Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 72

91 .זא ליטערארישע בלעטעוי־ 72 א ז זיך םדן אלע עקן װעלט צונױסגעסא־ן קיץ גא;;יל, מיש דער םדאגדאם און די צילן םון דעש ײדישן םארלאג ״צייש׳גיישש״, װעלבער א־ז מיט א יאד םריעד געגר־נדעש געזא־ן אין בעדלין םון א ג־וםע ראדיקאלע ײד־שע םטודענטן מיש דוד םינםקי נראש. צו דער םאר• זאמלונג זײנען געק־מען א םך קעגנער םון ײדיש, און זײערע רעדנערם האנן געוואדנט דעם עולם ער זאל חלילה נ־ש םאדם־רט װעק םון דער ״גלות-שפראך״. ד״ר זשימלאזוסקי איז אדויםגעטראשן מ־מ א רעדע, א־ן ,זעלבער עד ד,אט זײ אלעמען געענטםערט, א־ן די רע- דע, האט געשרינן שפעטעד דוד פ־נםקי, - די רעדע ״א־ז גע- װעזן די קװינטעםענץ סון ױינע װײטערדיקע ײדישיםש־שע רעדעם און שדיפטן, דער גרונדששײן םון זײן שםעטלדד־קע־ ײד־ש־םשישעד מעט־ק״ט. זי איז געװעזן א פרעראם און אן אויפדוף םון אן אמתן פאלקםמאן. װער א־ז קעגן ײדיש, דער א־ז םא־ אש־מ־לאציע, אן א״גן לאנד װאלש אונז געקענט אפדאטעװען םון די באפ ם־נגער און נעצן םון דעד אם־ם־לאציע. אבע־ קיץ לאנד האנן ם־ר ניט, מוז די שפ,־אך אונז םאדט־עטן דאם לאנד. האלטנדיק זיך אן איר, װי אן א רעטונגס-נדעט, קע- נען מיד װײשער שװימען אן מודא, אז די אדומיקע בװאל־עם װעלן אונז פאדשלינגען. און אונזעד שפראך א־ז ײדיש. דאם םאלק לינש און אנערקענט זי. נאד די ק־נדער םון דעד השבלה-צײש ז״נען אויםגעשטאנען קעגן א־ד, די אנגעװאקםענע אינטעליגענץ א־ז אםגע- ששאנען םון איר. אנעד דאם א־ז די טויט-ז־נד פון אונזעד אינטעל־- גענ־ן. זי איז אפגעשטאגען פון דער שםראך, אנעד דעדמ־ט או־ך םון דעם פאלק, םון דער מאםע. און די מאםע א־ז םאד־תומט גע־ װארן, גענלינן אן םירעד, אן א קאם... קעדט ו־ך אום צו ײדיש, דאם הײםם םארא״ניקט זיך װידער םיט דער מאםע, םאדא־נ־קט ד־ צעפאלענע גלידער םון דעם פאלק, זעצש אויף אים װידעד אדו־ף דעפ קאפ״...*> ״ ד״ר זש־מלאזפק־ דערנעענשערט ז־ך צ־ם ״נונד״ ארן װעו־מ א מיטאדנעטער פין דעם ״ײדישן אדנעשער״. עד םארעםגטלעבט דא־ט, אונשער דעם םסעװדאנ־ם נן אהוד, אן ארש־קל ם־טן נאמען ״צױניזמום אדעד סאציאליזמום?״ (1808>**>, װעלבן דער ״נונד״ האט דערנאך ארויםגעגיעבן אין א נאזונדער נראשור <אן דעם לעצטן- ״צו״ נאציא־״אל-ײדישיסמישן - קאםיטל>. א טײל אדגודענשן קעגן -ציוניזם, װאס דינען געבראבט געװארן אין דעד דאזיעקד ארנעט. ד,אט ד״ר זשיטלאװסקי שפעשער אלײן אפגעפרעגט און צוד־קגע- צויגן, אנער א״נ־קע גרונד-געדאנקען, װאס וײנען דא אדויעעזאגט געװאץ צופ ע,־שטן מאל א ו י ף ײ ד י ש װעגן די ײדישע נאציאנא־ע רעבט און נאציאנאלער אױםלענונג אץ גלות - וײנען געװארן דע־ יס־ד פון א סך שפעטערדיקע ארנעטן זשישלןזוסקיס. *> װו ■ינסקי. * ,זש1יגז1*יסערז*מליננ, ,י8ס נײז לעבק/ דזגעזי נער 1912. **) *ינערגעדרוקס מיס * םך #נסערקוננען ווין פינםסן נ*נד םין רי ,נעז*נזעלםע שריפםען*. געד פער־אד ינ־זן םוף פון די נ״נצ־קעד ־א־ן> או־םגעדד־קט אין פאלגנ׳ דיקס יאתו־ן ד־ פדיעד-דעדםאנטע א־נעטן>: 1. ־־ גד־נדוגג פ־ן ״א גדופע ײד־שע סאצ־אל־סשן א־ן אויס- לאנד״ (א־ן ־א־ 1806>. דעד הי־פט-צװעק פון דעד גרופע אױ נע- װען - שאפן סאצ־אל־סש־שע לישעדאש־ד או־ף ״ד־ש. א־דע או־פ- ט־ען: די א־נעדזעצונג םון דעס ״מאנ־םעםט פ־ן דעד קאמונ־סט־שעד פאדטײ״ <דעד ע־ששעד פדוװ או־םצואדנעטן או־ף ײדיש א מא־ק- ס־םט־שע טעידמינאלאגיע>, ד־ א־נע,־א,־נעשונג פון ״מעשה מד■ א־ו־םי און פדאם. ג־זשיצק־ם ״פאדלעזונגען א־נער סאצ־א־ע־ עט־ק״. ״דעד מאג־םעסט״ און ״ד־ מעשה מדי א־וים״ זײנען אדו־סגעגענן געלאץ םון ״נוגד״. זשײטלאװסק־ האש גע־דען יעשדינן א פאדװאדש צו ד־ או־סגאנן - ״פאדװאס דװקא ײדיש?״ <1807>, אנער ז״ ז״נען אדו־ס אן דעס ״פאדװאדט״, א־ן דאס א־ז םאדעפנטלעבש געװאדן ע־ש־ט שפעטעד, אץ ־אד 1000, אונטעד דעס פםעװדאגים לן אדוד, א־ן ״פא־װעדשס״, און א־בעדגעדדוקט געװא־ן א־ן פ־נפטן באנד פץ ד״ד זשיטלאװסקיס ״געזאמלטע ש־ױפטען״. ינ־ו-־א־ק, 1917>. װען מען לײענט עס א־נעד, םאדשש״ש מען, פאדװאס דעד ״נונד״ דאט עס דאן <א־ן ־א־ 1897> נ־ש געװאלש דד־קן. םאדן דאמאל- א־ז עס געװען צו גאצ־אגאל׳ עש א־ז נאך ג־ט געװען קײן קלא־ םארמולידשע־ א־ן ק״ן םול- נאגד־גדעטעד ײד־ש״זם, אנעד עס א־ז צום ערשטן מאל א־ן דעם דאז־קן א־ט־קל פון ד״ד זש־טלאװסק־ אױםגעדדיקט נעװאדן דעד ער שפדאך און ליטע א־־פײעבונג פ־ן דעד אז 3עדא*ל ער ױעע .לאש םירט צר דער סאציאדעד אױם.זאנונג אץ דײןוע מאםן און דעם גאנצן ײדייטן ראטיר איז נאציאנאלעד רענעסאנס םון פאלקי• געשדנן האש זשץטלאװסק־ װען ד״ד 'ןך, ־עם זעלנ־קן אץ ־ װי םיא־ז איז, ־אר 1807 א־ן דעס ■״ — דדקא ײדײצי ״פאד״אס נדעס א־ן קאנ צױניםט־ש־עד עדשטעד דער ־״<׳*{׳ ״■־<! באװאוסט, צו נעמען ט־ל ׳ט געװען אנ לאװסק־ א־ז גד״ נאזעל, און חי־ס זשײט א־ן דעס קאנגדעס, אבעד ע־ האט געמוזט אפזאגן ז־ך םון אש דעם געדאנק א־ן עד א־ז געבל־נן א־־פן קאנגרעם נא־ .װ־ א פאדששײער פון דעד פדעסע. ז־ץ װא־גשש־ א־ז געװען, אז די צױג־סטן זאלן ניט נאד א ליגע, צו װעלכע־ יעם זאלן קע- ש־אפן ק״ן פאדטײ נען צושטײן םענטשן פון פאדש־ײדענע פאל־שישע ר־בטונגען. די ם־רעד פון צ־ונ־זם האנן געװאלט־ א־גאנ־ז־ק דװקא א פארשײ. דעד אײנדדוק, װאס דיד זש־־טלאװסק־ האט אדױסנעט־דאג; םון דעם ערשטן נא- זעלעד קאגגדעם, א־ז געװען, — אז ״םאד דעם מעדב-אש־אפע־שן ײדנט־ם א־ז דעד צױנ־זם אפש־ד א פראגרעםיװע דע־ש״נונג, אנער דודך און דורך ב־דזש־־אז; פאד מזדה-אײראפע א־ז עד אנסאלוט דעאקצ־אנעד און שעדלעך״. או־ף מאדגן נאבן קא־גדעס *א־ז א־ן נאזעל םאדגעקומען א גרויםע םאדזאמלונג, א־־ף װעלכעד ד״ר זשיטלאװםק־ דאש געהאלטן זײן עדשטע ײד־ש־םמישע םראגדאם-דעדע. די םא־זאמלונג איז צונו־ם״ געדופן געדא־ן מ־טן צװעק צו נאקענען דעם ײד־שן עולם, װאס דער ציל פרן מײן שרײבן 51!טפפפזז, [״םארנאננענהײם און צוקונםפ״]) איסטראטי יענע, װעלבע םארװאנדלען ד מענטשלעבע לײדן אין א מטבע, װאס צאלט זיך גוט אם אויף דער ליטערארישער נערזע. ט״נע אדנעטם-ששונדן דנען תשוכה׳-שעהן. פיל לײכטזיניקײטן דערלוינ איך מיר נאך הײנט - װי ניהאב (פ־אנמענמ פון בוךז מײן שרײבן "זס1|ך\ פאנאאיט :׳וױ־ס נ־ט צ־ מ״ן שדײבן א־ז מסוגל צו מאבן דעם מענטש גיש אדער שלעבט; כיוױ־ם נ־ט צ־ װעט מ־ר געלינגען או־ף א האד צ־ו מ־נערן דעס אבזרױתדקן גאנג םון דעם אומברחמנותדקן לענן. ביװײס נא־, אז מי־ן קונסט װעט נ־ט ז״ן די קונםט םון