Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 70

91 .ז,א ליטערארישע נלעטער 70 ,דאס *יקט ניט טאנ־א״ן, מאנ אי־ם אין ד־ סארשלאטענע געמיטעד איער םעד פין אלעמען און דער ע־ק־ - א־ז שולדיק ד־עד א־מ־םכ; םארא״ן, - די ײדי־טע אקטיאדן. שולדיק א־ו דעד ארט־םטן־םאר׳ א־ין, וו״ל ער טוט דאך עםעש, און טוט אבעד דאש עםעש ד• או־ף צו להכע־ם, װי מיט א כיװן אלץ אומברעננען און םארנ־בט;. אמת, דער ״די־טער ארט־םט א־ז פא־ארעמט, דערנידעד־־קט, א־־ב־ געהונגערט, דעם ״ז־־שן ארט־םט איז שװעד געװארן די שזועדע משא םון ״דישן טעאטער ב״ אזעלכע שװעדע באדינגוננק םון ני1־־: ג־לט און םון כביװנדיקן װעלן אויםראטן, - אבער דערמיט יוערט ניט או־נצעקויםט ז״ן חטא. ב״ די שװעדע באדינגונגען דארף מען געפינען מעגלעכק״טן עפעב װאס צו שאםן. תאבן דאך די װ־ל׳נער א־ן ז״ער גלאנ־ן־פעריאד באװ־זן אויפצוטאן םארן ״דישן טעאטער, ד,אט דאך זיגמ־נד טורקאל עפעב געשאםן, און אםילו משה ל־פמאן האט עפעם נעטאן: םריער םון אל־ן האט מען אויפגעהאלטן א קאלעקטױז פון בעסערע און ערנסטעדע ײדישע אקטיארן און םון צ״ט צ־ צ״ט געפרוװט אויפצוםירן א םיעםע. אמאל מער געלונגען, אמאל ד״ניקע־ געלונגען. צוריק מיט א 4 חדש־ם איז םארנעקומען רער אלםויל־שער ״ד־׳ שער ארט־סטן־צוזאמענםאד, און אלע ד,אבן געם־לט די חרפה, װאב עס הענגט אויםן ״ד־שק אקטיאד, װעלבעד האט אױםגעגעבן א־נ גאנצן דעם בעםערן ״ד־שן טעאטער. און סיא־ז געװען ב״ אלעמע• א הרהור־ונשובה, מען האט ז־ך געשלאגן על-־׳טא און אלע זײנען געוזען א״ניק, אז װאם עם זאל נ־ט ז״ן - אבער עס מוז װידע־ פונםנ״, פון אנה״ב׳אן או־פגעשטעלט װעדן א ״ד־שעד טעאטע־׳ קאלעקטיװ. א־ן צװל־ב דעם האבן אלע געזען די ,הרוםה אין או־ב־ קלייבן אין דער העבערער א־נםטאנ־ן פון ארטיםטן׳םא״א״ן, אין £־ע׳ ז־דױם - א. םאמבעדנן, דיר מ. װ״בערט. און װעד עם א־ז ב״נעו־ע; ד־ װאלן, - די ד־דנדיקםטע, ל״דנשאםטלעבםטע און ט־אנישםבע װאלן, װאם מיר א־ז א־יםגעקומען װען׳עס־א־ז צו זען - ד.אט :;־־ שפ־דט, אז װען עסעצער זאל נאד ודעלן, װאלט מען דאך און דאך עפעם געקאנט אויפטאן. און גאדנ־שמ. הדש־ם ז״נען אװעק, און די לאגע װערט אל־ן עדגער א־ן ערגער. ק״ן טעאטער האבן מ־ד ניט. און די האםענוננ, אז א לי־ט•••-־ טעאטער זאלן ט־ר האבן, װערט אלץ מער און מעד או־םנעװעםט. און װאם װעט טאקע באמה זיין? װיםל נאך דארף מען םא־ן, מיזאל ז־ך או־םהויבן 1׳ ארט־םטן׳םארא־־ן, צ־ היר ז״נען געװענדט אונזערע ר״ד און אונזע־ע הביעוד״: נ. מײזיל ״דישע ק־לטור האבן אנגעװאוירן דעם אינטערעם, די װארעמע םיעטעט, ד־ אבטוננ צ־ דעד ײ־־שעד שטודידנדיקער ױגנט. און סיא־ז גאנץ נאט־רלד־ אט ד־ פאדפדעמדק״ט א־ן קאלטקײט, װעלכע מקאנ׳ םטאט־דט, װ״ל ד־ ״ד־שע אקאדעמ־קעד ניבן א־צט ד־ ״ד־שע פא״קם־ מאםן און ־עד ײדישער ק־לט־־ גא־נישט מ־ט גארנישט. און דע־ ריבער ז״נען ד־ םארערוננע; א־ן פארלאננען םצד פון די אקאדעמ־קער צו דעד ״ד־שעד־נאצ־ע בלל נ־ט׳בא־עבט־־ט. םא־װאם םאד א מעש־ם׳■ אעזער הק־מות ז״נען א־בע־יק: טעאטער א־נ־ע־ טעאטע־ א־ן פו־לן, א־ן װארשע, א־ז דערנאנגען * ב־ז דע־ לעצמע־ מדרנה, - ביז דעד מדדגה םון נ־ט׳ ז ״ ן. צ־ר־ק מ־ט א ־אר, צוריק מ־ט 3-2 ־א־ האבן מ־ד גע- האט א קר־זים א־ן טעאטער, געהאמ א שלעבטן טעאטער. א ־ צ ט נ־ט ד לאגע בעםער, נר־נגע־ד. או־ך אונוע־ ליטעראט־ר א־ז נימ :אזונדע־ם געצערטלט און געקעבלט, אויך אונזער ש־ל האט בל־ עדל־י ־טלעק א־ן םודענױהן, א־־ך א־נזע־ פ־עםע האט פ־ל שטע׳ ־ונגע;, - אבע־ דאך א־ז מען דא, מען לעבט, מען עקסיסטידט און אמאל בעםער, אמאל ערנער, אבע־ מען ם־רט א לעבן און יײ ׳״נען מ־ר געבליבן ב״ נא־ נארנ־יטט. מיקאן זובן און נע׳ :ארענטםערונגען, שולד־קע, - אבער דאם מאכט א־ן דעם באג־־ף פון טעאטער. מ־טאמאל ז״נען פא־שטאפט געדארן אלע טעאטע־-קװאלן ב״ א־נז, א־ן מ׳א־ז װי א־ן א מדבר. ערגעץ ד,אבן מ־ר געהאט א ב־נטל פע־קע אדט־םט;, עדגעץ האט םען ז־ך געט־םלט ב״ם שד״בן און א־בערזעצן א־ן או־פם־רן בעםע־ע פ־ע־םעם, א־ן פלוצ־ם - װי נאך א מגפה - ז״נען ■אלע ז־ך צעלאפן. א־ן ־־ ג־ו־םע ״דשע װארשע מ־ט א־רע 300 טו־ז. ״ד־שע א״נ־או־נע־ האט ערגע־ן א־אפ א בארג א גר־־םן שאלאש, ־או ״מען שפ־לט טעאטער״ א־־ף;אר א פא־צ״ט־קן א־פ;, ע־רגער און אפגעלאזענע־ װ־ צו־־ק מ־ט סס ־א־. א־ן װעט מען א־־ך ־א א־יםהערן צו ״שפ־לן״, װעט עם ק״נעם נ־ט ארן, א־ן ק״נער װעט עם ניט באמע־קן. אץ ־אם אל־ן, - דאם צעפאלן פון ״דישן טעאטער - קומט פאר פאר אלעמען א־ן ד אײגן, פון צ״ט צ־ו צ״ט ט־ט םען עדגע־ן׳װאו א קרעכץ און מיװ־שט א ט־עד, װ־ או־ף א פרעמדע־ אדורבג״ענדקער ר־רנד־קע־ר לװיה• אלגעמ״נע אומגערעבטע באדנ־ ׳ < > *<| ■ ׳*< ■ - '1 י ססס טו־זנט מענטשן, העבער א דר־טל פון דעד שטאט דעם שטאט-ראט; ד־ ײדשע געזעלשאםט, ׳ט ק״ן קבר־ם ב״ אזא א־מרעבט; ד ״דישע פ־עםע, ג־נגען, ן•• ***■•*• •*%* ױאם ד׳ר ח י י ם זשיטלאװסקיי) (צו זײן זעכגיק״יןןריקן ױביליי) ש. נינער / נױייארק דער בעתער אוניװערפיטעט, קלייבט זיך זשיטלאװםקי אויך א־־ייד ק״ן בערן און םירט דארט ז״ן אלגעמ״ן׳םאצ־אליסטישע און רעדא־ לוציאנעד׳״דישע פראפאגאנדע. ער װערט א םארטרעטעד םון דעפ לאנדאנער רעװאלוציאנערן םארלאג ״םאנד װאלנא־ רוםקאי פרעם:׳ (״א םאנד םאר םרייער רום־שער םרעםע״) און שרייבט־אויף פא־ אט דעם םארלאג ױץ באדמטע דום־שע ב־אשור ״יעװרקי יקייע־׳ רע־אם״ <״א ייד צו ״דןי.). די בראשור א־ז םארטיק געװארן אין דרוק (אונטער דעם פסע־• אץ יענער צ־יט האט ז־ך זשיטלאװםקי נאענט באםריינדעט מיט חנן <ש־א,־ל) ראפאפא־ט, דעם באקאנטן םאצ־אל־םטישן <שםעטער קאמונ־םט־ש;> מוער, און ז״ האבן א־נא״נעם געגרינדעט ״א גע־ זעלשאםט צ־ קעמפן מ־טן הונגער־, םון װעלבן עם האבן נעליטן דאן ד־ רום־שע פו־ערים. װ־נטער 1300-91, װען לורװ־ק שטיין װערט פראםעםאד אין *) דץ ״למז, נלעס.״ 83, 84, 89, 90.