Literarishe bleter · 1926-01-22 · 90 (22.1.1926) · p. Seite 64

90 .זא 64 ליטערארישע בלעטער - ■ — -־*■■■"■^ ־ ■ ■ ־■■■* ■■--- ■ . - . ■■ל■ ׳.■■■—-■^י ידיעות פון ײדישן װיםנשאפטלעכן אינםטיטוט צ־ דינען אי־ך באקאנש אנדע,־ע טעג א־ן ־אר, דאמ מען האט זי־ א נאםען געגעבן םוױם צולינ א נתיס,. .יזיכטיק געשעענ־ש. ציינ: פא,זידל-פורים <יט ב אדר> אין טשעניע, פוױפ אנרהם דאנציק <טו נסלו) צום אנדענק װאם םען אױ ניצול געזארן םונם אויפרי״ם אין ,זילנע אין 1804. וױ אזוי םען איז זיד נוהג אין ױ טעג? םרעגמ זיך נאך װי אזוי האט מען די אמאל געפי־ערט. 6. א) .זאם םאר א ספעצ־עלע מאנלים םאנט מען אויף פודים <װי אזוי הייסן ױ און װי אזוי םאנט מען ױ>? ב> װאש םאד א ספעציעלע גענעקםן (הםנטאשן, קרעםלעך, מאנעלעך א. א > צוהערװאת (אות־ות, שדה בענטשט לינט, מענטשעלעך>? וױ אזז־ דעען ױ אויס? ,זי אװי מאנט םק דיז ג> אויב איר האט נאר די קלענםטע מעגלענקייט, שיקט אונז צו מוםטעדן; אויב ניט איז באטש צײנענונגען אדער באשױיבוגגען פון ױ געבעקסן. 7. װי אזוי זעט או־ם ױ פוױמױקע סעודד,? 8. צי שיקם מען ביי אײך שלת׳םנות? א> ,זאם, צו װעםען אוי װי אוױ שיקט םען? ב> װער םוקבט פונאנדער? 9. צי גײק אױם בײ אײך ב״טאנ ״פוױם-פאישטעלעדס״? אױב יא: א> װאם סאר א םאםקעס טראגן?ײ? ב> א־ן װאס פאד א קאםטױמק גײען ױ? ג> אויב איר קענט, שיקט אונז צ• פאטאנראםיעם םון ױ םאםקעם, קאםטױמק אדעד כאטש צײכענ־ננע;. באשדײנונגק. אויב ניט, סרעגט זיך נאך, צי ױ ױנק װען גע־ נאנגען און װי אזוי ױ ױנען געגאנגען אנגעטאן• # סו. צי גײט םק ב״ א״ך מיט פוריס״שםילן איבער ױ ד.״״ זעד? אויב יא: א> ,זק גײט מקי. ב״טאג צי אויםדערנאנט? ב> װע־ זײנק עם ױ םוױם״שפילער? ג> װאס שטעלט מען? ד> באקענט דך מיט ױ פוױם״שפ־לעד. םארשרײבט בײ זײ די םורים״ שפילן. אויב סיאיז פאראןי בײ אײך א נאטן׳קענער, זעמ א•: צוציען צו דער דאזיקער ארבעט און זאל ער םא.״ש,״ײנן ױ נאט; צו די פוױם״שםילן און צז די פוױם-לידער. 11. װאם םאד א םוױם״שםילן םלענט םק אםאל שטעל;? א> םרעגט זיך נאך. אױב איר קענש בשום אוםן ניט :אקיטע; גאנצע פוױם״שםילן, םארש־ײבמ דאס װאס מען געדענקש. א״ג דאט איז אויך ניש מעגלעך, װעדס געװאר װי אזוי ױ האבן נע־ ה״סן. 12. ,זי אזוי גײק אנגעשאן ױ םוױס׳שםילער? ,זאם םא־ א קאסטױםק? אויב ס׳איז מעגלעך, םאשאנ־אםירט ױ, אויב ניט שדט אונז צר צײנענונגען אדער באשרײבונגק. 13. װאו שפילט םען און װאו ד,אט מק געשםילט? יאין םריװאטע ודיזער, צי אין שענקען אדער אנדערשװאוז. 14. צי א־ז א״ך באקאנט דער ,.םור־ם׳בער״? אויב :יט, םרענט י־ו ־אך■ 15. צי קענש איר פיױם-לידלעך: ײדישע, אין אנדע,־ע שםרא:; ל אױב ס׳איז םעגלעך שיקט ױ אונז צו םיש נאשן. 16. צי קלײבט םק אוים ב״ א״ך (אז־ער םלעגש םען אדאל אײסקלײבן> א פוױם ,״ב? א> װעמק קלייבט מק אויס אויף א פירים״דב? ב> װי אזוי גײט ער אננעטאן? 17. צ ױנק אי־ך באקאנט םזױם-דדשות, םוױס-קידוש. פו־יב־ װידוי? 18. אויב איר האט אדעד װײםט םון אלשע םגילות סיש צ־• נענוננק און בילדער, געדרוקטע פירים״װיצן, םאראדיעס, םו־יט״ שםילן, ש־קש אונז צו אדער אויב סיאיז נימ טעגלעך גיש א־נז צו װיסן װאו דאס_געםינט זיך. 19. האלס זיך שטענדיק אן אונזערע בללים; אויב איר דיאצי םילאלאגישע סעקציע עסנןןגראםישע קאםיסיע גוריש״ןנקעםק נום. 2 ס גײט צו פורים. אין םארשײדענע שטעמ אין שטעטלעך װעש מען אויך הײ״יאד, װי אין פא־גאנגענע יאדן, פ״עק פוױם מיש מג־לה-לײענען, גראגעדם, םוױם-שםילן א. אז. װ. אלשע לייט דער- צײלן אונז אז סיאיז נ־ש דאס ,זאם ם׳איז אמאל געװק. מיר אל״ן גע־ענ־ען ט־ן ױ קינדעדשע יארן א םך שײנע מאמענטן װאס דער ה״נשיקער פוױם האט ױ ׳נװין ניט. אבעד אויך דאם ביםל װאם א־ז אונז הײנש םאדבליבן קק אונז פארםאלן גײן און םארגעםן ,זעדן אײב םיר װעלן זיך בײצ״טנם ניט נעםק צו דער אדבעט. און לאזן לאזט ז־ך נאך א םך אויפזאםלען. םילעבן נאך א־ן ױ שטעשלעך אלטע פוד־ם-־שםילער, .זאם געדענקען נאך גוט גא־ אלטע פוױם-שפילן, ,״אב זײ־ אל״ן האבן געשםילט פאד ס> אדעד 50 יאר. סילעבן גאך אלטע ״דן ,זאס קענען א־נז א שך דערצ״לן װי םיהאט אױםגעזען פודים אין אמאליקע יאדן. מען דאדף ױ נא־ אויםדבן, אויםפדעגן און פא־שד״בן װאם ױ ,ד״םן. מיד גיבן דא א ,־ײ פ־אגן און אגװ״זונגק ,זאם זאלן א״ך העלםן זיך אױענטיק אין דער אדבעט: 1. קוקט זיך צו גוט אין גיש אונז א גענויע באש־ײב־נג, װ• סיזעט א״ס םוױם בײ א״ך אין שטעטל. (םרעגמ זיך נאך און מאבט א באש־״בונג פ־ן אמאליקן פוױם>. 2. װי אז.־י ״שלאגן״ ױ ײנגלעך הטנען ב״ם דערמאנען ז״ן נאמק א־ן דעד מנ־להי א>,זאם םאר א מגש־רים (גראגעדם, שרײעדם, קאלאקאט־עס, ביקסל, א. ד. ג. גיט אן גענוי זײערע נעמעןז> א־עד מ־טלען (שד״בן או־ף דעד פאדעשװע> באגוצן ױ? װאס זאגן :־ דעדבײ (־מח שגר, שם ,־שע־ם י,־קב>? ב> שיקט אינז צו מיסטעק פ־ן ױ אלע מבשױ״ם. אדעד, אויב סיאיז אײך ניט מעג״ לעך, א־ז באטש צײבענונגע;, באשר״בונגען ,זי אזוי ױ זעען או־ם. ג> ,זי אזו• ״שלאגן הסנען״ דערװאקסענע (שלאגן מיט ױ םים, קלאפן מ־ש ױ ששענדע,־ם>? ד> צי איז באקאנש בײ א״ך דער מנהג: א־־ששנ־צ; פץ האל־ן א המן אדער אײםמאלן א־ם מיט קױיד? אייב ניט, פ״עגט זיך נאך, צי עטעץ װײס סון דעם. 3. צ״ קלײבט מק ב״ א״ך מגילה״געלט און ,װי אזוי? 4. .זאס פאד א װערטלעך ױנען א״ך באקאנש, װאס האבן א ש״כות צז פוױם <ד,מן, מגילה, םעודדס צ״ב: ״ױשע - ניט אזו־ םון אהבת םרדבי װי םון שנאת הםן; .ער הערט אים װי אין טשעדגאװיץ ױ םגילד,; םען הערט ױ םגילה װי דעם רב, דעם רב ,זי ױ מגילה א.ן בײדע װי דעס םארא־א־יקן שנײ. ניט ״ױשע - פיױש נע פז־אמא (.ז״םױסיש>; פוױם :יקא נע טוױם (ל־טװיש>. אך, םיד װ״סן חשובער זזבד, אז אינוער װײטאג איז א״ער וױ־טאג און אינזעד ה־נגעד איז א״ער הונגעד, נ־ט ,־עבענענױק דעם ״ה״נט״ ״םאדוזערםם״ און ״קולםוד״ליגע״. םיר װ״םן, אז א״ער ״הארץ״ איז ס־ט אונז, פשזט וױיל א״ער גוף איז אין דער פאריזעד װילע. דע־װײל נעמט אן אוגזער אונשערטענ־קשטן דאנק םון א־נזער אוים׳ :עד״ינגערמע־ ט־םעניש איד האט שטענדיק געקעמםמ דעם קאמף פון דעד ײױשער ליטע־אטור און פ־ן ײױשן ליטעראט. און דער חשבון צװישן אונז און אײך איז נאך ניט אונטעתעסירס... מ• איימאז