Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 73

73 ליטערארישע בלעטער 91 .■וא ניט לײגנריק קײן א:ט אויף דער גרז־זאמער שרעק, װאש יל׳אזט םזן .לערע־טטשאג־נט שאדבנס׳פידאמידע, װעט אזיך א־־ף ווײטער פארזעצן די שחיט־ת, פונקט װי זי נלײבט עגא־טט־ש, ניט קוקנד־ק או־ף דער נאיעל׳ער אײדלקײט םון די א־ניװערטאלע קונבט׳־צעדעװערם. אזן א־ך, דאט ק־נד פון הטון, װעלי װ־רמענען אליע טײנע נוחות צו העליםן םארקליענערן די דאזיקע ימורים ם־ן םעלקעז־, אז־ף ריםל סיקאן נאר העליםן א ניטמה, א דערשראקע־נע םון צער א־ן א טרזיער־קער װעלט. ם־ן טײנע העלדן װעלי א־ך נ־ט מא:ן קײן צ־י םזן ם״ן לי־מע־אטזר, נא־ א מ־טל1. א נאענטער ם־ײנר האט :ארע,־קט, אז אלע מ״נע װערק - ער׳ט־נענע א־ן נ־ט ע־־ט־נענע - ט־אגן, אליס ט־טלע;, א־־גן-נעמע;: מענער־טע א־ע־ לײ:יע:ע. ש׳איז אמה: א־ן נ־ט צ־ופ־ע־י־ק. רי אלע ם־גורן, איע העל*ק זײנען מ־־נע :אם־למעײט־קטע •טליחים, װעל:ע כיהא: גע־טיקט צ־ ,־ײדן מ־ט צע- נער מז־זנטער יטט־מען צ־ די מאסן, םון װעל:ע א־ך ־טטאס, לײלי מ״ן ש,־־־:; א־ז א קאמםס״רזף צז די דאזיקע מא־;. דערםאר הא: א־ך געזאגט, אז ני־טרײ: נ־ט, :די צז העלםן דעס לעזער ־א״נ־ צו־טלאםן :״נא:ט אזיםן געלעגער אזן ניט־, :ר־ צז םאדג־יגגערן דעס םארד״־נגס־ם־אצעס א־ן ד־ נאבמיטאגן םון די ־אטע. םון םר־- סטעד-־וגנט אן ערות און •טלהף םון םאלקנ-הארעװאנ־ע, ט־אג א־ך א־ן מײן האדצן ד־ ,לאונד ם־ן זײנע ל־ידן. :יהער אז־ך ה״נט ד־ םארלאג ב. קלעציח, װארשע/ לעשנא 36 4 י• ל. פ ר ץ געשיכטן און םצענעם ׳3אנד >ג אין באנױ קומען ארײן 35 דערצײלונגען, מעשהלעך, םןןלקם■ םיםלעכע געשיכסן, םצענעם און אײנאקטעים, װעלכע זײנען נישט זזרײן אק דער 12<בעגדיקעי פרץ אויסגאבע. אײניקע װערק זענען אויסגעבעםערס דורך פרצן גוםא 338 וײטן ):( םרײו 6 גילדן מ־ד אויך נעכטן דערלו־נט, - א:ער זאל דער לעזער ניט װאדטן :יואל חוזק מאכן ם־ן דעס, װאס א־ז מ־ר •טטענדיק הײליק געװען: אזיף זײן נאר׳טדךט װעל א־ך ניט סםעקוליק. דער ם־אםעסיאנעלער שרײבער-װ־ א־יך דע־ םקזםעטיאנעלער -״ענער-װאלגיעק ז־ך צוזאםען א־ן דעס געמויןע:•; םון גײסטלאוער ק־נסט, :־טעת א דערצ״לזנג, א ראמאן אדער א ם־עסע ז״נען ::זח ארז־צזרזםן הײסע טרערן. נאד, װען דער קזנסם װעט געי ל־נגען צו םארנעסערן דעס םענט־טן, - װעלן מ־ר ד,א:ן רע:ט קרע:צן ם־ן דעס •טטאמ״טן ארבעטער, װי או־ך םון דעט דא־ם־״טן קנעכט, דעס קנע:ט, װעל:ן מיבא־ט־ענקט נאך יע־ער ק־־ג מיט ע־רר און װעלכער װערט װ־דער קנעכט נאך ה־ײס־ק םר־רנט-־אק. כיק,—ן מ־ט די צ״ן צױאמען מ־ט דעס ם־לםארםאלגטן ״ד״טן םאלק, דעט פאר־ע־ םזן נעכט־קן קלײן-רזטענ־ע, םון ה״נט־קן גרז־ט-רומענ־ע א־ן דעט :ם,־ד,-הינדל םון אלע מארגנד־קע גרז־ס-רזםענ־עס. א־ן לאגר און א־ן או־םלאנר הא: א־ך מיטגעלעבט מ־ט דעט םאלק, װעלכעט האט געגע:; דער מענגדטהײט א ט״ל םון א־ד םראגרעס. מ־ר א־ז גזט :אקאנט זק רחמנות און כד.א: ם־ל מא־1 געהאט ד־ יעלעגנה״ט אםצװ־טאצן זק ג־טסק״ט. און א־י: םיװאלט אם־לו נ־ט עקט־סט־דט םאר מ־ר מער װי דער אײנצ־קער עקזעסםלאד םון דעט אלטן הערמאן :־נרער•), דעט גוט;, הא,־ציקן, מענטטלע:; הערמאן :ינדע,־, ־־א״ט־ א־ך א־יך דאן צ־זאמענגענג־נדן מק פערזענלעק גזרל מיטן ג־,־ל םזנס ײד־שן םאלק, א־ך ראלט אז־ך דאן געםאכט ם־ן זײן קאמף םאר גערעכט־ק״ט מײן םערזענל־עכן קאמ,־־, דעם קאמף םון אלע םאדםאלגטע או־ף דעד װעלט. כיגי: נ־ט אם די יס־ױם-::ז,־ר, איץ םאלק צ־ט ־טאק םון א צזז״טן. װען סיםאלט עמעץ א־ן גאט, םרעג א־ך ז־ך ניט אז־ף דעט גאט צי װעלכן ער דינט,-נאר כ׳א־יל זיך א־ט צז דעלםן. אזן װײל כיד.זע געלעכט אין צװעלף לענדעד םזן דער םאר״טאלטענער ע־ר, װײל כיהא: געהערט װי מענגדטן קלאגן מ־ט אײן אזן די זעלכע טרערן, װעל א־ך אדרעסיק ם״ן קאמםס-װא־ט אזן די ק־נטטדע״־טע עמאצ־ע אלע פעלקער, װאט קרעכצן אונטערן יאך םזן א־נטערנאצ־א- נאלן דדוק, די מענגעט אנאניםען, װעלכע באהאלטן אין זײערע ברוטטן םארבארגענע לײק; די אזמבאקאנטע העלדן. אט, װאט א־ך װעל ש־ייבן; אט פאר װעםען אק װעל ״ידײבן!... "י*ש כמאראװכקי •) הערמען נינדער *יז נ״ד > ק-עםשמער, םיס װעלכן דער װננדזינ• דיקער קינססלער ה*ם זיך נאנעגנס *ין *לעקסענדריע און, װעלנער ה#ס גע- מענס װ םיםן רושם אײף איססר&סין םיס זײן אײנסאנער, #נער םיסער מענסש״ לענקײס• צ־ רײדן װעגן קזנסמ. ד־ טעאטער-לאדטן זײנען םול םיט דאםע;, װעלכע װיינען :״ ־ער םא־שטעלזננ פון דער ״דאמע םיט קאםעל־ען״. זײ וױ־נען, :•ארםוצטע א־ן טײערע מזאלעטן, זײ װײנען, :אצ־רטע מ־ט דימענטן, ז״ :אװ״נען ד־ אז־סגעטראבטע לײק םון א שו־שס־לער־ן, װעלכע רערמ צוריק תינף נאכן פאלן םון םארדאנג—דאס, װאס ז־ א־ז ״־,־קלעך: - א חנםעױן םאר די םאדדײונגם-שעהן םזן א זאטן עזלט. אזן, װען די װײכהערציקע דאמען הערן אז־ף צו װ״נען, -שן ז־ך אז־ס ױ טרעק אזן זעצן זיך אדק א־ן די אװטאמאכילן א־־סן ,װעג צזם תאװה-נעטמ הזען זײ ניט קײן א״נצ־קע טױער םאר ד־ דאמען אן קאמעליען, װעלכע בארײזן זיך אזיף די גאסן- ר־נקלען, שלעםן דורכגײערם בײ ױ ארבל םאר א ביסן :דזיט מ־ט א געלעגער. מ־ױלא ד.אט אז־סגעמאלן א קלײנעם בעטלעד, װ־עלכער לז־זט ז־ך עםנטלעך,■ םילע-םזיעױם, אונטערנעױםענע םזן שרע־ער א־בע־ט• •׳;־־עשששאגין האט באצאלט םיטן לעבן םאר דעס אײדעלן זשעסט, מ־ט א״גענע אויגן, זיך צו איבעדצײגן א־ן ױ םחױס פון דעס ױס־ש- •אםאנ־שן קריג. עד, װעלכער ד.אט, צזוישן א״ע אנדעדע, געשאםן דע־ם ״שומר״ און ױ ״שארכן-םיראמידע״. ױ דאז־קע בילרער, ראב ז״נען :אשאסן, :ױ צו צערײםן מענטשן-הערצער, צערײםן גאדנ־שט. :עטלער-קינדער םארםולן ױ װעגן און קײנער זעט זײ ניט, א:ער ־• :אנצע ״קזלטורעלע״ װעלט באװאונדערט ״מ־ר־לאמ גע־ימט בילד״. מ־ט ״מ־לעס םויעױם״ שטאלצירט דער לוװר, א:ער קײנעס קומט ניט א־־םן געדאנק, אז ױ קיגדער םון ױ זעלבע םויעױם, װעלכע מ־לע דאט געמאלן, ױנען ביז ה״נטיקן טאג םאדכליכן א־נטער- :׳:־־טענע אזן צעכראכענע םון ארכעט, קנעכט םזן דער ערד... פא־ ױ םו־ערים, װי א־יך םאר דער גאנצער ארבעטנדער מענטש- ד״ט, איז נאך נ־ט געטיק געזוארן דעד קינסטלער, װעלכער זאל '־ע־ משיח װעק; םיאיז נאך ניט געשאםן דאם קזנסט-װערק, װאס '־זל צעשטעק דעם םונדאםענט יםונם בנין, געבו־טן א־יף אכזױות, *־; א״נם־ק ױ גערעכט־קײט אײף דער װעלט. נאך גאנצע דורות, םעגלעך, װעלן דעם סענטשנס לײזץ ױנען נ ל ו ־ ז אלס באגײסטעחנגס-אביעקט םאד קינסטלער. ױ װעלט, אבעד, י. כ.