Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 48

89 .זא ליטערארישע בלעטער 48 ■ פארלאג ״ארבעטער־היים״, ווארשע די טענ דעדשײנט: ז ר ו 3 ב ל: בער באראכאװ מיין לעבן און שאפן) דןןס בוך האלט ס1 דרוק־בויגן גרויםן פןןרםאס און אסך פאטאגראסישע בילרער פון באראכןןװן אין פןזרשײרענעם לעבנב־עלסער. ם׳איז די ערסםע םאנאנדאביז *•בער בתר פערעבןװ, װא• אחו*ן"רײבן ־•אבראן־סן םאםתריוןל אץ *אפ-לזרן *יבערזיכט נוץ בזרןבוןװם װ״ב■ פיקםםע ײערק, װתין םארתםנםלתכפ זײקר אינםזרזנםןןנםע *אקםן און דאק-םענםן צו דעד נעסיכםע םון דזר אועלי-בױןיכאװקנ-ננ. פרײז 4 זל חוץ פארסא. פײם אײםסרײכן םינים־ם 5 עקז .— ראבאם 30 סרןןצ* דאם ביך ייערם נעסיקם נאר אער קאםע אדער נאכנאםע. םים פאסםעלוננען זיך װענדן אויםן אדרעם: .חזם1נ)ח8-ח 50ם2ז13 .60 3זװס(2ססק 3)(חץ2ז>|5 נעלם-אדרעם: ומם£1ח8-ח ס4ם?ז8 ,ו>|5זװס6סאמםוז/ .1לו .2 .61 גז51א\ס1וזחח<8ץ2 יארףלאנג ארבעטן נײ אדנז םאדשײדענע זאםלער אויף דעם געבים: אנ-םקי דל א־ז נעלען דער עדשטער בײ אונו װאם ד.אם געםרװוט אדײנטראנן א ם־םטעם אין דער ארבעט ארן ד א־נאניזיק אין א גרעםעק םארנעס. דעד קריג האט א־ם איבערגעױםן זײנע םלענער. הײנט םארמאגן מיר שוין א שםאר ב־סל ערנסטע םאו״נזער און טיכטיקע איבעתעגעבענע זאמלער; אבעד דאם אלץ איז צע׳ שאטן, צעװארםן. אײנער װײםט נימ װאס דער אנדערעד ד,אט שוין אויםגעמאן און צ״ טוט ער ניט ױ זעלביקע א־בעט נאך אמאל. מען דארף אומבאדינגט די ארבעט קאא־ד־נירן, םאדאײניקן אלע בװזו־״ װא• זײ זינען נאר םאראן, שאםן א סעסםע א־גאנ־זאציע און א״ן צענטראלע אינםטיטוציע װאס זאל צונויםנעמען דעס מאטעױאל אין -ארגאניזירן די גאנצע ארבעט. אזא צענטראלע אינםטיטוציע דארף װערן די עט׳ נאגראםישע קאמיםיע בײ דעד םילאלאגישעד סעק- ציע פונס ײד. װיםנשאםטלעבן אינםטיטוט, װאס האט זיך פאר איר ־ציל געשטעלט: ארומנעמען דאס נאנצע ײדי- שע לעבן אויף דעד גארער װעלט װאו סילעבט נאר די ײדישע שפראך אדער סיזײנען איבערגעבליבן ברעהלעך םון אונזעד אמאליקן גײםטיקן לעבן. װער קען אונז העלםן: ױ ײרישע לעדער, אונזער שול-־וגנט און בכלל ד• ױגנט װאס אינטערעסירט ז־ך מ־ט פראגן םון דער ײד־שער קולטור; אונזערבאװאוםטזינ־קע אינטעליגענץ אין אלע שטעט און שטעטלעך - מ־ט אײן ,װארט, יעדערער װערי סיהאט חשק צד דער דאז־קער ארבעט. װאס םארלאנגען מיר םון אונזערע םיטהעלםע,־: אקטיװן אינטעדעס און םאד אלעםען - ענטםערן אויף אונזערע מ־ד װענק ז־ך צו אלע װאס װילן אונז מיטהעלםן א־ן אונזער ארבעט, זײ זאלן זיך מיט אונז םארבינק, װעלן מיר ױ א־ויס־ ש־ק אונזע־ע א־נסטרוקציעפ. ױ בױרא םון דער קאמיםיע ענטםעדט אויך אויף אלע אנם־אגעס און סםקות מצד ױ זאמלער, זי העלםט געק איעק מיט אנװײזונגען און עצוה*). - ך־ *) דעי *דרעס פון דעד קעםיס ע: ד״ר מ• װײנרײך■ וײלנע■ גדײס־א*ד.ול*נקע 14. דעד געזונטער פאלקס־הומאר און ױ גאליקע םארביםנקײט מיט װעל- כער ראס ״םאלק״ צאלט אם םאר זק אײביקער ם״;. 2) די םאלקסלידלעך, װאס םק זײ ױיק צו אונז פארגאנ־ גענע ־אדהונדערמער, די ^ץ און ױ םרײד, ױ ש,־עק פאק ה״נט און די האםענונג פון מא־גן. ס רער גױיסער א־צ־ םון ײױשע מעשהלעך, װאיגרער־מעשױר, ־1׳— יאך הײנט אזוי םריש א־נס ״םאלק״ רעס גאלדענעס ק־נדעד חלונ -ו <־ו אוז ל האלטן באהאלט׳ ו< ן ויה;^ן ומ; <4ין < ו 1 חלוס םון א םארב־טערט געמ־ט. 4) םאלקסשם־לן און םור־ס-שם־לן ,װאס ז״נען געװעץ נאך א־ן פא־יקן י. ד״ א־ן אזא גרויסע־ ׳צאל אין גאל־ציע, פו־לן און רוס־ לאנר, ,װאס האבן געשם־לט א־א גױ־סע דאלע אין יױ־ישן לעבן און זי־נען נאך הײנט א קװאל םון ײדײנץ הומאר. 5) רער גרויסער געביט םון רער םאלקס־מעױצין, כלערלײ זא- באנעס א־ן ם-רוש״: א־ז לע־ז• אלע ערשײגונגען אין דער נאטור ױ ײר־שע םאלקס-קונסט. װי אר־עס זי זאל נ־ט 1. (6 ז־ן, אבער ז־ א־ז דא. ק״ן םאלאצץ האבן מ־ר ניט געבויט. אבער אין אונזע־ע שולן און בה־־מררשים ליגט זי פארשט־יבט, אין ױ אלטע חס־ר־שע שט־בע־ ,װעט מק זי געםינק: האםטערײען אויף די װע־נט, רײזעלעך או־ף ױ פענסטער, םארםוצוגגק אויף די חלות, א־ן רי פא־מען־רײכק״ט םון געבעקסן אל״;. גענ־מען אט רעס גאנצן גײסט־קן אוצד מ־; אגעי פון רער םאלקס־שאפוגג, װעלן מ־ר נאך אלץ ניט ד.א־ן קק קלא,־ו ב־לר. סיװעט א־גז פעלן רער פאן, אויף װעלכן דאס אל^ האט ז־ך געשםונק. מ־ר מ־זן װ־סן, װי לעבט דאס פאלק א־ן דעס לאנד װאס האט אט יענע הא־צ־קע לידער געזונגען, װער זײנק זײנע שכניס און װי לעבט עס םיט זײ, װי זעט או־ס ראס שטעטל א־ן יענער געגנט פון װאנען סיקומק די מעשר,לעך צ־ רי םנהגיס, מ־ט ו־אס לעבט אויס דארט א ײו־ ז״ן לעבן, מ־ט װאס באשעם- גײט עד אנגעטאן א. אז. װ. האב גענומע מאטעױעלער קולטור, װאס מ־ז ־■־אגן םייז א, אל. אט אנגעװארם;, זײנען כמעט א־נגאגצן א־ן אכ ) א־ן רי ב־זא־צט־קע ײדישע עטנאגראם־שע ארבעטן — און רייריוד דײ יײ״דר ריי •רי״״זיד ך* יזין^• **** קיי ייכטיק. אן ז״ װעלן מ־ד י״י־ , < ווי אמאד געװא■ דאד קער םארבן אנגעװארםענע, א מאל אבער ניט ק״ן פולשטענ־ לעבן - מיר װעלן האבן נאר ׳( ו ךא ױיד־ אין לשער י? ן >י< ׳-( רו־ס א־ז דאס אי עטנאלראפ־ע. אומגעהײע; ••=?=?7?, ־עדע געגנט, יערעס לאנר ד,אט ז״נע מנהגיס, האט ז״ן סםעצ־ם־װץ אוםן ם־ן באנעמען, ז״ן שט־־גער לעבן. ױ ידן װא־יגען אויף דער שער שאםונג אזא ,־ײכ־ י ב״ ק״ן אנרער םאלד דלב־ע ױ א״נםד־סן ם־ן װעדט ברענגען או ׳ו ^׳ ״ -? ו *־ <׳ ״ד׳ת ■ שוין אויף א־־ב־ק פארםאלן געװארן, ו ״ו י *י א־א םאר־ט״רנארט־ר״ט ׳ט און ו ׳}׳ ער סיקוקט נאר א ב־סעלע אױ־ן אי גארע םא א־־ף רער װעלט. װיםל א־ז װ־פל םא־גי געמעקט — און ראן ־עס א־צ־ םון רער ײר־שער םאלקס־נשמה װערט םא־בלענדט םון א־ר עש־ױת. נ־ט אײנער און נ־ט צען װעלן רא קענען עםעס אויםטאן. סימוז צו הילף קוםען א גאנצע־ שטאב ם־טארבעטעד, זאמלער, מענטשן מ־ט א חשד) און װ־לן צױ העלפן דער ײד־שער װ־סנשאםט.