאשו װאלט זינעד באדארסט דא ױץ. אםאמאשו םיט ױין ג־ויםן םארנעם און שארשן אויג האט באדא״־םם, געמוזט זען דאם גרויסע, ,װאם קימט דא םאד. א־ן קומק אהער דארף יעדערער ס־ן או־םלאנד. עש װעדט שוין געבוירן אםילו א םלאן אײנצולאדן אהער אן אםיציעלע ײדי- שע דעלעגאציע, װאם ואל באשטײן סון ײדישע ארבעטער א־ן שריסטשטעלער, סיא־ז נאך דערװײל, נאט־ולעך״ א וױיטער םלאן. אבער די אידעע אליץ איז דאך א מערקװערד־קע, זי איז אװי מערקװערדיק און ם־םםטאמאטיש, װי, צ־ם בײשםיל, ד־ א־דעע םון באזעק ײז־ן אויף היגעד ערד... - - םארזזאש שױיבט ניט אםאטאשו קיץ גרו־סן ראםאן םון דעש לעבן םון ױ ײדישע מאםן אץ אםעױקע? און םאדװאם קוסם עד נ־ט צו אונז זק א־נזער נײ לעבן? - האט איר דק א־ן אםעריקע א־יף װעמען אנדע,־ש צו האםן, אויב נ־ט אויםן ארבעטער? איז שא־װואש גיםט איד ױך ניט צוגוין^ מ־ט א־ש? און אז א־ר שטײט אלע אזוי ם־ט דער םל־־ז״ע, א־ז װאש פאד א א־נםעתש האבן םאר א־ם אײערע ביכער, אײערע ױכטונגק, א״ערע םזזלוקתן צדישן ״אלטע״ א־ן ״ױנגע״ א־ן אינזיכיםטן? אז ױי קרינן ניט ק״ן אםקלאנג, אײערע מחלוקתן, נלײבן די דאך טויט. דעם ארבעטער, הײםט עס, ג״ט דעמאלט ניט אן ניט מאני׳לײבס ליד און לעיעלעםעס ליד, א־ן אז איר ק־יגט זיך א־וש םאר עשטע- כיק, צי םאר עטיק, - ברענגט עש סײ-װי ק״ן נוצץ ג־ט. וױ־ל װער דאו־ף עם און װעמען גײמ עם אן? - פארװאש זעט נ־ט אײן ױ ״םו־־־ד״ײט״, אז קעםםנדיק מ־טן ״פא־װערטס״ - ױ צייטונג םון אשיםילאציע אין ב־טול צו ״רש, - דא־ף זי, ױ ״םױיהײמ״, אויםד״ײבן נאך א גרעסע־ע אקציע םא־ ױ פארםעשטיק־נג און ױ תרהײבונג םון ײדיש? - םארװאש םעוץ דך בײ אײך אװים־ל פאעטן, א־ן ש־אזא־קע־ גארנ־ט?... װי א־ך זאל ניט ענטםעק - שארענטםעק, בלײבט םאד ױ, פאר ױ ש־עגעד, שײ-װי קײן זאך ניט סארענטםערט. םאר ױ ױנק ענטםערש, אםילו ױ בעשטע, גאדניט מיט גא־נ־ט. דער באלשעװישטישע־ םענטש אין ,־וםלאנד נעםט-אויף נאר םאקטן, און ױ גאנצע ,װעלט זעט ער נא־ אינם ליכט ם־ן זײנע געשעענ־שן. און זק זעט ער שארף, אםן, נאקעט, ב־וטאל און קנאיש, אן קק שום אםנײג םון צװײםל. און אין יעדן אין קלענשטן, א־ז דא אזא איבעוזריגונג םון ״א ז א ז ע ל״ ד״ר מיכאל װײכערט שטאט מיט געשסאק װי א מין םאיע אדעד דאנש־נג. ױעד שש־ל׳ זאל אלײן איז גוט אויםגענוצש. די בינע איז ארכיטעקטאניש גע׳ לונגען אר״נגעקאמםאנירט. זי א־ז ניט גאר ט־ף. א ט־פע בינע װאלט אײגגעשלונגען נאך אן א״נש צװײ רײען םון םובליק־ש׳שטולן. און זי ,װאלם ױץ איבעױק. קאבארעט באנוגנט זיך בטבע מיט םלא׳ כעד בינע. ױץ םאניער שםילן איז: כאר׳,־עליף. ניש א־ן דער טיף, נאד אין תד בריים. װאלט טאקע ניט געשאט בר״טע־ ױ בינע. בםרט, װק מק האט געװאושט, אז עש װעט א־ישק־מען צו געבן באװעגונגען םון גרוםקעש און גאנצע שצענקעש. דער כא־אק׳ טער םון סוקבראם אױ לאנג ניט געװען קלאר אשילו סאר די אינ־צ״אטאדן. עטלעכע םאל האבן ױ א־ם געב־טן כעת דער צו- גיײטוגג. תוזילת האט מען נעטראכט װעגן קינםטלעױשע א־מס־א״י־ זאציעס לו־ם תם מוםטער םון ױ ערשטע םאױזער מאנמארטר׳ קאבאתטן און ױ עדשטע דײטשע ״א־בערבתטל״-שצענקעש. װא־ ם׳האט זיך אין אן א־נט־מער אטמאשםער נעשאשן א נאנטער קאנטאקט צװישן קינשטלער און פובליקום. װענן דעם האבן געדלומט א־יך אונזעת א־ניציאטארן. אבער אינגינן ד״אבן זײ זײעד פלאן געב־טן. נאך אידער זײ האבן געםרוװט אים צו םא־װג־קלעכן. ז״ האבן זיך צוגעםאשט צו ױ הײנטיקע םאדעדונגען. ז־ך געב־יגן םאק גע׳ זעץ סון אגבאט און נאנםרעג. זיך גענומען,־עכענק מ־טן םארלאנג םון םונליקים. םיט תר םוילישעד קאנקורענץ. א־ן ס־קאנש פאכאזש, אץ סאמע מיטן סון תארשעװעד ײױשן צענמער - האט זיך געעסנט א נײ ײױש בינעלע. עש תםט זיך ״אזאזעל״ <עזאזל> און טיטולירט ױך ״ערשטע ײױשע קלײן־קונשט- כ־נע״. שיאיז אםשר ניט ױער עניװתױק, אששר א בישל צװ ם־ע■ טענצ־עז. ס װאלט אםשר גלײכער ױץ, אוישצ־מײק דאש װארט ״קינםט״ א־ן קעםל. און אםשר האט מען קיץ םאש־קעק באגױף ניט נע׳ ב-־נען. אנצותפן דאש קינד בײם נאםען איז געװען םױקת. ״קא׳ כארעט״ האט נ־ט קןץ גוטן קלאנג בײ אונז. אכער ניט תר ט־טל א־ז תר עיק־. נא־ ױ זאך גוםא. א־ן נאך מעד תר בלויזער סאקט. אז ױ א־ניצ״אטאק (ארצישעװשקא, כע,־לעװי> האבן אתרכגעםירט ױער םלאן װיעגן א ײױשן נאבא־ רעט. אז סיהאט זיך נעםונען א זײטיקע פעד־אן, װאס האט םי׳ נאנכג־ט ױ אונטעתעמונג. <דונאיעװםקא> אז מען האט נימ גע׳ לא.־נט קײן אדבעט און מי. ניט געס־וװט אםפטק מיש שהי םהי. נע־נעכן דאש בעסטע״ װאש מען האט סא־מאגט. מיט אײגענע ד״ענט א־־שגעב־־ט א םצענעלע סארן לעבעױקן ײדישן װאדט. ל״כט איז ראש ניט געװען. א געשעסט׳לאקאל, װאו שיא־ז ־עצטנש געדען א שול סאר שאםעק, האט םען געז־ארסט איבערמאכן אװף א םאדעתעש קאבארעט. װי ,װײנמתיב דאט תם תים םרא׳ ־עקט־דט. ער ד״אט באדיזן אוישצוקאמביניק חוץ שםיל׳זאל, גאױי דעראכ און בוםעט נאך א צװײםן זאל. ער ד״אט איס אוי*ע׳