Literarishe bleter · 1926-02-12 · 93 (12.2.1926) · p. Seite 103

103 ליטערארישע בלעטער 93 .זא מאני־ליב םארשםילט זיך ניש מיש קײן םתפ-אין-דער'ליוםט אד״ן דערטער. ער שםילט זיך אזיס םין די פלאנשערנישן םץ זײן לענן מיט וויזיאנען אין וילומות. עד קײםט א־יש ד• לײדן םון ,דידקלענקייט מיט דעם םא־זינגען זיך אין חלומות דאש האין זײעד א״נענע .די,־ק- לענדרם אין אים געםונען, און לענן אין איש ז״ער א״גן -עא־ לעין. האנן זײער אײגענע װעלט און װעלטיקײם. דערםאר איג מאני-לײנ אזוי נאענמ צ־ם לעבן םון םדעימדע אמתע װעלטן. אתוין צי יענעם לענן װאם ליגט אייז פאלשעד עדד און איז איינגעװאקםן א־ן ליגנערישק״ם ם־ן ליםעראטור-םעאריעם... מאני-לײנם סט־ל א־ז ניט קײן אויעעמוטשעטעד, נ־ם ק״ן או־םגענײ׳ נענער ם־ן אינטעל־גענטײטער םעגלענק״טן םון די םעלדער םון נ־- נער איז ער אנטלאםן. ער ד״אם עם א־נע־געלאזט פא־ די, װאם ד,אנן ניט ק־ן אײגן נוך א־ן ז״ער לענן און צ־ װעלנן ק״ן ם־עסד אויג קאן ניט צוקוםק און קיץ ם־עמדע ד.א:ם קאן נ־ם אסדעקן... ער איז נ־ט קיץ ײדישקײט-םאעם נאד - א דעלם-םאעם... מאני-לײב האט אלע מ־טלען גענומען ם־ן ז־ך אץ ניט םון ״הינטע־ זיךי םאני- ל־ינ א־ז דורנאויפ אמת אין ז״ן םם־ל. ז״ן דאדם איז א םא־- אײניקונג םון א ש״נעם אויםנל״ן אין דער נשטה... ז״ן נעדאנק. נאטש ניט אלעמאל טיף, איז לײנטנדיק ה,־ך גה־קײם אויף א ם־־יער הוינער װײט אװעק. א־ך װעל זיך לענגע־ ניט םארנעםען א־ן מ״ן קורצער א־מם־עםיע א־בער מאני-לײנם דינםונג. איך בין בלויז ם־נדי־טן םון אים געשטאנען און ניט געװאלם זיך אנמעםטן אלץ דערזען ,דאם שי־נט א־ן בלענדט. ט־נקלט און םינקלם אהים םון אים א־ן אהם א־ם. ע־ א־ז הרך ׳.מיר ד־ א שםעטערלינג הרנגעפלויגן און מיץ א־מםרעם־ע איז געדען א שנעל-נליצ־קע. א־ך ,ד״ם נאך נ־ט און ב־ן נים ,דײםע־ געגאנגען װנן װאו עד האם ז־ך אםגעשטעלט... ע־ ד,אם ז־ך נאך נים אםגעשםעלט א־נגאנצן, אץ א־ינ עד הם אפ בײ א דעלנן סיא־ז םונקט א־ז עם נלויז די ה צ־ דערם־לן ד־ נוהות און ז״ קאנצענטהרן און א״ננעמען א־ן ז־ך. און דאן טוט ע־ זיך ד־דער א הױנ-א־יף מים מע־ קוראזש א־ן מע־ גלו־נן... ד־נק זײ דאן װ־ הארצאויםגוםן. זײנען ז״ װי תםילות פון א בעל- שם-טוב אינמיטן סעלד נײ א ט״ך אדער אונטער א ה־שנריקן דעמב אזנטד־יט װק א היע-רויטנלוטיקע זון םײעדט און טרו־ערט און םארלעשט דך און לאזט איבער עלנט ה דעלט: מענטש, חיה א־ן שדעק אויף גאמם נאראם, אין דער ס־נםטער, א־ן דעם דאונ- ־ער סון םינםמעתיש אונמער דעס שײן םון קלײנע שםעק און םאלשע נאםפ-לאםםן-שינענדיקע. א־ם הנק נימ נײט־ק קײן קהש-או־םשסר־נגען םא־ װעלכער םיאיז װיזיאנעהשער אוםנעהנמקײט װאם ם־לם אן ז״ן װעזן אמאל. ער איז הרך און הדך מענםש. דורך און חרך םעחענלענקײט. ער איז אםשר נ־ט בר־יט גענוג אין ז״ן או־םדרוק, ער א־ו אנעד שטענהק ט־ף-חנעװהק און אנרעננהק. ער האט אםיגור קײן יא- שט־מטע אגשו־ונג נים איבעק לעבן, ער האם אבער ז״ן א״גן לעבן או־סגעהוינן און אויםנעלוינטן םאר אונז, אז װען מ־ר העק ז־ך אײן א־ן אים ט־פער העק מ־ד דעם דיםם םון א־נזער א־־גן לעבן. מען דא־ף האנן א םולע זאמלונג םון מאני-לײבם נעםטע שאםונגען ביז איצט נה ניז-איצט־ק-ערש־נענע נ בינער הנען נ־ם קײן גאנץ געלונגענער אויםדאל) און םא־ אונזערע או־גן װעט או־ם- ש״נק דאם געל״טערטע■ פנים םון א גה־סן םאעט... הן װער- טער-שםיל א־ז ניט קק װערםע־דיקער בלו־ו, הן מ־זגק ,דאם ער הו־כט א־ן ה א־״ן איז ה .מװיק םון אײנגעװיגטע ל״ק װאם זיםצן פון חלום אהיס... לײדן דאם חלומען זײנק אלע ל־דעד מאני- ל״נם. עם זײנען אין הנע ל־לער דא א םך קאלירן. ז״ער א םך. אנער אלע קאלירן זײנען םארטומאנעװעש, םארנעפלט... או־ך זונ־- ק״ט א־ז דא א־ן ה לידעד ז״נע, קוקט ז־ך ה זוניק״ט .אויך א־וים עטװאם הרך שטויביקן נעםלי. או־ך סרײד האנן זײנע ל־דער, ה ם־ײר א־ז אנע־ א בלינדע און שמ־יכלט אן אדנן, איז דער־בער שװער זי צו אונטע־שײדן סון הן שרו־ער... דער שמ״נל םליםט אבע־ ל״כש א־ונטער סון אידע ק־נבאקן און ל־פן און שפהיט זיך אזיס או־ף א םך םון הנע גוטע הרנדהנגענהקע לידער... י ט ל א ו ו ם ק י *) .יןדיקן ױביל״) נױ׳יןןוק :אצ״אנאלע ק־לטוק און או־ך פון דער ײדישע־ קולשור, - א־ן עם איז אפגעשװאנט נעידאק ה ״ה־םטא־ישע א־דעען-םארנ־נדונני׳ םון דע־ ײדישע־ נאצ־ע מ־ש דער ״השעד רעל־ג־ע. צום ע־שטן מאל איז א־ן ד״ר וש־טלאװםק־ם לעקצ־עם װעגן דער צ־קונםט םון ד־ םעלקעד א־ן אמער־קע אויםגעדר־קט געדארן ה דרײםטע מ״נוננ, אז דער אידעאל םון דער אמתער אמע־־קאנער דעמאקראט־ע דארף זק גיט דעד ״שםעלץ-טאפ״, נאד - ״ה םארא״נ־קשע םעלקעד א־ן ה סא־אייניקטע שטאטן״. אנער נ־ש נאר א־ן ר נײע א־דעען, נ־ט נאד א־ן דעם ם־נטעז םון סאצ״אל־זפ און נאציאנאליזם, ניט נאר א־ן דער פא־א״נ־קונג םון ײד־שן אדטאנאמ־זם אין גלות און טעהשאר־אל־זנ - א־ז נע- לעגן דע־ אױםםו םון ד״ר זש־טלאדםרךנ ערששע ארו־םשרעטונג א־ן אטעהקע. ה האנן געהאט נאך או־ך ד־ אלגעמ״נע נאד״טוננ, דאם ה ז״נען געװען א ק־יגס-ערקלעהנג סון א״ן ז״ט, דעד עם-הא־צות, דער פאקטישער און ״פרינציםיעלער י עם ־דיארצות םון דער ראד־קאלע־ ײדישער נאס און, םון דער אנדער הט, דער דאנמאט־שק״ש ם־ן דעם ײדישן ראהקאליזם. זשיטלא־וםק־ האט אין און מ־ט הנע לעק־ צ־עם געװ־זן, אז עם איז נײטיק און מעגלעך או־ף ״הש או־ם־ ד״ר ח י י ם ז ש (צו ז״ן זעכציק ש. נ י ג ע ר ׳ ה ,ד־כטיקםשע מאמענשן אין זק מינדלענער פראםאנאנדע א־ן ־י ־ארן 1006-1904 הנק געװען ה פאױלעזזננען ״װעגן ײד און נענשש״ און ״ה צוק־נסט םון ה םעלקער אין אמעהקע״ יגעלײענט צוש ע־שטן נטדל א־ן ש־קאגא, אויף ענגליש*•), ה דענאטע ם־ט ־עקנ גארהן װעגן נאציאנאליזם און א־נטעדנאצ־אנאליזם און - מיש ד״ר מעהסאן װעגן טעהשאהאליזם. אין הנע לעקצ־עם און רענאטן האש דיר זש־שלאװםקי אה־פ- נעזאגש געדאנקען און פראםאגאנהרש אידעען, ,דאם הנען א־צש שױן הער םאפולער, אנע־ דאן א־ז דאם אלץ געדען א נײם - דערהויפט סאר דעם תרבשניטלעכן אמע־יקאנע־ ײהשן ראױ־אל• עש איז געװען םאר א־ם א נײס, אז ניט נאר םיאיז נ־טא קק "־רה צוױשן ״ײד״ און ״מענטש״, נאר אז, סארקערט, ״װאס מע־ דענםש, אלץ מער ײד״. צום ערשטן םאל האנן םיל פון די ײד־שע כ״ידענקער א־ן אמעױקע געהע־ט, או דער םה<רעם פ־ן דער מענשש- נ־ש ה תאקצ״ע, סא־לאנגש'ה סר־יע אנטװ־קלונג םון אלע *) זז ״ליס. גלעס.' 3>, 4*, 9*, 90, 91, 92. **) •*יעסנםלעינס *ין נ• ג סון די .נעזסםעלםג *ריססןן-,