Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 40

8$ .׳׳/* ליטעו&ר״קןן בלעטער 40 גלויגן, מוז םארלײקענען אויך דעם זין און די מענלעכקײס םון א ײדיש־־נאציאנאלעד עקשיםעענץ. ס אין םוף 8ז-מן יןךהונדעדם קונע םאו־ אט דער םאל - און עם הײבם זיך אן די עםאגע םין אםימילאציע. סו) אין אונזער צײט <ד. ה. אין די 80-קער יאק םון םאריקן יא־ד.ינדע,יש> לענט נאך און וױרקט אט די ״היםטארישע אידעען-םארנינדונג״, און אונטער איר השםעה איז דאם חבת׳־צױ; געודאק דעאקציאנער. 11> אין דעם םראצעם םון אונזער קאמף סאד עקסיםטענץ איז םארלויק געגאנגק דער באראוםטזײן םון די א־• דעאלן, א־ן דאם ,־דאם א־ז םדיער געווען נאר א ט־טל, אױ געוואק א ציל פאר ױך 1אליץ: ראם םאלק, ,ראם האט א־ויסגענראכט ױ אי־נעטארשע איד־עאלן םון די אםױם איז געוואץ א םאראזיטיש• לעננדיק האנדלס-םאלק. 12),?ערם רײף די םראנלעם צי איז אן א־יגענע נאציאנאלע עקםיםטענץ און א םראגרעםױו לעבן היםונים אדער עם לאזט דך םא־אײנ־קן נײדע זאכן א־נאײנעם? זש־טלאדדסקי האט שוין געהאט דאן אן ענטםער <א םאזיט־רן ענטםער> או־ף דער ם.־אנע, אנער ער האט דאך אויםגעדאזט דעם נוך כ־ט א םראגע. ער איז נאך ניט אינגאנצן געדוען םא־ט־ק ם־ט דער אלגעםײנער ם־אנלעם ם־ן ־•,־אגױעם־רן נאציאנאליזם. ער ד,אש גאך געדארםט פונאנדערםלאנטערן די ״ה־םטאױשע א־רעען־םארנינ׳ דונג״, לויט װעלכעך יעדע נאציאנאלע עקם־םטענץ איז געײק תר ה־םוך פון פראגרעס... דאם װערק א־ז א־ן דעש זעלניקן יא־?188 אםגעדדוקט גערארן אין םאםקרע, ראוהין זשײטלארםקי האט זיך א־נערגעקל־נן נאםדעם ,ר־ די פאליצײ ד,אט אים אוריםגעשיקט םון פעטערנו,־ג *>. *) נ#ך אײדער ״מ־סלי־ *יז םורגםנטלעכס געװ#וץ זײנען געורוקס נעװען זסינזלןװםקעם רוםישע לױער אין דער עײנזוננ .םװיעם־, זע ז. רײזענם לעקסיק#ן פון דער .״דיעער ליםעד#סור *ון ״■רוך״. 1> ד־ רערהאלמונג םון דעם ײדישן פאלק קאן גיט דערקלעדט װעדן דורך פארםאלגונגק און או־םנאמס׳געזעצן וױ דאם טוט די אםימילא־ טאר־שע טעאריע. 2) דער קױם פון דעש ײדישן פאלק איז א פרא׳ ד,־םט פון דעם נאצ״אנאלן ,רילן צו לענן און דעם קאמף פא־ עק׳ םישטעגץ. ראם ײזײשיע פאלק האט געהאט א רעכט ז־ך צו דערהאלטן, וױ דער טרעגער םון א סאצ־אלן צוקונםט-איר־עאל, װעלםעד אױ גערען אוױצע־רד־קט צוע־שט פון די ננ־א־ם און רערנאך װײטער אנטר־קדט דורך די אםײם, ,לאם זײ האנן געדאםט ׳א פרוװ אים צ■ םאדר־רקלענן און ראש זײער װעלט׳אנשוױגג לאזט ז־ך דערקלעין דורך די קלאםנקאנפליקק פון יענער צײט. 3> דאם מיטל פון דעם ײד־שן םאלק צו רערהאלטן זיך איז גערען - ױ תלמודישע און רננ־שע געזעצגענונג, װאש האט אויפגעשטעלט א מו־ער און א צאם ארום רעש פאלק. 4> דעם עול פון אט דער שט־ענגער געזעצ׳ גענונג נעמט או־ף ז־ך דעד יח־ד, כאטש ער א־ז פ־ײ און דענקט זעלנשטענױק, רײל עד גלו־נט, אז ער ,רעט א־ם רארםן טראגן נא־ נ־ז מש־ח װעט ק־מק. 5> רער גלוינן אין משיחן האט םדיער נ־ט געהאט א־ן זיך קק חוץ׳לודך׳הטנעד־קם און ערשט דערנאך רערט ער מיםט־ש און פאדערט דעם גלו־נן א־ן װאונרע־. 6> די מש־ח׳ נארעגוגק רעלדע זײנען פול מ־ט גלוינן א־ן װאונרער, רארפן נמעט א־ע אראפ פון ז־ך דעם יאך פון דעש מלםוױש׳רננישן שולחן עדוך. 7> דער פ־ײער פ־לאםאפישער געראנק א־ז ױ גרעסטע םננה פאר א נאצ־אנאלער עקםיםטענץ, װעלנע האלט ז־ך או־ף אזא מ־ן ים־ר, און ױ גאצע ײ־ישע רעליגיעזע ם־לאסאפ־ע זוכט נ״צוק־מק אדעד נ־ט צוצולאזן ױ דאזיקע געפאר. םם־נאזעש און אקאשטעם גווזן ארו־םנעשטו־םן רערן. 8) עם רערט או־סגעא־נעט א ״ה־שטארישע א־דעען׳פארנינדונג <גענרױננדיק א שפעטערױקן טערמ־ן זשימלאװם• קים>, אז דער ײדיש׳נאציאנאלער קױם איז םעגלעך נא־ אויפן יסוד פון א רעל־ג־עזן ראונרע־גלו־נן און אז ־ער .ראש װערט׳אן אט דעם צוויי פראגמענטך) מ. באריישא (מנחם) / נױ־יארק נ־יס טיש אין עם-צימער א װארטנױקער שט״ט דער קאמענדאנמ, א שמײנל אויפן פנים און ער זאגמ: — ג־מן אװנט, װיקטאר: - גוטן אװנט, םידשטו — און נײדע שט״ען שווײגנױק. - דו האסט זיך ניט געריכט אויף טיר? -ן דעם אםת זאגן - יא• - און האםט געראוםט, אז א־ך װעל קוםען? - נק, דאם!נ־ט• געװאוםט, םיר װעלן ז־ך נאך טרעםן. אנער װער ס׳רעט גײן צו װעםען - ניט םאראויםגעזען. - איז בין איך דא נײ ױר. יא, םירשט, איר זענט געקומען. - און אט א שטײ איך בײ ױין ט־ר און װער געאירצט און װער געטיטלש און קק האנט ניט, און ניט גענעטן ז־ק און צו טאטע׳םאמע ניט נעזא.ט; דאם א־ז א חבר מײנערז ד,אנ געםאםט א טעות, הײסש עם, און דארף זיך אםטראגן צוריק? - אנטשולױדןט, םירשטז א־ך האנ געזק דעם קאטענדאנט און גיט געראוםש, צי דארף אל דערקענען א נאקאנטן םון אםאל. - ביסט דא שוין דרײ יאר צ־צ און קריג און א־נערקערעניש און נאך ניט אויעעלערנט זיך צו וױסן, אז דער קאמענדאנט םון איץ מאכש װעט ניט גײן װ־זיטן אםשטאשן צום קאםיסאר םון דער גערעזענער. דאש קען א חנד צו א חנר קומען. -י כ׳האנ מודא, ביסט גערעכצ• און דא האםטו א האנט און דא א ששול צום זיצן, ' ג י און דאם זײנען ױ טאטע-מאמע מײנע. גײט מק צו, םען דױקט זיך הענט און װיקטאר זעט, װי העלער צװײטער פראגמענט - מ־האט אפגעגעםן װעששערע, און סיאיז דעד תמוז׳טאג * נאך אלץ געשטאנען מיט א רויטער זון אין מעדנ און ניט געלאזט ארו־סק־מק די רײד, װאש ױנען אויםן צונג געלעגן און געװאדט, מען זאל די לאדנס צומאםן. פארגאנגק שוין ױ זון, א־ן ס׳ריל דער טאג נאך אלץ ניט אפטרעטן, ב־ז םון דער גאש א זעלנער קוטט: - פאדראםן ט־ר און לאז־ן י נ־ענט דאס רו־כעדד־קע לעמפל, עס שש־קט דער אזגט און ערשט א־צט נאהאלטן זיך די רײד װי אויםגעשעפט םון תםוז־טאג. די ױנגע שארן ז־ך ארויס צו ז־ך א־ן צ־מער, מירא גײט צוש _קינד, און ריקטא־ נ״ם פעגםטער, װאם א־ז אםן א־נערײניק, זעצט זיך ציען לופט פון שפארעם אין די צוגעמאכטע־ לאדן. טונקל, שט־ל. מען הערט װי טאטע־םאמע ם־דען ז־ך אין עסצ־מער, און כ׳ר־לט ז־ך ניט םון א־ש א ריר טא;. םלוצליגג - ■' א־ן דרו־סן טר־ט און קלאפן.. ר־קטא־ זיצש װי גארנישט, נ־ז א־ן דער אויםגעם־אלטער ט־ר, צוזאמען מ־טן שײן דער טאטע םאלש אױץ: - מק פ־־עגש זיך אויף ױר עמעצער. *) זע .ליס. נלןס.״ **.