Literarishe bleter · 1926-01-22 · 90 (22.1.1926) · p. Seite 62

90 .■וא ריטערסרישע נלעטער 62 די גרויסע ביכער-רשימות צו די נאר ביליגע פרײןן ק$נט איר תיבף במקומען א ד ר ע ס: ._1^מ1א0£. ן|| .8 7 ו>1ק11סזײסא ,3י5\$23ו3'*\!|| 36 סח*65_1 ,**13*31^ םעגלעבן עבעש אויפצומאן, װאש זא:1 מ־ך אויסהײטערן צום שאסן. האנ איך ד - נאמש א ניסל - װער איך ניש ם־ד א־ן ם־ין ארנעט. ד.אט א־ר א משל דאס יאר 1921-2 אק דאס 1923 א־ן ״צענטראל״, דאס יאר 1924-5 אין װילנע. האנ א־ך ד אנער ניט, מאך איך ניט דעש אנשטעל םון א קעמפנריקן לײנ, זאג איך דך אפ אויף דעדװײל םון מיין אוםנעהײערער חוצפה צו שאפן טעאטעד נײ ײדן, טאן טעאטער-ענודד, - איך נעם מײן װאנדער- שטעקן אין האנט ארײן - די ירושה פ־ן נאלדשאדענען, - מײן אםתן טעאטער-דידן - און נישלעפ זיך א־נער שטאט און שטעטל שפ־לן טעאטער. או'#:עניםען ײיד ב. ט. סוילישן, תסישן טעאטער צו דעם, אין אלע םרטים ארעטען ײדישן פעאטער. און דאך בין איך צום ײדישן טעאטער נענאנגען, גע- נאנגק אין א שװעק הוננער-און װא:דער-זעג, שזער געהארעװעט און סיט אײנענעד טי און שאפונגש-אנשטרענגוע דך דע־װארנן דאש ארט אינם ײדישן טעאטעד-לענן, װעלנעס א־ך םאדנעס זינט עט״ לענע יאר. א־ך נין צום ״דישן טעאטער געגאנגען, װײל איך האנ דערםילט, אז א־ך װעל דארט געםינען אן א־ט םאר םײן קינסטלע- ױשער אויםלענוב. װײל שאםונג םאדערט אטמאסםער, סנינה, װאם זאל זײן צו א־ר צוגעפאסט. םאר מיר אױ עש געװען ידיש טע- אטער. דא םיל א־ך דך, װי א ם־ש א־ן װאסעד. מיט צען יאר צוריק - דאש ״ארטיסטישע װינקעלע״, םיט 4 יא־ צוריק - אין ״צענטראל״, שפעטער - װילנע, דער ״װארשעזער ״דישער קונםט טעאטער״ - אוםעטום האנ איך א שפאר ניםל שאפונגנ־ענעדגיע ארײנגעלײנט און - איך האנ די תוצפה זיך אײנצור״דן - עפעס אויפגעטאן. אםת - םאר טיר, דעם ײדישן טעאטער-מענטש, אױ אויך בײס ײד־שן טעאטעד נוםא נײטיק א סניכת, װאם זאל טיר דער- אין מאםקװער העברעישן טעאטער ״הבימה״ (א ברױו פון מאסקױע) אפ אין זײנע מויעק. ניטא ױ א־נטימע םארנינהנג מימן צושויעד. דער טעאטער איז נאעדט א־ן נ־ט נאלינט נײ זײן אוידיטאריע. און נאן־: דער געזונטער תוש פון ױ טאלאנטם־לע אקטיארן פון ״הנ־מה״ ציט די צום שטײגער, די שטרענן צו גענן כא- .־אקטעױסטישע םיגורן, אנער דער אנםירער <צםה) האט גאר אנ׳ דערע טענדענק: ער זונט נלויז מש״ת-געדאנקק, מישטיק, עק- סטאז, דאש הײסט, כלומו־שט, ״זוכן דאם פאדםיװע אינם ײױשן לענן״. דאס דױקט זיך אויס אינם אויסװאל פון ױ םיעםעם און דער עיקר אינם ארט שטעלן. א־ז טאקע ורדי, .זאש ד.אט ױ ראלע פונם צױק א־ן ״דנ־ק״ אינטערפר־עטירט, אלס א נא־אקטעױםמ־שע ם־גור (און אזא א־נטעדפ־עטאציע האט םולקום נאװיליקמ װאנ- טאנגאװ>, אװעק םון ״הבימה״ (צוזאמען מיט נאך אזעלנע טאלאנט- םולע אקטיארן, װי שושנה אנינית און נג־ים עליאס>, און צםת, װאס שפילם ױ זעלנע ראלע, אלש געהויבענע הײליקע ם־גור שלא מעלמא הדין, םירט אן םיטן טעאטער און םירט אן טאקע א־ן דעם דאזיקן גײסט, און נײסט םון מיסטיש-חחנױתױקע, ״אויף יענער- דיסיקע״ דרכים. איז אט, אז לײװיק האט אנגעקוקט דין םיעסע אין דער אוים- םירונג פון ״הנימה״, האט ער דאש גוט דערםילט. און אז םען האט אים נאנן צװײטן אקט מיט גרויםע אװאציעש פון דער גאנ- צער טרוםע און דעם גאנצן נײגעזעזעגעש עולם א־יםגעפאדערט אויף דער נ־נע און צםח האמ א־ם אין נאםען םון ״הנימה״ נאגריסט אין א לאנגער הענרעלשער דעדע, - האט לײװיק א־ן ז״עד א טאקט־שער םארם או־סגעדריקט זײנע געםילן. עד האט דערצײלט, אז נאך זײענױק אין נױ-יא-ק, האט ער ז־ך מיט ם,״ײד דערװאוםט װעגן דער אויםםיתנג םון זײן ״גולם״. אויסער דער נאטירלענער םרײד םון יעק דדאמאטות, בעת זײן םיעםע װערט או־םגעפירט, האט ער זיך נאזונדער געפרײט, װאש דין פיעשע װערמ געשםעלט דורך אזא םאלאנטםולן קאלעקטיװ, װי ״ד״ביטה״, װעלכע א־ז גוט נאװאוסט אויך אין נױ-יא־ק. שטרעננױק שםענױק יצו ױן אויםױנטיק און אמתדיק, מוז ער אנער זאגן, אז ער האט דעדזען גים מש, װאס ער ד.אט אוי*עחלוםט. ניט ארײנלאזנױק דעם 25׳טן דעצעמבער ד.אט דער הענרע־שע־ טעאטע־ ״הנימה״ נעשטעלט לנטד ר״ לײװיק, װאס איז איצט אין מאסקװע, דעם ״גולם״. ױ שטעלונג םונם ,.גולם״ האט ננלל קײן לןךנער-קראנץ אין דער געשיכטע םון ״הנימה״ ניט א־ײנגעםלאנטן. נאך װאנטאנגאװס ״דנוק־ איז דער .,גולם״ א בלאסע םאדשטעלונג. געשטעלט האט א־ס אײנער סון װאנטאנגאװס תלמיױם װערשילאװ - א ױנגער רעזשיסונר, װאם םארמאגט טעאטראלע קולטור, אבער װאש דאט ניט קיץ אייגענעם םרצוף. ױ םאײשטעלונג אױ ניט א־יסנעהאלמן: סון הערא־שער סימבאליק (אינם פראלאג> םאלט ער ארײן אין א ביליקן גראטעסק (א־ן שול>, גו־אטעםק געמישט מיט נאטורא- ליסטישן חזנישן ״לכו נרננד,־ און ״השכיבנו״ און צונעטשעםעטן החלוץ-לידל ״הנה נרננד,״. דער מהר־ל מפראג אױ מער מעלאדרא- מאט־ש, אײדער הערא־ש. עס פילט זיך ניט בײ זײ ק״ן גתנד- אידעע אין דער םשםע. ערטעהזײז אױ ױ פיעסע שטארק צע- צויגן. ױ פארשטעלונג לבבוד ליױויקן איז אנער געװען אינטערעםאנט און נאלערעװױק םון אן אנדער זײט. דער םעאטער ״הנימה״ אץ טאשקזע, העב־ע־ש און מיט דער סםרד־שער הברה, א־ז א געװישער אנאכ־אניזם. דער טעאטער האט נעהאט ערםאלג א־ן ױ טעאט־אלע קדײזן נאנן ״יהוױ הנצת־" (מע- םשעדעלאז>, און װאנטאנגאװם ״דנוק״ א־ז אםילו געװען א גאנ- צע געשעעניש אין דער טעאטראלעד מאםקזע. דעד טעאטעד םאר- מאגט אםילו םיל אנהענגער אין ױ רוסישע טעאטראלע, ליטע,־א- ױשע און אם־לו םאליטישע קױױן. דאך לענט דעי טעאטעד א־ן מאםקװע, װי או־ף אן אינזל, ער האט ניט ארום זיך קײן געזעלשא םט לענעאטםאסםער. אזא אטמאסםער שאםן אויך ניט די צ־ונישטן אדער ױ צױנ־סטיש-געשטימטע, - הגם זײ האלטן זײער טייער דעס סעאטער און ט־אגן זיך ממש או־ום מיט איס. דאס םוז דערקלערט װעץ מ־ט דעם, װאס דער טעאטעד א־ן נאזונדער דער אקטיאר םון ״הנימה״ געםינען ז־ך א־ן א מאדנעם צושטאנד: דאם װארט דעתײט ניט צו אים, עם קלינגט בלוױ