Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 71

7\ י״מער&רישע כלעטעי 91 .זא דאט־קאל־״י ײד״ט און איז דעחנו נאך א סאצ־אליסט״ •>. אץ יענער צ~ט א־ז עט :עדען א זעליםנזדיט. זיט־ט״אדבב־ האט יטוין דאן אבעד נע־טדיבן ײדי־ט, :־ט בדו־ז ״כלאט און גדאטאט־קאל־־צ״, :אד מ־ט א גדויטעד אטגעה־טק־־ט א־ן טד־־־טאפט צוב דייגעט און געלײטעדטן שאיקט-טא;. ״ט צו צ־־ט ־ידי־ט א־׳ 'יו םון נאד א־ן אבעד נא־ א־ן דעד אדבעט פי־ן העם ־יד־־ט־ד־טנ־צאשטיעבן פאדא־־ן אי דאז או־טגעדד־קב האט ו־טלאױ: א־ן י־א־טוד ״־עדרע־ ק ־עד־ע־אב לאדטק־ט אקט־דער א־נטעדעט צוט ײהי־נזן דעבן א־ן םראקט־־טע ײד־־טע געזעי־טאפטלענע עד ז־ך א־־־נגעוואדפן א צח־טה, דעלבע־ד האט גע׳ 1ו ז־ך געט־־טט ־טו־ן או־ך אנגעלעגנה״ט;. אז־־, א קאמף קעגן דעט םא־באט םון ײה״ג־עד האלטי האט ־גיאם האט טלאדסיו־ ׳. זש־ דעד שרוײץ ן דאן בײ דודפגעם־רט דעדן א־ן געזיעל־ קאלעד דעד ראר געהאלסן ד־ ש־־״צאױשע ײדן א־ן :א־ עד דאט!, דעלבע א־ז געדען א־־ס ז״עד געקאנט. א־ן ־ענער צײט (1802> האט ע־ד םאד ז־־ן היטע־טאצ־ע־ ״אב־אהאט א־בן דא־ד (רא״נד הדא־ג־ון) א־ן דעד אנפאנג הע־ אד־טטאטעי־־ג־ען םעד־אהע א־ן דעד ־ודי־טען דעל־ג־אנטם־ײא־אם־״ - געקדאגן פון העט בעדנעד אונ־דעדס־טעט דעט ג־־טל דאקטא־ א־ן א ־א־ (אדעד א־ן צד״ יאד> א־וט האט עד, א־נא־־נעט ם־ט ח. דאםאםאדט, מענדל ־א־עננ־־ט, זײן םדו־ דע־א טעדעד־אנאדנא און אנדעדע, געגד־נ־עט דעט ״טא־וז רוטטק־ך טאצ־אליטטאד־־ע״א־•- עע טאצ־אדיטטן׳דעדאדוצ־אנעדן >. י צ־אנע־אד״ (םאדבאנה םון ג־ונד־־טוהוה םון העט ״םאדבאנדי ז״נען (א־ן ־־ג״ג־דא״טק־ט א״- גענעד םאדםול־דונג) געדען: 1) ״םאדקט־זט - א םד־דאג־ זאך״: ג> םד״הײט א־ז א צ־ל םאד ז־ך אל״ן; ו.> דוטלאנד םוז נ־ט 1ו ־עט קע־טי םי׳ א־; וד־ו י ו טא או־טקאב ו י ן קאם־טאל־זם; 1> א־בע־ טעדקלאט ד־־ן־אדבעטעד , אדבעג־אי־־צעד בו־עד גײטטיקע־ אד־ בעטע־; ב> םע־־ע־אל־זט און זעלבטט־םא־ױאלטונג. אנ־ג־ג־אג־ צענג־' ,־אל־זט. ם־ן דעד צײט ־<ק א־ז ד״ד ז־ג־־טלאדטק־ געדען א״נעד ם־ן ד־ הו־םט־םידעד ם־ן דעד ,־וט־־טע־ טאציאל-דעדאל־צ־אנע־ע־ םאדג־״. א־ן ,־עםעדאטן א־ן ה־טקוט־עט האט ע־ באג־־נדעג־ אין םדאםאגאנ־ ד־דט א־ד םדאנ־אט. א־־ף םאד־ג־־־ענע א־םנ־ט האט עד אנט״־1 גע־נומען א־ן א־ד א־גאנ־ז־ד-אדבעט. צ־ גל״בעד צ״ט א־ז ע־ געדען •.־; א־ד אדנאן ,ײוםקי 1ו אדבעטן אונטע־ ־עט םטע״־אנ־ט ט. גד־גא- דאד־ט־ג־. א־ן ־עט זע־לב־קן םעד־א־ האט ע־ םאדעםנטלע־בט םא־־ט־־־ענע אדבעטן (ד־ע־הו־םמ דעגן םאדקט־זט און הע־ד :אצ־אנאל־טעטן־םדאגע) או־ף ד״ט־ג־. ד־ ד־בט־קטטע פון ד־ דאז־קע אדבעטן ז״נען: 1. ״ב״טדעגע צוד גע־ט־בטע אונ־ קד־ט־ק דעט םאדקטיזמוט״ יא־־קע אדבעט א־ז ,טאציא׳ ,.{>11 (א־ן םעדנעטטאםעדט נ־ט א־נגאנצן םאדעםנטלעבט געדאדן. 2. ״ד־ קד־ז־ט א־ננעדהאלב ־עט םא־קטױמוב״ (א־ן ד ל־טט־־ג־ע מאנאטט־העםטע״). 3. ״ד־ גע־גיעםטט-ם־לאזאפ־ע א־ן דאט ענ־צ־על״ םד־עד א־ן רוט־־ג־). 4. ״דע־ טאצ״אל־זםוט א־ן ד־ נאצ־אנאל־טעטען׳םדאגעי דאדטע״). בנונע צ־ט טםעצ־על-ײד־־טן לעבן ד׳אט זיך ז־ג״טלאװטלןיט גע׳ זעל־ג־אםטלעבע א־ן ל־טעדאי־־־ג־ע טעט־ק״ט א־ן רעט דאז־קן בער׳ (געיטױנן (״ד״טשע *1 ״וןס נ״ע לזבלן״ נױ״יןיק, ועונזסנןד, 2(19. דאנ־ם י. חאס־ן> אין יאד 1892. ױ ארו־טגעבער, ,דאט א״ניקע םון זײ זײנען געדאדן ־ג־םע־טעד אנגעזעענע ם־י־ערט םון דעד ״םאדטײ באצ־אל־טטן-ױעזאלוצ־אנעק״, האבן א־ן דײער םאדװארט צ־ דער ב־אשוד עדקלעדט, אז זײ דרוקן ױ צוליב א־דע און א־ד םאדםאטעדס םעלוה, אבער זײ ז״נען ניט מס־־ם מ־ט די מײנונגען, ,דאט װעדן א־ן א־ר ארויעעדאנט. און עט איז גאד ק־ץ ח־דוש נ־ט, דאט זײ האבן ם־ט ױ דאז־קע ם־־נונגען ניט געקענט א״נשט־מען. ז־ג־יטלאדסקיט נע־אנקען־גאננ א־ז א־ן ־ענעד צ־ים געװען נײ און אוםגעױבט םאד ײױש־ע סאצ־אל־סטן, בםרט נאך - םאר גו״שע. די ה־־םט-געדאנקען ם־ן דעד דאז־קעד :.־אשור האט זש־טלאוזסקי אליץ שםעטער םא־םולי־ט א־ן ױ םאלננ׳ ױקע צען םונקמן <ער האט דאט געטאן א־ן דעם םאדדאדט צ־ט :עקסטן באנד פון זײנע געזאםלטע שױםטן (נ־ו־יאדק, 1017>, ױאו עט איז אםגעדרוקט ױ ײז־־שע א־בעדזעצונג ם־ן ״יעדדע־ קי־עד׳ ־ע־אם״). ״1. ױ םראקלאםױדנג םון דעד זעלבשטענדיק״ט םץ דעם ײהישן פאלק (״ט־ר זײנען נ־ט קײן 4 םדאצענט םון דעםען עס א־ז אן אנדעדן, נאו־ ססז ם־אצענט םון זיך אלײן>. 2. סאצ־אל־זט און נאציאנאל־זט זײנען ניט קײן ה־ם־ב־ט. 3. ױ א־נטע״עטן פון ױ א־בעטעד און ױ ם־־ער־ם ז״נען באל־דאױש, און א ־אציאליסט״ג־ע םארט־• דאדף םא־טײה־קן בײ״ .־־<־: דער ע־שטעד ארו־םטד־ט םון ד־ רוט־שע טאצ־אל־טטן״י־עווא׳ ר־צ־אנערן. 4. ױ םראקלאם־דוננ, אז עס א־ז הא א י ק־אט א־ן הסלאנד, םם־לא א םלאץ םאד א םדאגע, א ײױשעד ארבעטעד באדעגונג און א ־ישעד אדבעטעד׳ ־־ש־עד א־בעטעד־ ד־שן טאצ״אל־זט. דער אונטע־שײד םון דעט םעדב׳אײדאםע־שן א־ן דעט ,־.־׳ ינטום, א־ן ױ ק־־ט־ק ם־ן דעד םע־ב־א״דאםעןשעד עםאנ׳ ב־םאציע. 6. דעד צונו־םבונד םון הט־שע־ דעדאליוצ־ע און ײד־שע־ בא־ ם־־־ינג, ױ נויט־קײט זיך צו באטײל־קן א־ן דעט דוט־שן ,־עדאלו־ צ־אנערן קאמף, װ־ א ײדישע נא־צ־ע, און א־ן דער טאצ־אל־סט־־ג־עד באדעגונג, װ־ א ײד־שעד אדבעטעד׳קלאס. 7. ד־ סאצ־אליםטישע קדיטיק םון דעט ײד־שן עקאנאםישץ לעבן און ז״ן פאדאז־ט־שן בא,־אקטע־. ױ נו־טיקײט םון א ״ה־שן אגדאד־ :אצ־אל־זם. לעבז או־ף 8. ױ נײט־קײט אװעקצושטעלן דעט ״ד• :•־; אדבעט א־ן ה״םנשאםט. . 9. ױ ײדישע אינטעל־גענץ הא־ף געהערן דעט ײד־שן םאלק. לאדף אנטקעגן אס־מ־לאציע. 10. מ־ר דארםן קעםםן םאד נאצ־אנאלע גל״בבאדעבט־קונג, נ־ג־ נאד סאר ב־רגערלעבע״• ױ בראשוד ״א ״ד צו ײהן״ א־ז, װ־ געזאנט, געשױבן גע־ ■*־ק או־ף הסיש. אבער זשיטלאװטקי האט שוץ דאן ז־ך אםגע׳ '־עבן א־־ך מיט ײדיש־שױיבן. א־ן א־ן יאד 1891 (א־ן דעם אד׳ •־׳בט׳טעםטעםבעד העםט םון דעט טאצ־אל־בט־־גץ זשורנאל ״ױ םר־־ע דע־ט״, דעלכער א־ז אה־סגענאנג־ען א־ן לאנדאן א־נטעד דעד דעדאקציע ־י'ן א קאלעגיע מיט מאדיס װינטשעדסקי בראש> א־ז געדדוקט געדא־ן :־ג־יביאדסק־ס א ם־ייע ײדישע א־בעדזעצונג םון ט. םד־ודא־ם ,״ע ■יאלוצ־אנעדעד סאעמע ״דעד חלום ם־ן א לײד־קנ״ער״. ױ א־בעדזעצ־נג ׳אט א־־ף מאו־יס װינטשעװטקץ, דעס זײזץ סון דעד ״ױשעד רעװא׳ ד"-'א:ע,־ער םאעזיע, געמאבט ױעד א שםאדקן רושם. ״איך ב־ן :ע־־ען א־בעדראשט״, האט ער געשד־בן א־ן זיץ א־ט־קל צום 25׳ ־יד־קן ױבילײ סרן די׳ר זשיטלאווםקיט ליטעדארישעד טעטיקײט. ״םײן איזע־־אשונג א־ז בײם לעזן געװאקטן םון שודד, צו שורד,. הערטטוז ײי! ־*■־ שװײץ א־ז דא א טענטש, װאט שדײנט גלאט און ג,־א׳ 1