Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 46

89 .זא ליםערארישע כלעטער 46 קאםשמערצן און האלט נאך כםדר אין לױםן םון דל לענדער״ װאו עס םלאקערט א װאולקאן. איך װיל :אשש 3 סאנאטן דץ אין אן א־ט, װאו עם הערט זיך ניט ױ שטיקנדע לוםם םון םאליטיק, װאו מען איז ניט סנ■ מאל א טאנ קײן שלית־צבור םון ״םאלק־, ״הארעפאשנע מאםן״ און םון דער נייטא־ין, .,װאם האט מיט א;־ע שטעך אויםנעמויערט א סו שפאקיקע װארשעװער הויר. איך קלייב זיך איבעד אין בערלין, װאו יאשטימטע קאםעם ױינען םא־װאנדלט ־.עדארן אין טויב-שטומע אנשטאלםן... - - אײעױ בעל-כחשבות דך, װאס זאל אײער זשדרנאל א־נטע־עםירן. םיט ליטעװאױשע קדיי טיק גיב איך זיך א־צט ניט אם צוליב סא־שײדענע טעמים. םיין זשורנאליסטישע ארט [שױיבן] א־ז א־צט שו־ן פא־עלטערט םן- הםי״ם. און איך, אלם דער ײדישער םענבעװ <מיט דעם אםשטאנד, .מיט װאס אונזעװ קולט־רלאויקײט שטײט אם םון דער םדאנצויזישער אין ױ סג—סב-טער יארן>, ניט דער בעלינםקי, װי מאננע םלאם- לעד האבן דאם אמאל געזאנט, - האב ניט קיץ ױבטיקן איט םא־ לײנע 1-11115 *1) 1££ז15£!03. װעגן זיך םאלננדעם: א־ך בץ טיד, ניש געזונט, האי אםט שווארץ אויף װײם פון אינזל צו אינול אין נױ־יארק גײט אױים א ודדש-־ש־רנאל מיטן נאמען ״אינזל״; דע<- זשדרנאליםט און די ״רעדאקציע״ אםר״ר-רחל קאמ־נסקעם לװיה, קל*ט דך ה. ד. נאמבעת א־ן ״םאמענט״, איז געװען ״די טרויעױקםטע םון אלע לװױר״־. ױ אמר״ע םאלקס־מאסע האט אין די צענדליקער טײזנט באגלײט איר באליבטע ארטיפט־ן צום קנר. נעפעלט האבן נאר ױ אזוי גערוםענע ״םני־ אינזערע, ױ גענשרטע צ־וניםטישע אםים־לאצײע ד״אט ניט געשיקט ק״ן פארשטײער, קײנער פון אונזע־ע ״דעדל״-דױיער האט ניט גע- פונען פאר זײן חוב, נאטש םון הניםה-װע־.ן צו דער זעלנער םא־^קש- מאםע, װאם האט ז״ געד״לט אין ם״ם, אםצוגענן דעם לעצטן ננוד א קינד םון םאדלק, װאס ד״אט יארנלאגג ערלעך געױנט איר םאלק מיטן שענםטן און בעםטן, װאם זי האט פארמאגט. צי א־ז דאם מענלעך״ קלאנט װײטער נאםבעת אין ױן ש״נעם אדטיקל, נ״ װאסער עם איז אנדער אוםה ולשון אזא אוםםארשעמטע חוצםד,, א;א פארברענערישע גליינגילטיקײט צו ױ לײדן און םר״ק םון א פאלק? דאם ײדישע טעאטער, װאם איז מיט אזוי םיל מי און קרבנ״־ת אויםנענויט געװארן םון א גאנצן חר, גײט אונטער, ױ ״ױשע מאםע איז םארארעמט און קען א־ם ניט אונטע־האלטן און פון עתעץ איז ניטא ניט ק־ץ ד״ילף, ניט קײן טרייםט. - יא״ צי האט זיך ד״. ד. נאטבעדג דא ערשט דערװאוםט, אז דער חלום םון צ־ון העלםט אונזערע אםיםילירטע ״,־עדל״-דױיער אםצוטאן כלע־לײ מ־א־סע מעש־ם אויםן װאר? יא״ עם װערט נאמת טרויעריק אויםן ד״א,־צ;. אנער נאר אויף ״א מאמענט״. - באלד װערט אונז צוױק פ־יילעך און לוםטיק. ױ פױיד םא.־שאםט אונז ױ חשובע רעדאק- ציע מיט א־ר קורצער באמערקונג אונטער נאםבעתם ארטיקל. עס װערט דארט געזאנט אין באקאנטן צ־״טוננם-לשון: ..ױ רעדאקצ״ע גיט אן א־ט םארן ארטיקל םון אונזער חשונן מיטארבעטער, הנם זי איז ניט אינגאנצן םםנים מיט א־ם״. עס םרענט זיך נאר: צו װאם א־ז ױ חשובע ..רעדאקציע״ יא מםנ־ס? צי מײנט זי אםשר םיט דער באםערקוננ א״נצורײדן דעם נא־װן לעזער, אז זי האט אויך ״א םתוננ־? צום באדױערן, ױנען דא א םך אזוינע נא־װע םענטשן, װאם לאזן זיך אזױנם אײנרײרן. פון נױ-יא־ק. בױ װארשע װאם םאד א םארנעם: װאם םאר א שםע ם״־ן בוחות דאם נױ- ־ארקער יױ־נטום םארמאגט אין זיך׳ 13 ײדישע טעאטעק א־ן א״ן נױ-יארק אל״ן: םארװאם אנער װערמ אװי אוםעטיק אויםן הארצ;, בעת ה דערמאנםט ז־ך אויף דער אימפארטירטער ״םחוו־ה״, װאם אמעױקע שטעלט צו יאר-א״ן יא־-אוים םאר א־נזערע טעאטערן? אט דעתיף מאקע שטעלט זיך אם י. מאר אין דער אםערי- קאנער ״צוקונם ט־ נםון נאװעמבעס. ד״ײנטיקן יאר ױנען ױ ענםע דאם א־ז דער ײדישער ״עםטעטן-א־נזל״, װאם װערט רעג־רט םון זישא לאנתי און ראונן א״זלאנד; ױיק רעדט מען דא־ט א־ן א הענםמ-עםטעםישן לשון, װי למשל, ״נראנער״, ״אלטע םו־ד״ א. ד. ג., און שױיבן שױינט מען בלויז צולינ דער א״נענער שטי- קעלע ד״נאה, אעי צו זאנן, לכנוד דער געטין קונםט. א־ן דער זעלבעד צײט עקםיםטירט א צװײטער א־נול אין דער שטאט װין; בײ א ט־של אץ קאםע ״א־קאדען״ זיצן עטלעכע ״ױשע שױ־בער און צװישן ױ א. מ. סוקם א־ן משד■ נראם. זיצט מען. פאלם אײן א המצאה צו װענק זיך מ־ט א ״קול קורא״ צ־ם נױ-יארקער ״אינזל״ אזוי צו זאגן: ״ל־בע חנױם, אזוי און אזוי, נענונ שוין צו ױיםן זיך צװישן זיך א ד״ײל־קע ױיםעניש ״לשם שםים״, גענוג שוין מ־ט די אםנע- זונדערטע שט־בלעך און קלײזלעך, לאמ־ר נױנק א רעפרעזעגטאט־װן, שור״םוד״ד־קן אתאן״ א זשורנאל םאר אלעמען, װעלנער װעט ד״אנן דעם צ־ל צו אנטװיקלען דאם פאזיטיװע און װערטםולע נײ יעדן א״נעם םון א־נז, און דעד א־דע־שער קאםף, ,ױאם װעט װ״םעד געם־דט ,װעק זאל ױן א םר״נדלענער און ניט ק״ן קאמף םון שונאים״. נו. מ־לא א. מ. סוקם, קק ז״ן, א־ז א מענטש אן א נאל, א תדף-שלום םון נאטור אוים און םענ זיך דערלויבן, זאל דץ אם־לו או־ך צוליב דער א״גענער שטיקעלע הנאה, דעם דאזיקן לוקםום. אבער חשובער חבר גראם, װאם װעט א־ר טאן מ־ט אײער פאטענט־דטן ״נודניק״? עד װעט דאך א־נז אן א־יער ״בײםיק״ט״ םארנוױעי דעם לענן? פרענט אים טאקע ראונן אײזלאנד ױ זעלנע קשיא. ראונן א־יזלאנד רעו־ט א״דל, אבער עםטעטיש-אננעק־אנ- מאלט. ער װיל נ־ט קיץ שלום. אםשר, זאנט ער, װאלט אזא זשורנאל גארנ־ט געשאדט, אנער עם א־ט א־ם זײ־ער, אויב דער אידעלשער קאמף א־ן דער ײדישער ל־טעראט.־,־ װעט זק בלױז א םר״נדלע- כער, צו װעט דאםאלםט דערלויבט ױן, םארשט״ט זיך ״אויף א הענםט םדײנדלענן אוםן״ אנװײזן אויפן פםולת, אויף דאם נ־שטיקע, װאם א־ז בײ אונז םאראן א־ן א ד״יפשער םאם? דעד םך-הנל םון דעם א־נזלען-דינוח: ,.ראונן א״זלאנד םאד- שטײפ ניט, אז בנלל א־ז טאקע מענלעך נ־ט ״צו נ״סן״ און אוינ דדקא בײםן, לאזט זיך עם טאקע מאנן ״אויםן ד״ענםט םר־ינדלעכן אופן״. און נאך עפעם: אײזלאנד װײם נ־ט, אז עם א־ז םא־אן א געזעץ םון ״נאטידלעבן אפקלײב״״; װער עם פא־מאנט טאלאנט, דעט במ־לא נלײנן א־ן דער ליטעראט־ר א־ן װעד עם פארמאנט אים נ־ט, דעט א־ם גארניט העלםן, אםילו װק ער קלײזלט זיך אפ און שױיבט אין נױ-יאדקער ״אינזל״.