Literarishe bleter · 1926-02-12 · 93 (12.2.1926) · p. Seite 102

93 .־//* ליטערארישע בלעמער 102 נומענעם םונם קרײץ יעזום. א טתמגתק-םאדגליװעדטע גתפע םון צוױי םיגורן. דיער אײנםאך. דיעד האחניק. - םען דעדצײלט אז מיקל אנזשעלא האט זיך אלײן ניט םארשטאנען אויף די גתםע. ער איז געװען אומצוםריק. ער האט אװעקגעשאנ׳ קען ת גתםע דינעם א העלםעד, װעלבער האט באטדאנם דעס געשאנק פאד א ניט פארענתקט װערק. עם תנען זא-.אר םאראן םימנים םון ניט מיקל אנזשעלאם שטאמאײזן - דאם האט מען נעװאלט םארענתקן דאם װערק. מען האט אבער זײעד שנעל דער- זק אז װיםל דער מאעםטרא זאל ניט האנן געזאגט - איז עס סולקים גענוג צו דערםילן א,ץ םארשטײן. מיקל אנזשעלא שײנט ניט צו האנן אנגעהויבענע װערק. - באלד םון אנהײנ דינען דינע װערק שוין אײנגעהילט אין א געװיםע םולקומענהײט, װעלנע דא,־ף דעדנאך בלויז שטארקער אקצענםירט װעק. דאם באװיזן אויך ת רײע שטײנער װאם געםינען זיך צוזאמק מיט ״דח־ן״ אין םלארענץ. כמעט תיע שטײנער זײנען דאם, םון װעלכע עם תיםן דך אתיס צונויםגעםרעםטע נעשטאלמן. מיקל אנזשעלא האט געםלעגט זאגן אז אץ יעדן קאםםאקטן בלאק געםינט זיך א װיזיע, װעלכע װארט בלוױ צו-װעק בא- םרײט דורך א קינםטלערם שטאמאײזן. דעם םקולםטא־ם אױםגאבע איז צו באזײטיקן ת שאלעכץ, אום צו באםײײען םון דער םארבארגנ- קײט ת געזעענע םונם קינםטלער געשטאלט. - אזוי דענקען װידא- נעק זעענתק קאנק־עכע םארמק. עם איז אבםאלוט אוםמעגלעך אױםצושעםן ת טעמע װעגן אזא קינםטלער װי מיקל אנזשעלא אין א קורק ארטיקל. פײנע עםײען, קריטישע אםהאנדלונגען, כאראקטעתסטישע אנא- ליזן, קונסט-געשיכטלענע ביאגראםיעס און ראמאנק העלםן תעד און זײעד צו באקענען זיך מיט אזא פארשײדנםולזײטיקע םעתענ- לענקײט - א גײםט, װאם לעבט און װירקט אזוי םיל יארהונדערטן. עם איז א טתיםט װאם ע־עץ-װאו, אין תים אדער םלארענץ, קק מק דך איבערצײגן אין דער מאנט םון אזא םערקזערדיקײט װי דער גיגאנט מיקל אנזשעלא בואנאראטי. - א־ן דער אויפםאםונג - םקולפטוק. ם־קל אנזשעלא, דער םקולפטאר האט זיך דא ניט געקענט באגדענעצ;, ער האט ניט געקענט אײנ- פאבן זיך א־ן ראמק םץ א מאלער. ער האט ניט געקענט אנװענק י בלויז ת םאלעתשע םיטלען פ־ן םארב אין ליניע אום ארויםצו׳ ב־ענגען בלויז ת אסטישע װירקונג פון זק װיזיע. דער קינםטלער האט זיך נימ געקענט העלםן, ער האט געמוזט אתיםברענגק אץ אונ- כערשטתינן ת םאדמען םקולפטור-מעםיק אויף תן אויםגעשםרא- נענעם עקםפרעםיװן אופן, פוגקט אזו־ װי ער װאלט מארעלירט א ״דוד״ אדעד א ״םשה־־. םדנקט װי עד האט געלײזט דאם פ,־אב- לעב אין דער אינטערפרעטאציע פ־ן ־עם אומםעבטיקן, געבינדענעם שקלאף. א־ן רעם מות ב־ רער קונםט-־אקאדעמיע א־ן םלארענץ געםינט זיך אן אינטערפרעטאצ־ען, אזוי צו?*ן, פון די ס־קסטינעד םרעםקן. א ביבל-א־נטערפרעטאציע. מיקל אנזשעלא קען םק זיך ניט אנ- ־ע־ש םארשטעלן - ער קען ז־ך ניט העלםן צו תן ניט ביבליש. אמת, םון דעם העלענישן מין. בואנא־אטי באלאנגט דאך צו דעם .־ענעםאנם, צו דער א־יםלעבונג םון גר־נישע םאדמען אין דער איטא- ל־ענ־שער קונםט. דאם בא־ױיזט דעד מאנומענטאלער ״תד״ — עס א־ז גענוג א״נע אזא םיגור, ״דוד״ אז םען זאל שוין ניט דארםן אנרערע ב־שם־לן אלם איבערצ״גונג פון דער גרויםער רו־קײט און קאמפאקטע םאםיװיטעם פון מיקל אנזשעלאם םארם. ת פיגור פון ר־ק באדאנגט ניט נאר צ־ ת בעםטע װעדק פין מיקל אנזשעלא- •־ראם איז אײנם םון ת מעדקװערדיקסטע װערק. נאך פיתאםן האמ נאך קײנער ניט געשאפן עםעם ענלענעם. מיקל אנזשעלא איז דער אײנציקער ױעלנער האט זיך דערנעענטעדט צו ת רױק״ט און םארם- עקםםדעםיע פין דעם גרינישן קלאסיציזם. מיקל אנזשעלא א־ז אבער פארש־רנארטיק. ער קען זיך נ־ט באגנוגן מ־ט רער א״נזײט־קער ת;קײט פין דעם גרינישן קלאםיצ־זם. ד־ אויםערלענע תלקייט םון דער גרינישער סקולםטור א־ז ניט שמענ- דיק צום רא־צן דעם אומתלקן גײםט םון ביאנאראטי. אלם בײשםיל צו דעם קען ד־נען ת ״פיעטא״ אין דעם םלאדענטינע־ דאם. דאם ראם איז א גתפע, ת הײליקע מוטער מיטן זון, נאד-װאם אראםגע- מ א נ י ל י י ב *) י. י. ם י ג א ל אונטעד מאני-לײבס שטימונגען תנען דא תיםע איבעדלעבונגען און איבערטראבטונגען. תנע ל־דער תנען געשמידט םון אזא מע- טאל, װאם אנטהאלט אין זיך א״זן און גאלר צזאמען, ת האבן אן אםאלן-אםשײץ םון אינעזײניק אהים - דאם תנען מאני-לײבם אויגן... מאני-לײבם זק דאם אויםערלענע חרך אינעװײניקײט... ער באגײםטעדם זיך ניט צוליב באגײסטעתנג, ער שמידט ניט ת םעחן פון תנע לידער צוליב םצװה םץ םאדערנקײט... עד איז מאדער; געבארן געװאק... עד איז דער םארזעענער םענטש, װאס קאן זיך ניט ארויםרוקן םון זק װינקל, װאם אױ הינטער אלע ליכטער און םענםטער און אויסרופן מים א דעקלאמאםאדישן זשעםט דץ אםגע־ בונדנהײט םון אלעםען. םונקט װי אים טוען װײ םעחענלענע זאנן, אזוי װערט אויך פערזענלעך תן נשטה צער - דאם מונקעלע גע- םיל םון אומזונן נײע װעדטער און נײע אױםדרוקן םאר זײנע לײק װאס ער שםילט ארו־ס פ־ן זיך תרך בישוםתקע לידער. מאני־ לײב דער תכטער אױ א מענטש װאם קאן דערשםיק ת מוזיק ניפ נאר פון עםאציעם װאס קומען צו אים םון איבערלעבונגעןר םאר- גאנגענע םון לאנג און נ^ן ערשט נײע. ער דערםילט ת מוזיק םון תן טראכטן... און אז ת געדאנקען תנע װעק םול םיט קלאצ מאני-לײב א־ז פאר מ־ר לעבעתקער מענטש םון זײנע ערשטע גוטע לידער אן. פון ת לעצטע, ת שםעטערע, ת אצינתקע, איז דאך אפגע־ערט,■ ער איז םא־ טיר א לענעתקע םערזענלענקײט מ־ט א באשט־מטן אײגענעם קוק אויף זײן לעבן. נאטש ער האט א סך םון זיך געאםםעדט פאק קתםטאליזיק אנן לײטערן דעם פעדז און ר־טם, קלאנג און װארט םון תן ל־ד, האט ער זיך דאך אםט אנגענאפט אן זײן טיםעק איך; און װען סענטיםענטן האבן אים גענומען ם־ק אויף א צו גלאםיק-גלאנציקן שליאך ד,אמ ער זיך א נאפ געטאן - צוריק... םען קאן ניט זאגן בשום אוםן אויף מאני-לײבן, אז ער איז םלאך. םאראן בײ אים לידער װאס ז־נען צו םענט־םענטאל-נאנגעגעבן, אבער אין אט דער נאכגעגעבנ- קײט איז פאראן אזא מין בלישטשעתק״ט װאם קומט, ניט נאר פינס שײן-געשליפענעם םעח, נאר פון א טיםערער שטימונג... םון א באהאלטן טונקל געפיל װאס מװ, םון צוםיל באהאלטן-זק, םול װעק מיט געדאנק... \ *) רעד. הנם ךע-דןזיקער *רסיקל *ױ געערינן י׳ןװ*ר[ םים ו י*ר פיר זוריק אין י• סיג*ל װ*לס היינס אפזור עיעס פער געז*גס װעגן ם*ני• לײנן—געסינזן מיר ר*ך פאר נײסיק *ו געבן ד* רי סײנע אימסרעסיע.