Literarishe bleter · 1926-02-05 · 92 (5.2.1926) · p. Seite 97

ליטערארישע בלעטער 92 .׳וא 97?ןימען די ודיטעדע: די נארםלונישינג םרן אזנזערע סאלקששולן, אם־ציעליע רעכט נאר אונזערע ס־טלשולן, ײדישע קאטעדרעם אץ ד• אונ־װערםיםעטן. א חלום? אנער א־ז דען נ־ט מ־ט א יא־-צענדליק צוריק א־נזער םאלקם־ שול נים געװען א חלוםז און םלונה-עקזאםענס א־ן ײדישן ר׳־ע־ער- סעסינאד, סלונה-עקזאסענם אין דעד ײדישעד שםראך - האט עס זיך ,לער נאך א־ן אונזערע טעג, אין די טעג םון םטאנ־םלאל גראנםקי און ײדישן ״קאלא״, געד,אלטן םאר א םעגלעכקײט םון הײנש? און הײנט איז עם געשעןז ה״נט האנן זיך םארענריקט םיש א נלענצנדן רעזולטאט די מלובה-עקזאםענם אין דעם ײדישן לערער׳• םעםינאר אין ,־ױלנע - ד ערשמע מלוכה-עקזאםענם אין א ײדשער ש,־ל אויף דער ײדשער שםראך אין דער םזילישער רעםובל־ק! ז. רײזען די ביליגע פרײזן זײבען געמאכט געװארן ניט נאר צו ביליגער מאכן דעם בוך, נאר אויך בכדי,,צו פארגרעםערן דעם טיראזש פון בוך. אגיטירט אייערע פריינד, םאקט, װאם װעט צוגעבן םוט ד בויער םון אונזער ײדישע־ שול, װעט שטארקן ד קעםםער םאר אונזער קולשור, װעט אםהענט־קער םאנן ד שונאים אין בײזגינעד א־ן װעט אן אייעדק םאל םאני- םעסטיק, אז אונזער זאך איז לעבנםםעלק, אז א־נזעד שול א־ז געװארן א פאקטאר, מיט װעלבן עם םוז זיך אײך רעכענק די רעג־תנג. א גתיסעד נצחון - װײל דער ערשטער. נאך אים װעלן םוזן ײדישער מלוכה-טעאטער אין כארקאװ ד שםיל איז םארטײלט אין םיר בילדעד מ־ט א ם־אלאג. םדאלאג: םאראד םון דער טרופע. ז-טער בילו־: אריינסיר-נאר. ליד װעגן א קיניג א טיםש. דער הינ־ג װיל זיך בארימק םאר דנע ״גראםן און מ־ניםטארן״ מיט דן ״קראםאװיצע״ װשתי א־ן הײםט א־ר זיך באװײזן א נאקעטע סאר זײ װשתי זאגט זיך אם א־ן װערט דערסא־ געקעםט. דער ק־ניג האט חרטה און גײט א״םן םדשן קנר באד״נען זײן אנידר,. װשתי שט״ט אויף ם־ן קנר און באד־־נט א־נא״נעם ם־ט אחשװרשן א־ר מויט, םארענדקט מימ א םרײלעך לידל. 2- טער בילז•: דער קיניג זונט װשתין. מ דערםאנט א־ם, אז זי איז געקעםמ. אין אײניקע ל־דלעך באד״נט ער זײן מזל און שיקט סינאנדעד שלוחים אױםצוגעםינען א םאסיקע כלה. מ׳םאקט מ־דני מיט אםתק. ד עדשטע באגעגעגיש םון תתן-בלה. די חתונה װערט אםגעלײגט. דער קײםער איז א־מצוס־־דן. םיבא־ז־קט א־ם. 3- טעד בילז־: דעם ק־ניגס חתונה םארענדיקט ז־ך פיט ,,א שע- רעלע״ סאלקם-טאנץ> און קוםלעטן ,דעגן אםגענארטן תת;, װעלכן ״םיזאגט צו א םך נדן א־ן םיגיט א־ם ג־ט קןין ג־אשך. 4- טער בילד: מרדני גיט צו װיםן װעגן דעם אטענטאט, װאס ג,־ײט זיך אויםן ק־ניג. דערםא־ באקומט ע־ דאנ רענט ארײנצוקוםען ״װען ער וױל״ צום קינ־ג. המן הײסט אים ב־קן זיך םא־ א־ם, מדדנ־ זאבט זיך אם. המן מם־ט דענ יקײםע־ אויף ד ײדישע רעדאלוצ״אנעדן, האםטײסטער מםונן זינגט קונלעטן מענ־נא דוםא, װעגן יכינע א. א. אחשװרש גיט המנק ד ערלויבעניש צו דערהרגענען מרדנין. מרדכי בעט הילף בײ אםתרן. זי םועלט ב״ם קײםער ע־ זאל הײםן א״ם- הענגען דםנען. מיהעגגט הםגען - דערנאך אכע־ אויך אחשװרשן מ־ט דנע משרתים - און םיםארזינגט מיט א ׳ל־ד. ״ד דאזיקע קאםעדע - שרײבט דער קינםטלער י. ב. דבאק אין כארקא־זעד ״שפע־ן״ - ששר־צט מ־ט געזונטער ״עםך״ם-יד און םארכאםט מל־ איר אוםםיטלבארקײט. געבויט איז זי אייםן ם־י- םיטיװן רעאליזם און היט אײן ד שםוק םון ד קאסעד־ע-שםילן םון ד םעלקע־, ,דאו ד ײדן ד,אנן דאן געלעבט־. װי מיד האבן שוין מודע געװען, האמ זיך אונטער דעד אנ- פיתנג םון א. לויטעד געעםנט מיט גתים סײערלענקײט דאם ײדשע םלונה-טעאטער אין כארקןה. געעםנם האט דך דאם טעאטער מיט א םודם-שםיל - א ״ײדישער באלאגאן״. דער ע־שטער אײנדתק איז - םרײד, א גוטער םימן פארן נײעם ײדשן טעאטעד. צװײטנס: דאנ אױג װערט םםש םארכישוםט םון דעד גװאלטיקע־ םילםארביקײט םון רער שםיל. פיל מי איז געלײגט געװארן אויף דער שםיל מצד דער דעזש־, מצד דעם קינםטלער (קאםטױמען םון י. ב. ױבאק> דעם ארבעטער און דעם גאנצן א־טיםטן קאלעקטיװ. - װאם איז אזוינס ״פוױם-שס־ל־? דעם דאזיקן ם־ן שםיל א־יף׳ ײדיש באגעגענען מיר צום ע־שמן מאל אין .סנ-טן יארד,ונדערט און ,־עשטלעך םון דעם דנען םארבליבן עד-הױם אין א סך םאר- װאדםענע שטעטלעך םון ײדישן ישוב. מיםלעגט ארומגײן םון שטוב צו שטוב. געװײנלעך טער איבער ױ ,־ײכע הײזער, און געבן םאר- שט־עלונגען. דער ״עמך״ םלעגט םודם-צײט, דאם אײנציקע מאל א־ן יא־, װען מען מעג ױך אנש־נורן ״עד דלא ידע־י, דידן עםנט- לעך אזױנע דבוױם, װאנ עם לאזט ז־ך קךנמאל נים דיק נינ- טע־ערהײט. < אין גתנט םון דעד םא־שטעלונג ליגט ד מעשה-אחשװרש, םיםלענט אבער ארײנטראגן אין איר א סך ענדעתנגען, סאט־דשע זעסםות אויף ױ פערזאנען םון דער מעשד״ און, אםט, א־יף א־טיקע לעבעדיקע טעסעם, מענטשן א. א. אין םודם-שםיל האט זיך דאם סאלק א ביםל אויבגערעדט דאם הארץ קעגן דנע גביױם, תק־ם־ם, גבא־ם, ראשי-קדל, שסש״ם א. א. אםט האט םען זיך דערנײ אויך גיקם געװען אן םאליטישע אונטערדױקער. א־ן דער םערזאן םון אתשװרשן מיט דנע טש־תים האט מען חוזק-געמאנט סון דעם קײםער םון דעם אדער יענם לאנד, םון ד גובערנאטאדן, איםםראװניקעם א. אז. װ• דאס ײדישע םלונה-טעאטער האט זיך געד,אלטן נײ ד% ,על- נ־קע סרינציםן: ער האט א־ײנגעטדאנן .םאשידשע עלעם־ענשן אױף ח״נטצײטיקע טעמעם א. אז. װ.