Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 47

47 ליטערארישע בלעטער 89 .■ןא םאר א םםאדע, םאר מענטשן, ראם זעען טעאטער ״ם־ט די פלייצעס״. יא, צענדליקע יארן האט דער ״םןןציאר׳־םנדשעד םאחזעדשס־ נעשםייזט דעם ״ג־לם״ מיטן נ־רעריקםטן שונד און א־צטער זעט םען די ם־תת. איז טאקע י. םא־ ס־דד,, אז ניט נלויז דאם שעאטעד װערט געםי־ניקט םונם שדעק םארן עולם. אזיך ױ ייד״טע םרעםע איז ניט נעםער. דער ײדישער צ־יטונגש-שױינער האט אויך םירא צו נאוזײזן זיך, ודי עד איז און דערששיקש אין זיך ױן טאלאנש, טא־ מעד איז עס צו עדנםט, צו ל־טעראױש, צו ם״ן. עם איז באשת א שדעק אץ א טרא, און נאכדער װען טידע־* םאנש ז־ך, אז אםעױקאנער םרעםע אזן טעאשער האנן א גרויםן איינםלום אויף אונזער טעאשער א־ן םרעשע. אונזער טעאשער םאלט, ױ פרעםע גײט שנעל נאת אראם. דעתו״ל איז ק״ן ט־״םט ניטא מ. אלמאז ײדישער עטנאגראפיע 7 / װילנע ױנען א־נע־נענלינן םק ױ םאריקע יא,־ד,ונדערטער, אוישגעארגעט זיך אן אײגענעם קוק אויף דער װעלט, און םירעאגירש אויף אן אײנענעם אוםן אויף אלע ע״שײנונגען אין לענן. װילן מיר םארשטײן אש דעס םראצעס װאס איז דא סארגע- קומען, טא לאםיר זיך םארשטעלן דעם גאנג םון אונזער קולטור אין אזא נילז־: סיגײט א גתישער לאנגער םענששן-צוג. ער צ־ט זיך :אנצע יארהונדערםער. אט א־ז דער אװאנגארד אקארשש אננעקוםען איגם י. ד״, ױ לעצמע רײען ששעקן נאך שיף אינם זע\ י. ה., דא םארנט םליט מען שוין מיט אעראםלאנען, מען הײלמ מיט רענטנען-שטראלן; דא־ט, א־ן ױ הינטערששע ,־ײען הײלט מען א רעװמאטיקער מיש ים׳חזריםלעך און מנשםית םליען אויף נעזימער אינער די דעכער. ניט קיץ װילדע אויסטראכשענישן םון םינסטערע מוחות ױ- נען ױ אלע זאנאנאנעם און מנדגים װאש לענן צװ־שן םאלק, םיאױ א שש־ק געשיכשע. דאש ױנען כ־עקלעך םון ױ אםאליקע װ־םנשאםט;: אי ױ םיזלקשמעדיצין א־ די םאגישע ם־טלען, זאביז־ באנעש און גלױנונגען ױנען ױ ע,־ששע קאםישלען םון אלע אונזערע ה״נט־קע גת־םע װישנשאםטן: םון דער מעױצין, געשיכשע, גע- אגראם־ע א. אז. װ. דאש דארםן םיר שטענױק ד-אבן אין זינען. װעלן מיר ששעגדיק האכן א שליסל צו םארשט־ין ױ אלע ערש״- נינגען װאס קוםען םאר א־ן לעבן םון ױ םאלקםםאשן. אן אזםגעד,ײעד גרויש נעניט עםנט זיך םאד אונז. א־ן די ײױשע עשנאגראםיע װאס װיל אתמנעמען דאס גאנצע גײשטיקע לעגן םונפ ײױשן ״פאלק״ אין אלע ױנע םא־מען װא־םט גארניט אװעק, ראם קלענםטע װי דאש מיאוסשע. אלץ װעש דינען םאר א צינל אויף צוװיםצושטעלן און אויםבויען שפעשער א נילד סין תר ײדישער םאלקםנשמה, זי װעט צונויםנעמען אלץ װאש האש נאד א שײכות םיט דער ײד־שער פאלקששאםוננ און מישן ײדישן לעבן אויף דער נא־ער װעלט, װאו םיװאוינען נאר ײדן א־ן קאטםאקשע מאםן. דהײנו: ז> ױ אוםגעהײערע צאל םון װערשלעך, גלייכװערשלעך, רע־ טענ־שן און אנעקדאשן װאם אין ױ ליגט ױ אלטע םאלקש־תנםד,, קינםשלעױשע קרעםטן, ניט װי םריער, קאנצענשױדט אין אק ״קונםש־׳ טעאטעד׳, :אר םארטײלש אין אלע םעאטערן גלײך. איז-לויטן קלא־ן חשבון, האט הײנטיקן סעזאן געדארםט ױן אן אםתע ק־נםשלערישיע גערעשעגיש. שמעלט זיך אתיס, אז דער אמעױקאנער טעאטעד לעבש א־בעד א שװעק קריזים. דער ארשיסט מוז דך באודזן םא־ן םיבל־קוש א סך ארעמער, א םך נידעױקער װי ער איז אין קען נאמת. צען טעאטעק האבן געעםנט דעם םעזאן מיט ױ אומיאהאלםנםטע, נא- ױשסטע מעלאדראמעפ. דאש איז ױ ש,־עק םאק ײױשן טעאטער- עולם, אז ער װעט ניש םארששק אםצישאצן, אז ער װעט ניט באנעמען קק בעםערע זאך. גרויס און ט־ף איז ױ ט־אגעדיע םון אמתן קינםטלער, װאש מװ םארקלענעק ז״נע קינשטלעױשע השגות, װאם מװ אםםויטן אין זיך ױ תשוקה, צו שאםן לויש ױנע בוחות. אבער דער פחד םארן םובליקום האלש א־ם םעסש אין ױ לאםעס. עם קען זק, ו>בט י. מא־, אז דאש םובליקום איז גארנים אזױ מגושמױק, גארניט אזוי םארװילדעװעש, װי עש ששעלט זיך םאר דעש ױרעקשאר, װאש דע־מאנט כשדד דעם ארש־סש, אז ער שםילט די אויפגאבן פרן דער ח. חױת מיר ױנען אםשמאל עתת םון םא,־שײדענע ערשײגינגען, װאש קומען םאר אין אונוער טאג-טעגלעבן לעבן, צי אין לעבן םון דעד געזעלשאםט און װאש מיר גיבן זיך םון ױ ניש אם קק גענויע רעכענוגג. מיר אלק טוק א סך זאב;, מאבן זשעםטן, באנוצן װערטער, װאם, װײל מיר ױנען שוין געװײנש מיש ױ םון לאנג, קומען זײ אונו אויש װי סון זיך סא,־שטע:דלע:ע. םון דער צװײשער ױט נעםען מ־ר א־־ף אםשמאל מיט א ביטול- ױקן שמײכל ערשײנוננען װאס ם׳קומש אונו א־־ם צו זען בײ גע- װ־סע ש־בטן םון םאלק, נײ דעש א. ג. ״םראסטן עולם״. דאש ױנען מײםטנם ױ אומצאליקע זאבאבאנעש, נאשװערונגען, מאגישע מ־שלען, װאש לעבן א־ן װעק באנוצש נאך ה״נש װי םא־ הונ- דערט יאר. אויב מיר םארקלעק זיך יא אמאל, א־ז עש װײל סיװאונדערט אונז אדער סידוארש א־נז, םון װאנען האנן דך גענ־מ־ען אש ױ אלע װילדקײטן צו אונזער םאלק? אויף דער םראגע םרוװש צו געבן אן ענשםער ױ װיםנשאםט, װאס טדאנט דעס נאמען.י עטנאנראפיע, אױף ״ױש װעש דער נױטש ױן: ױ וױםנשאםש װאס םארנעמש דך מיש באשױיכן דאם סאלק. זי קומט זיך צונויף מיש דער םאציאלאנ־שער װישנשאםש. װ־־ל ם״ די, שײ יענע ד,אש םאר א״ר םאדשונגס-געביש אוישגעקל־בן ױ :אמע אונשערששע שיבשן םין דער נעזעלשאפש, ױ בתיטע םאלקש- דאסן, אדער, װי ױ װעק אנגעתםן אין דער עטנאג־אפיע, דאש ״פאלק״ סתם. נאר כשעת ױ סאצ־אלאגישע װישנשאםש םארשש ־־ ע־שײנונגען װאס קומען םאר א־יםן עקאנאמישן געביט בײ ױ פאלקסמאשן, האש זיך ױ עטנאנראםיע געשטעלש א צ־ל אוישצוםארשי דעם גײםםיקן מהות םונם םאלקםמענשש, ױן ששײגער לעבן, באנעםען; זי װיל דעתק צו ױ קװאלן םון ױן ג״סטיקעד שאםונג אײף אלע נעבישן. טען ד,אט באמעדקט שו״ן םון לאננ, אז אש .יענע גדאע, :אמענלאזע מאשע איז א־ו־םגעשמויסן געװארן םונש ב־ײשן שליאך אײף װעלכן םיניש דעד םאדאויסמארש םון דער א״ראםע־שעד קול- טוד. זי לעבט מיט א־ר א״גענעש ספעציםישן לעבן, באציענדיק ז־ך םיט אן אומצוטרוי צו אלץ װאם קוםש םון ױ געבילדעשע קלאםן. דאש ״םאלק״ האש םעםטער אםגעהיט ױ אלטע טראדיציעם װאם