Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 76

91 .?א 76 ליטערארישע כלעטער רעגן לענן. ער גיט א רעזומע םדן דער אנטוזיקלונג םון ױנק אמעריקאנער םאלק סײ עקאנאמיש, ם־י םאל־טיש און סיי ג־יסם־ל עם איז צו יאדויעק, װאם ער גימ אפ אזוי וױיניק םל׳אץ צ־ דעד געשיכטע פון אד.ע,ייקאנער קולטור. זיץ אויםגאיע איז א קל־א■ רע און דורכזיכטיקע. ער װיל געכן צו םאדשטיץ דעם היינט־־;■ לעזער די אנטװיקלונג םון די םאליט־שע און געזעי׳שאםטלעכע א־נ׳ םטיטוציעם אין אמע־יקאנער לעבן. דעריבער גיט ע־ אם א־ו־ם•1 פלא־ן בייקאנס רעװאלוציע, װעלכע וזע־ט אזוי םארנאכלעכיקט ם־ן די געש־כםע-ש־ײבער. זי איז בײ א־כ א טייל םון םאלקט-לעכ;. ער מאלט יעק םאצ־אלן קלאם באזונדער. ער שט־י־כט אונטע־ דעכ װירקזאמען פאקט םון דעש ענטוזיאזם, װאכ דער ט־אשטע־ המון האט או־מעװ־זן בעת דער דעװאל־ציע און די אנטט־־ש־נ; װעלכע קומט באלד נאכדעס. עס ױינען דא געװיסע םראכלעמען, װעלכע זײנען נ־ט פא־- ענטפערט א־ן דעש ב־ך. אזוי למשל פא־ענטםערט ער נ־ט די פראנע פא־װאס האבן ז־ך געגר־נדעט א־ן ענגלאנד די קאמפאניעס, װאס האבן באשאםן די אמע־־יקאנער קאלאנ־עס. ז־ האבן דאך ניט גע׳ קענט ערװארטן קק ג־ויסע הכנסוה םון ז״. אויך די דאטן פ־ן קאלאניזירונג םון װירדזש״ניע שטימען נ־כ מ־ט די, װאס זײנק אנגעגעבן בײ אזא אװטא־־טעט, װי אלעקכאנ׳ דעד ברױן <1898). דאס זעלבע א־ז בנוגע דער סטאטיסם־ק, װאכ װערט אנגעגעבן איבער דער צאל םון די םענטשן װעלכן דינע; געקומען קק װירדזש״ניע. (ראזאף, 1, 149). בדױן גיט אן גא־ אנדערע צ־פערן. כמעט ניט באארבעט איז די ראלע םון די םאבאל ׳ פלאנטאצ־עס א־ן װירדזשיניע װי אויך די םא־׳יט־שע א־םשטענ־;. װאס דאבן געװירקט, אז װירדזשיניע זאל װעק א םלאץ, װאו ־־ אדעמע קלאסן האבן געװירקט, אז װ־,־דזשיניע זאל װעק א םלא•;, װאו די ארעמע קלאסן האבן ז־ך געקענט צו עםעס ד־ע־שלאנן אק שפעטער האבן זײ דאך געמ־זט פון דארטן אנטלויםן. ,־אנא־• א־ז זײער פאטעט־ש א־ן כםעט סענט־מענטאל װען ע־ :אש־ײבט די א־נטע־ד־ריקונגען פון די אדעםע. עד איז אלעדא־ א־־ף דער ז״ט פון די אונט־ע־רריקטע, צי זײ זײנען קאלאנ־סכ;, א־נד־אנער אז־ער נעגער. ער באהאלט ניט זײן באצ ונג צו רעכ צד םיט װעלכן ע־ ס־םפאט־זידט. עס לאזט ז־ך- א־־ך באשם־ײטן די ם־אגע צי מען קען אנ־ רוםן ,דע־ואל־צ־ע״ ר־ געשעענישן װעלבע האכן געב־אכט א־ן ־עי זזלטאט די אנטשט״ונג ם־ן די םאראײנ־קטע שט־אטן. צו קלײן ז״נק געװען די ענדעהנגען א־ן לאנד א־ן א־ן לעבן םון דעד באםעלק;—ננ אז מיר זאלן ױ איבע־קערעניש אנרוםן רעװאלוציע: ראגאף דעטאליזירט צו םיל דעם פאליטישן לעבן םא־ העו רעװאלוציע א־ן םא־גלײך מיט דער גאנצער ארבעט. זי האט :־כ דעהבער קק געהעהקע םראםא־ציע. גאר אוםרערװארט א־ז די מ־ליטאדיסטישע כאשדײכונג םץ דער רעװאלוציע װעלכע בינט זיך ניט צ־זאמען מיט דער קאנסט־־ק־ צ־ע פ־ן ביך. אס בעסטן און ם־אםארציאנעל צי דער גאנצקײט א־ז ד־ כאשה־בונג פון דער םראנצו־זיש׳אינדיאנישער םלחםה א פרעמדער עלעמענט, װאס הארמאנ־רט ניט סײ םיט ־עכ ג״סט און סײ מ־ט דעס געבוי פון דעס בוך זײנען ה ביאג,ײא:-־עכ םון םרענקלין און װאשנגטאן. ד־ דאז־קע א־נהװירועלע ביאג,־א:־<כ רארפן ניט האבן קײן פלאץ א־ן א בוך װעלכער האט זיך '־<־ שטעלט פא־ אן א־יפגאבע צו שילדעק די געשכטע סון אםע־יה אלס א קאלעקט־װ. עס לאזט זיך אויך םילן א ל״כטער סאטהאע״כ א פאטר־אט־זם, ,־אכ װיל לאון װ־סן אז ער א־ז צום־יק, רע־נ״כי ,״אס עד א־ז אן אמעהקאנער. אלס נענאטיװ דארף םארשהבן װערן דאס־םעלן םון א קװעלן• שלום-עליכמם ״מנחם מענדל״ אין פילם דע־ךאדזסם םין םנחם-םקנדל^ םנחם-םקנדל אין זלםן אין ״א־םזזאםםאק״ םנחם-םתנדל און זײן םדײנד זלםן גיםן א־ן ״יד״ אוײן