Literarishe bleter · 1926-02-05 · 92 (5.2.1926) · p. Seite 96

92 .־׳^ ליטערארישע בלעטער 96 מענדעלען, פרצן יק שלום-עליכמען אויף גןןר ביליגע פרײזן קןונט איר באקומען לויט אונזערע רשימות א־ז שוין אדייעד 72 יאר און איז דער מזזנד ם־ן גלענצנדע רא- מאנק, וױימעד גייט ם־א באו־איא, וזאל׳ע אינקלאן, אװאלא און איך. םון די ם־ל יונגע ראטאניסטן דינק מער באקאנט: םעד- נאנדעז םלאװעז, אינסוא, זאםאקאים, האיאט, מירא, קאמעז דע לא סערנא, קאמיא, נעלדא, יאזע םראנטעש, יאזע מאט... •ון •־*:*י־ז•״ ג. מ. צז אים מנוח דעם דױיםוש-ם־אצעש, װאש האמ געמאנט א ג־זיםן א־נדדוק אויף אונז אין װאלענס־ע. מיינע ערשטע װערק זײנען םאקע געשר־בן אונטעד דער װירקונג פון ע. זאלא און םון דעד נאנצעד נאטודאלייסטישעד לימעדאמור. דאמאלסט ד.אט מק מיר א נאםען געגעגן דעד שםאנישעד לא־יא. און דער נאמען איז שוין אזוי םאדילי־ן. א־ך האג םײנט לאננע ר־־ד. א דאנה מ־ד, זאל ז־ן שםאנישעד זאלא. עס איז דיער נאקװעם: אן עמ־קעט צונעקלעםט איין מאל אויף אלע מאל. מײנע װעק ז״נען איגערועצט אויף אלע שםראנן םון דער װעלט. מאסן מענטשן קומען צו מיר, װ־ אמאל אין ג־ענאס׳ אײדעס. און דאס אױ גום: זאל לענן דאס לעיןז און א־צט װעגן דעד שםאג־שעד ליטעראמוד. דער ראש םון די שםאנישע ראמאנישםן איז דע־ אלטע־ םאלאציא װאלדעש, ער דער ערשטער נ^וזון און עס װערט םױילעבער און מונטערעד ב״ם אנגעזינט םון אט דעד דאדקעד ױגנט - םון דעם םעסט-געשמידטן אװאנגארד פאר אונזער ג־װיםן ה־סטאדישן םאלקס-קאמף. דאס איז דעו־ ײדישער לעדער׳םעםינאר אין װילנע. און איצמ םויערט ער דין ערשטן סיום — נאך צ יאר אנגע- שטרענגסן םרונטגאדן לערנען. און אלם עחת םון דער גרויםער פעולה זיצמ א םא־שםײעד סון בילז־ונגםמיניסטערױם אין װילנע, ספעציעל דעלעגירט צו ױ מאטו,־ע׳עקזאמענס. ױ ײדישע שולן אין םוילן זײגען נאך עד-הױם ניט אױינגעגיםען א־ן דעד נעץ םון ױ מלונה-שולן; ױ ײדישע גימנאזיעם האגן נאך עד-הױס ניט קײן אםיציעלע. רענמ; דער קאמף גײט נאך, און א־נזעד ״קאלא״ אין אםענעס נונד מ־ט דעס ניט םא־גינעױשן הע- ברעיזם, אין םארשטעלטן יד-אחת םיט דער אםימילירטעד און צו אםיםילאציע לענצנױקער ײדישער ב־חשואדע האט געטאן אלץ, װאם ד איז נאר אומשטאנד געװק, גױ דעם דאדקן קאמף שװערעד צו םאנן, כױ דעם נצחון סון אונזעד גערענטער םאלקם-זאך אםי צותקן. אנער עס איז געװען דעו־ צוםאל, אז דװקא דעד ײזײשער לערער- סעם־גא־ זאל תחנב־ענן ױ ערשטע ציגל אין דעד מויעד םון אונועד נאציאנאל-קולמורעלער רענטלאזיקײט. דער ײדישעד לערעד-סעם־נאד האט נאך א לאען און שװערן קאמף גאקוםען דאס רענט אתים- צוגעגן םאר אירע אניטוױענטן אטעשטאטן, װאם קװאליםיציק די אלס לערער אין ױ ײױשע **1קסשדלן, ניט נאד א־ן םריװאטע, נאר אויך אין סלונהשע. דאס איז אלזא דעד ערשטעד שטאםל צו דער אנעדקענונג פון אונזער שולװעזן. און עס זיצט אױף ױ עקזאמענש אין ײדישן לערער-סעםינאד דעד דעלעגאמ-םון גילתננם-מיניססעױום, און שוץ ױ ביזאהעױקע רעזול׳■ טאמן תנק אזעלכע, אז מיר קענק דך אפנענן םזל-טונ םים א־נזער ערשמן נצחון. דער ערשטעד נצחון אין דעם קאמף אויםן מלוכישן נאדן. דעד ערשטעד אקט םין אםיציעלעד אנעדקענונג. אן אקט, װאם װעט אויפהײגן דעס פרעסטיזש םון אונזער שזל נ־ט גאר נײ דער אוי׳ סע,־לענער װעלט, נאר אויך אין אונזעדע איינענע ד אמות. א ױ מאטורע-עקזאםענס א־ן ײדישן לערעױשעמינאר אייסן נאםק פון דלאױמיר מעדעם אין װילנע דינען א־ן דעם מאמענט, װק מיר שױיגן ױ דאדקע שותת, נאך ניט סארענױקט, ױ ענדגילט־קע רעזולטאמן נאך ניט גאקאנט, אגער מ־ר קענען שוין פארצײכענען א גאד גרד־סן נצחון או־סן געגיט פון דעש ײדיש-װעלטלענן שולװעזן, פון דעד ײדישער?ולמוד כנלל. דער ײדישער לעדער-סעמיגאר איל די קתין םון אונזער שו״- ס־םטעס א־ן דער סױלישער רעפוגליק. או־ג ם־ר האכן אין װילנע 3 ײדישע ג־מנאדעם םים דער ײדישעד אונטערױנטשפדאך (א״נע סון זײ א םר־װאמע - א םאקט, ,װאס רעדם לטונת דער לעגנס׳ פע־קײט פון אונזער זאך מעד װי צענדליקער ארט־קלען!); אויכ מ־ר חלוםען װעגן א ײד־שער הױנשול - איז אכער דער ײדישער לערעד-סעמינאר ױ לאגאראטא־יע, װאו עם װעדט צוגעגר״ט דער נײער ײױשער לעדער, װאש ואל א־גערנעמק א־ן װײמער סירן ת גתיסע ארנעט םון דער ײדישער םאלקסבילתנג אין דעד ײדישער שםראך. איגער אנציק ױנגעל״ט סון אלע עקן םון דער דעפובליק, סון קרזינםד־לן א־ן םון נאליציע, סון װאלין און םון ױ ליםװיש- ױיסישע געגנטן - א קלײנער קיביץ גלױת םון אונזער בעסםער און שענסמער ױגנט, גױיטן ז־ך צו דער הויכער מיםיע. א־ן אין װאש סאר א מאטעדיעלע באױנגונגען, אין װאס םאר א דחקות און נויט! עס ב־ענמ דער הײליקער ס״ער םון געטריישאסט און מסירת-גפש אין ױ ױנגע הע־צער און א־ן דעם בנין םון דער ײדישער קהילה, אין ,װילנע, װאו דער סעמינאר װעדט נעארבעט און גע- לערנט, װערט געסארשט און װערט געזוכט, װערט תרכגעטרעטי דער ב־ײיטער װעג סא־ דער נ״ער ״ױשער שזל, םאר דער ײױשע־ קולטור. װאר־ס ױ תלמיױם און תלםיתת סון ײדישן לעדער-סעמינאד זײגען ניט נאד ױ ב־יער ס־ן מאדגן; זײ זײנען שױן אויך הײנט ױ מיטהעלסער און מ־מארגעטער. םיר דא אין װילנע םילן שזין ד געגענטשטע השםעה סון דער דאזיקעד געטרײער א־דעאל־סטישער ױגנט, - דעס צוקונסטס־״יכשמ־ קעמערל םון אונזער נײעד םאלקס- א־נטעל־גענץ. ױ םעמינא־־םק ס־לן אינער אלע אונזערע קולטור- םאדאנשטאלטונגען, אלע אונזעדע גיבליאטעקן. זײ תנען ױ איגער׳ נעננשטע מיטהעלסער ס־ן דעם ײד־שן ,װיםנשאםמלעבן א־נשטיטוט, ױ פל״שיקסטע זאמלער סון אונזער סאלקלאד, ױ םײערדיקסםע מתמיד־ם אין אלע צוױיגן סון אונזער גײסמ־קן שאפן.