Literarishe bleter · 1926-02-05 · 92 (5.2.1926) · p. Seite 88

92 .■/א ליטערארישע בלעצזער 88 א־ז דאזא לוקשעטנזדנ א־ן .,א־סקדא״, דעד אתאן סון ח חסרבע סזמ־אל׳-דעניאקראטן, אח־ס קענן סארלאג דעדפא־, װאם ער א־ז מקדב ד־ .,יערנשט־־נ־אנער־• און לאזט צו ק־־ט־ק םון מאו־קס־זס. זײנען געבלינן סון דעם לינקן סליגל נאד ק־רט א־יזנעד, נעבעל און א פא־ װיניקער װיגםיקע סאציאליסטישע שריסטשטעלער. איעד דעד פא־לאנ האט דאך נא־ויזן םיל אויםצוטאן אין םשך םון ח פא־ יא־, װאש ער האט עקשיםטידט. עש חנען םא־עםנטלענט נעװא־ן דודך א־ם א סך גדינדלעכע װעדק, װעלכע האבן נעדאט א װיר- ק־נג או־ף דעד טעאדעטישעד אנמװיקלונג םונש סאציאליזש א־ן א־י- דאםע. א־ן דעם זעלביקן יאר סס9ז א־ז, לו־ט דער איג־ציאמיװ סון ד׳ד זשיטלאװסק־, געגרינדעט געװא־ן אן ״אג־אר-שאציאלישט־שע ליגע״■ •> איר ציל אױ געװען צו םארשם־ײטן דעם סאציאליזש צװישן ח רוסישע פויערים און צו םא־אײניקן ח אלע חשישע ״םאלקישטן״ (״נא־אדניקי״), װעלכע האבן נים געקענט צושטײן צ־ש ״םארבאנ־ ם־ן ח תםישע ײדן :אציאליכמן-רעװאלתדאגע־ן״. אײנער םון ח הויםט-םוע־ א־ן דער ״ל־גע״ איז געװק זשיטלאװשק־, און אזױ װ־ ע־ איז צוגלײך געװען נאך אויך ,־עראקציאנעל םארבונק מיט ד• או־שגאבן ם־ן״ח ם. ר. און האט א־נטענם־װ מ־טגעארבעט א־ן די ״םאציאליסטישע מאנאטס-העםטע״, איז, םשדט, צו באװאונדעדן חן ענערגיע און םראדוקטיװיטעט אין ח דאז־קע יא,־ן. םען דא־ף נ־ט פא־געשן, אז אהוין דער םא־לעגעחשער, דעדאקציאנעלעד, שחפטשטעלעחשעד און קאנספ־ראטיװ-פארטײ־שער טעטיקײם, האש ער נאך געהאלטן אין אק אחמםאק און לײענען לעקציעמ <ח װ־כט־קסטע שון ח איז נעװען - װעגן ״שינםעטישן מאניזם״, - א לעקציע, װעלבע א־ז געװא־ן דער יס־ד םאד דער ״ם־לאסאםישע־ װעלט-אנשוױנג״ פון דער חשישער שאצ־אל-רעװאלוצ־אנעדער םא־ט־יו א־ן א־ן ח יארן 1903-1902 האט עד נאך געםונען ד־ט צו דדוקן א־ן דעש חםיש-ײדישן ״װאסכאד״ אדטיקלען װעגן אחםטאטעײ־•: א־ן דעד ײחשער רעל־גיעזעד ם־לאסאפיע, װעגן הײערמאנס ״גהע■ טא״, א. ד. גל. א־ן ־א־ 1903, דעש ־א־ םין ״ק־ש־נעװ״, קומם םאר א וױכטקע עודעחנג א־ן זש־טלאזסקיש ײדיש-נאציאנאלעד פראגדאש•. עד װעדפ א םעחטאר־אלישט. צי איז עס געװען נאר א רעזולטאט םון הה רושם, װאש עס האט געמאכט או־ף איש דער קישינעװעד פאגראג און ח אלגעמײנע לאגע םון ײדן א־ן שלעװעס חסלאנד, צ־ האק דא געװידקט אױך יענע חין-פעחענלעכע איבערלעכענישן, װעלגנ האבן דאן א־ש אח־שגעשלײדערט םון חן פסיכישן נל״כגעװיכט אץ ,.א־ועקגעשםעלט םא־ א ם־נסמעק אםגחנמ״, װי ער האט ז־ך שפע״ טער אוישגעדחקם א־ן חנעם א קאפיטל זכחנות••) - דאס ח־שן מ־ר נ־ט, אבער סיא־ז א םאקט, אז עם איז דאן צוגעק־םען * נײער חנג א־ן זשיטלאזשקיס ײחש-נאצ־אנאלן געדאנקען-נאנג - דער טעחטאד־אליזם. ' חן אלגעמי־נעם פשיכישן• צ־שטאנד אין יענעם א־בעדגאנג:• פעחאד האט זשיטלאװשקי אלײן באשריבן אין דעש נאו־-װאש דעח מאנטן - אגב, חער װערטם־לן און א־נטע־עשאנטן בלעטל זכחג־וז• און םיר האלטן םא־ װיכטיק צו ברענגען םון דארט א םא־ פץ יענע שטעלן, װעלכע האכן א ח־עקמ-כיאגדאםישע באדיטונג: ״פיל מיר״, שח־בט דאדט דיר זשיטלאװשקי. - ״םא־ מיר א־ז ־ענד זומעד געװען דער שװע־סטער אין מ־ין לעכן. א םא־ גיט געדלה׳ קלעם סון דעד מוטער-נאס־ר. - זי קען אמאל גוט צילן, ח מ־םד־ נאטור, - האש טיך םלוצלונג ארויסגעשלײדערט םון ם־ן פטי• *) זע מ. פ. רןמננייםס .ןרינערוגבען *ון < ס*1י*ל.^ןןוד1לי1י>נײ״׳ 2, ז. 143. *) ,יײניקע עעה סים ד״ר מרנל/ אין נ• 9, ו. 8, פון די ג״ז•6* סע שריםסען♦ לאנטן צו און װעט זיך דעדשלאגן צו אזא מדדגה, או־ף װעל- כער עט שטײען ח שענשכע אײראםע־שע ליטע־אט־ק. מיר האפן, א־ ־־ ײחשע שםראך, װאש אױ אונז אזוי םײער און הײל־ק, ד• דעש -־טש ח ח־טשע, ח רושן ־־ רוש־שע און װ־ דעם אלטן ײד־ן חן לשון-קוו־ש, װעט אל־ן ח־כער װעק א־ן .דערטער און א־ן או־שרחק;. ז־ א־ז נאך א־צטער א־עש, הארט און ־,־עקלד־ק, װײל ח ״חשע געלעדנטע, ח געב־לדעטע, ח םאעטן און ח כעלעטחסטן שח־בן גא־ נדט או־ף ײחש; אבעו־ װי נאר ח ק־נשטלער םון ײע־ שפדאך װעלן א־ן דעש פ־אש ס־ן טאלאנט םוגאנדערװא־עמען ־אש טאטער־אל פון דעש ח־־שן לשװן, א־״נג־םן עש א־ן אנדעדע פארמע־, מאבן םון אלטן װארט דדײ נײע, צוטרעםן דעם פאלקם געשטאק א־ן דעם, װ־ ער דחקש ז־ך או־ש, - װעט דער ײח- שער לשװן װעק רײך אדן װ״ך, םל־שנחק, און א־ן א־ש װעמ מען קענען או־שדחקן אל•;, װאש מען װ־ל. און װ־ נאר ח ײחשע ל־טע־אטור װעט װעק ח־ך א־ן ב־כער םון אלערל״ װישנשאםטן, װעט דער ־וננער חר נ־ט דא־םן זובן ח עדשטע נ״ט־קע קענטענ־ש ב~ ח פרעםדע םעלקער. חנע מענטש- לעבע נעםילן א־ן חנע םר־יע געדאנקען װעט עד קענען או־שג־לק א־ן הער ה״ש, א־ן דער א״גענער שםראך. דאש װעש א־ם נאך מער צוב־נק צו חן םאלק. אלץ, װאש ער װעט או־םטאן א־ן און :טלעבן או־ף ײחש, םאדעםו װעט ער;שטי ײ־שנשאפט אין ק־ לדונג װעש אל־ן װאקסן אן ־חשע ב• רי ־ ד־ ײדישע קולםוד, ־ים- אםט, װאש װעם צונ: י*קע קר א מודאו א־־םהעד און װעט ״ו־ו :־ט דעש םאלד,.;אר ־ י ח :עב־לדעטע ש ב־נק א־ן אײנעש נ־ט נא־ ־ער• י לענז אלע־ ײדן פןו אלע אלע פ־אלעטאחער שון : ״חשע אז ח ם־ד, װ״טער האםן ״קז ■נק א״ן זעלבםטשטענ: •*| ■׳*־ 1 'י;אנט און : ־א־ז ״ לענדעד װעלן מאכן ח װעט אומעט־ש העלםן , ,װאס טעריי2.יגר, אדבע אלגע־ט״נעם ״חשן סעלקער, צװ־שן װעלבע ח ײדן לעבן, נ־נער רערשלאגן זיך צו אונזער שאצ״אלױש א־ן סד״ה״ט; און א־ן דער םר״ער סאצ־אל־שט־שער געזעל׳שאםט װעט דאש ײד־שע שאלק ס־ק חן לעבן אז־־, װי עס װעט א־ש בעסעד געםעלן. ם־ר, ײדן, װעלן האבן א־נזערע שולן א־ן קלונ א־־ננע־ם־דטע־ הדחם, אונזעדע :־מנאז־עס א־ן דעאל-שולן, אם־לו א־נועחע א־־גענע אונ־װעדשיטעטן. א״ב דחי מ־ײ־אנק שװײצער קענען או־שהאלטן סז א־נ־װעדס־טעטן, װעלן ח זיבן ב־ז אנט מ־ליאן ײק, װאש ח־ק ײ־־ש, אװדא־ קענען או־םהאלטן ם־נף און צודאנ- צ־ק. א־ן או־ף א־א אוםן װעט דאש ײד־שע םאלק װעק א־נש םון ״או־שלאנד״, אפגעטײלט, או־ב נ־ט אםגעחשן א־נגאנצן, םדנט ״חשן פאלקש-לעבן, םון ח ײד־שע םאלקש-מאשן, - א־ן ח בעשטע בװזות חנע האש עד אשגעגעבן דער חש־שעד א־ן דעד אלנעמ־־ן-א־ירא- םע-שער סאציאל־םט־שער באװענונג. א־ן 1900 ג־־נ״עט עד, א־נא־־נעס מ־ט ד״ד דזשאן עדעלהײס, א ח־טשן םא־לא; - ״אלאדעמ־שער שארלא; ם־ר שאצ־אלע װיסנ־ שאםטע;״, בערל־ן-בעק. דער צדועק ס־ן דעם םארלאנ א־ז נע- װק - שאםן א םלא־ן םאר אן אוסםארטײלשער *דשוננ או־םן;עב־ט םון שאצ־אײע־ און שאצ־אל־סט־שן וו־םן. תד םאר- ל־< האט א־בעח״עג־םען דעש :אקאנטן דײטשן זשורנאל ״שאצ״אל'- שט־שע טאנאטשהעפטע״ און דעש פא־לאג, װאש האש ע־קשיםםירם ב״ דעםהאז־קן זשורנאל. עש א־ו געדען א גח־שע און םארצװ״גםע א־נטערנעמ־נג. ד״ר:ש־טלאװשק־ האט געמאבט א רײזע א־בעד א״ראפע, און עש א־ז א־ש ר״ה־לת נעלונגען צוצוציען צ־ש פארלאנ אלע ם־רערם םון דעש סאצ־אלישטישן געדאנק אין ־ענגלאנד, םדאנקרײך און ד״טש- לאנד, אםילו דעש שט,־ע;*. ״ארטאדאקשישן״ קאוטשקין. שםעטער ■) ד*רס, ז. 72—74.