Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 79

79 ליםקרארישע בלקמזןר 91 .-וא און מיטן .לארט ״טאג־םדר״ מ״נט גוק א־מכאױנגט צי געק ד שט־לע דיטן סון ײרישן לענן. דער םעלער פון דער יידישער *־עסע ליגט דערין, וואס א־ן אירע אײערן רוישט בםדר ױ נאלעװקעס-םמאטיטע. דער דאזיקער לעזער דער רענרלע־ און א־יייקער סענםאצ־ע־ מענטש, שטױט שטענױק דעם רעדאקטאר םאר ױ אויגן א־ן נאך אים צום מערםטן ױנט ער ױ ליניע םון דער םרעםע. ער ד,אט ז־ך דין ידיד ארער קרונ, דעם ״קורא-ננבד״, סון זיין צ־יטונג, און ניי איפ טאפם ער דעם דוםק, וואם עם געםעלט א־פ א־ן האם ניט. געםעלט א־ם א שטייגער ױ טעשה פ־ן ניפר ניקאלא־ מ־ט ױ םרומע ײרן, די מעשד. םון דער םשומדר, מיטן £־־ל־שק גראף, און א ביםל ארין־־שראל שטיםוננק. נאך א־ם קומט דער אנענט פ־ן דער צייטוננ א־ן ױע־ציילט, װי ױ ״פמאטשע״ האט או־םגענאםם היינט די םעשה מיט דער אומשדלריקער םראדל און דעס שװינרלער ב־יליאנטן-ם־וד הע־מאן. דאפ נ־לד קױצט זיך א־יץ אין ױן דעדאקטארשן םוח און ער קל״נט ענלענע אזעלנע ״מעטמים״. זאל אזא מין םאטעױאל ױן א־ן דער םרעםע. דעד ע־לפ האט עם ליב. װאו ױנק אבער םארטרעטן יענע טויזנטער לעזער, װאם לענן טיט נאך עםעםז יונגעלייט בעטן זיך, געװאלד, מיר ז־ינען איבערזעטיקט מיט ״םאליטיק״, געװאלד, מיר האבן גענוג אט ױ גתיםע בםל־שמ־נהױקע נודנע װיחי-א־טיקלען. גיט אונז עםעם ערנםטעם, װינטיקעפ, אין דער ם־עםע. ױ שטים, לי־דעד רערט םארשװיגן. אצינד קוםט אבער די צײט, װען מען װעט מוזן זיך צו אט רער שטים םון בעםערן לעזער צוהעק. און דער שטענױקער אנטײל פ־נם ײױשן שרײבער א־ן דער טאג־צײטונג א־ז ניט א קאם־יז גלויז םון ״ליטעראטןי/ נא־ ױ דױנגענרקע נויטװענדיקײט. , צ״טונג, און מארגן א־נדערםרי װערט מען געװאויר אז ױ ..באמבע״ אױ קײן ״באמבע״ נ־מ מער און א־יב יא - איז דאס ניט מעד װי א שטינק־נאמבע... איך האב ניט בדעה צ־ לערנק א פרק אין טאראל מיט ױ הויםמ-ארגאנק םון אונזער םרעםע. א־ך װאלט נאר װעלן אונטער- *מטרײנן. אז א גת־םער עולם באציט דך מיט ביסול צו דעם, פא־װאפ אין דער םרעפע מאנצמ מען אזױ םיל מאל קתש אין ־ער לעצטער צײט. א ײד האט ליב געםעםערטע ״םאנלים״, װעד שםועםט, אז ־א־ט קלאגט םק מיט טרעק אין מען דערצי־לט פון ״םײן״ םון ״הריגה״ םון ״מויט״. ער האט עס אבער לינ אויף א םינוט, גע- ־ײנט, אפגעװײנם, אםגעװישט ױ אויגן, נײ געזונטערה״ט. דער אומגליק איז אבער װאם נײ אונז מײנט םען, אז בױ מאנן א תשם אויף יענעם דארף מען ניסן ם־ט עםערס טרעדן, מען דא־ף גיםן א״ביק אן אנהײב און םוף. דער םועל-ױצא איז, אז ־עם דעזער װערמ נורנע ביז צו חלשות און ער םא־ל־רט דעפ א־נטערעם צו דער גאנצער ש־ײבענץ. * צ• נײס־קט זיך ױ פרעםע אין א װ־נקעלע םון קינםטלעױשער א־נט־םקײט? צי דארף די םאנ-צײטוננ אםטײלן אן ארט םאר א ל־טע־אױשער תבריק? א־ך װעל ניט ז־ץ אזוי אםטימ־סטיש א־ן זאנן, או א גאנץ :•אלק ישראל זיצט און װארט אויף א םרײשאג-נלאט, בױ צו ׳מל־נגען דא־ט ראם ל־טע־אױשע װארט. אבער טוױנטער ײדישע ־עזער װארםן דערויף. םאר מ־ינע או־גן שטײען הונדעדש עטלענע אץ צװאנציק שטעט און שטעטלעך, װאס מורמלען אלע א־ן א־ץ זאנט םיר, ניבעמ אייך, װי לאנג נאך װעט חיערן ניז ױ —שע םרעסע װעט א־בערגײן צום טןג־סרר? װי לאנג נאך? ״ע ר״ סזן מײנע נאגעגענישן ױנה ראוענםעלד נאנצן קערםער, און נײ יעדער באנעגעניש קומט םאר א נעשם־עך װעגן דער זאך, װאפ א־ז לעצטע ,דאך געװען געדדוקט, ראפ ער האט װעגן דער זאך געואנט דץ װײנ און װאם ױן װײב האט איפ געואגט און װידער ,װאם אנדערע האגן א־ם געואגט און װאפ ער האט געזאנט צו ױ אנדערע א־ן אלע מאל םארענדיקט ער אט דעם שמועפ אזו•: - װאם שרײבט א־ר עםעם א־צט? איר שרייבט א נײע זאך? - סיװעט ױן געדרוקט װעט איד זען. - איר האט מ־,־א אויסצוזאנן? א צווײטן מאל נ״ אוא שמועם האט ער מיר א שטעל געטאן אזא ם־אגע: - רי אזוי םאלט עם אײן א מענטשן אנצוש־־ינן אזא זאך אט װי םיא־ו געװק לעצטע װאך געדתקט? - ראפ־זשע? - איך ם־ין עס, װי אזוי קען עס א״נםאלן? טיר ,װאלט קײנםאל אזעלבעס ניט אײנגעסאלן... ננלל האט ער נאך מיט ם־ר װעגן קײנעם און ,װענן גא־ניט גערעדט אזוי לאנג װי ער קען טיך און אוױ לאנג װי איך קען א־ך קק א־ם ניט, װי א־ך קק ניט נאך צענדליקער צו אים, ױאפ קענען םיך און איך קען ױ ניט. דער חילוק אבער סון דעם :״ אלע איבעדיקע אױ, װאס דער ד,אט זיך אנגעלײגט אויף מיר ד־ט ױן קענען מיך טיט אײננעגעסענער נאענטקײט און הײםישקײט... ע־ ש־אכט ניט איבער אט דער איױאט, אז סיאױ ניט גענוג אט ״א־- ־אס עד קק םיך, אז איך באדארף אים אויך קענק, און אי אזו־ נלינד א־ן זעט ניט װי איך נעם אויף ק םרײנדשאםט. ע•־ א ז אזוי ברוטאל צו מ־ד װי אײנער צו ױן מבאװניצע, םון ׳־עד:ער ער האט פארגעניגן און םארד.אלט זיך צו איר אן דער רינ־עםטער אכמונג... א־םעטום באגעגן איך אים, אוםעטום װאקםט ׳־ ט־ר אויס םאר ױ אוינן א־ן נעםט מיך אייף מיט אוא הױמישער =־ע:־,ײט, שטופט םיר אזוי אז צערעמאניעדיק ױ לאפע ױנע: - העללאו, װנה ראזענסעלד• און װל איך נ־ט אתיםנעםען ױ האנט מײנע םון קעשענע א״;־ר מנבד דעם אקסל םײנעם םיט דער לאםע און אז איך י־ל־טש םיך ארדיס םון דער לאםע איז רעבט םאר אים דער עלנ׳ ־״;: :אסט עד םיט בײדע הענט מיין האנט מיםן עלננויגן און ױיקט און קװעטשט און טרײסלט צװאמען טיט דער האנט מיץ