Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 39

39 ליםערארישע בלעטער 89 .זא מיר דאדשן געבן װעלש-װערק, :ד־ צו קענען עקשישנדק א־ים ל־טעראטור. און ..װעלט־װעדק ־עאםש נ־ש ד־ ״װעלט״, דעד ..ע־לם״, נאד דװקא דעד יחיד. איטלעבע ם,תם ליטעראטוד א־ז, פיי די א.־מ:עד.־יעד ״.וװע- רע באד־ננונכען םאד ײד־־נו בבלל און םאד ״ד־־צעד ליטעדאטוד בםרט - א־טלעבע ס־י.ם ליטעדאטוד א־ז סםעצ־על ב־י אונז לוק- בום און אויםברענגעױי. מיר זײנק אן א־בערשאלק (־טו־ן ניט ״אתד-בחרתנו״, נאר נ־צ־מעם א װא־ט װענן אונז>, װאם לעבט א־ן חאר־ן םון אן א־בער-צײט. רוזן מ־ד ימאםן - און דאם םאדעדט ם־ן אונז דע־ ז־ן םון ז־ין - אן א־בער-ל־טעדאט־ר. װי אװ־ זאל עם װערן גע־נואםן? ק־־ן רעצעםטן :״נען, םאד״־ט־־ט דיך, נ״טטא. און די װאלטן ניט געחאלםן א־־ך. זאלן נאד קומען די לײבן צו אונז - און דעד בױל װעט ממ־לא דערחערט װעדן. או־ף אט דעם נעבו־־ל םון נ־יע לײבן װארט - ג־ט נלויז דער ״לעזער״, װי מען זאנט עם בײ אונז ם־אשעם־אנעל. עס װאדט או־ף א־ם א גדו־םע װעלט, עם װארט אויף אים א גדױםע צײט, עם װאדט או־ף א־ם די נאנצע טדאגעדיע און רי גאנצע ם־ײד םון א־נזער אלף-־ש־ט־. ד.אט װא־יביע געענטםעדט ט־ט רעכט: קײן העגעמאניע קען בײ א־נז בבלל נ־ט דין. א־ז דאך דאם ״ױשע יטאםן אלװעטלעך, װי ײד אלײן. בעצס א־ז עם אװדא־ ר־כטיק, אײן העגעםאנ־ע דארף אבער ־א ז-ן, און דאם א־ו ניט קײן נאדישע העגעמאנ־ע םון שטעט, נאר ױ אײדעלע הענעמאנ־ע םון דעד שאםנד־קעד שע־זעגלעבקײט. צענטראלע ם־גורן װאלטן אונז געראטעװעט א־ן קאלעקט־װע ל־טעדאטור״םראדוקצ־ע קען א־נז נאר העלםן אונטע־נ״;. צענטדאלע םיגורן, כאטש יעדע אײנע םון זײ װאלם געשלעםם ־־ ל־טעראטור ערנע־ן אנדע,ײש, װאלטן דאך נעשאםן א ליםע,־אטור א געאײנ־קטע און אן אײנצ־קע, און א קאלעקט־װ-קאאםעראמ־װע ל־טעדאםור״קאלאנ־ע װאלט נעשאםן פונקט אזויסיל נאװנדעדע מיק- ־אםקאפ־שע ״ליטע־־אטודלעך״, װיםל זי װאלט םארםאנט נעמען ם־ן דעד ם־אדוקצ־ע. און אויב מיר נײט־קן ז־ך א־ן צענטדאלע ם־גודן א םך מעד ,ד־ אנדערע, ױיכע־ע און םעכט־קעדע ליםעדאטורן, א־יב ב״ אונז א־ז עם במעט א •חסמ ג״ן) 6״|8 סס^חסס. פון װײטערד־קעד נ־ט אנטװיקלונג, נאר םשוט װאלט א־ך געזאגט, עקםיםטענץ,- א־ז עם דערםאר, װײל צענם־אלע ם־גורן און, װאם עם העננט דעו־מ־ט צוזאמען, צענטראלע װערק, זײנען דעד אײנציקער זכות-הקױם סון ־עד ליטעראטוד אויף ײױש צדישן די ליטע־אטורן םון דע־ װעלט. ד״ר ח י י ם זשיטלאװסקײ) (צו זײן זעכציק״יאריקן יוביליי) ש. ניגער / נױ־ייןדק ג־ננ און םון דער אנ־ע־ע״ ז״ט צו ד־ ק־״זן םון ד־ ײד־שע גע- לעדנטע. עד האט בײדע םא־טן םאר־־נדונגען או־םגענ־צט או־ף א םרובטבאדן אוםן, א־ן ע־ האט זײענױק אין םעטע־בו.־־״ גע־/־יט א־ן צװײ װעלטן: א־ן דעד אונטע־ע־ױשע־ װעלט ם־ן דע־ ר־ם־טעד ר־עװא־וצ־ע און א־ן ױ א־יע־ע־דישע םםע־ן םון דע־ ײד־שע־ר גע״ זב״ו;, חאט ע־ :עשר־בן שםעטע־, ע״א״םן מיט דעם גאנצן װ־בגב-דודשט האב אםגעםר ״א־ א־ חדד״דומדות, האב: עם ג־ו־םן ־ם םון א־נזער גײםט־קן ־<־:,־, או 1ו ױגנ■ ״ 1 פון א־ן דעם ליבט ם־ן מ״ן םאצ־אל־םט־ש׳״ױשעד װעלט-אנשוױננ - א־ז ב־םלאבוױ־ז ארד־םגעװאקםן ם־ן דעם טונקל א װעלט, װאם האט ר־ך באצו־יעדט תדך א־ד א־נעװײנ־קםטעד ,ײי־בקײט, ק־אםט און א־מגעה־־עױעד ראל־ע, װעלבע זי האט געשש־לט א־ן דעם לעבן סון אנלעד םאלק״... ״און װאם םעױ א־ך האי גענומען שטוױדן א־נ־ע־ אלטע גע״ ש־בטע, ,דאט מעד א־ך האב ם־ך םאדטיםט א־ן ד־ אומשמענק און דעט לעבן פ.־ן ױ, .װאם האבן ז־ געשאשן א־עד א־־םגעליטן - א־ן זײעױע געדאנקע;, געם־לן חלומוח און שמ־עבונגען - א־ז םא־ כ־ר געװא־ן אלץ מע־ קלאד, או ם־ד האין אין ױ םאדגאנגענע דױזת א םך מעד אײב־ק-לעיענדע מענטשלעכקײט, אײדע־ םארש־מלטן <******<■״ **) דעד רעזולטאט םון ױ דאז־קע או־םשירונגען און א־־םשארשונ- גען א־ז געװען זשײטלאװםקים ערשטע לימע־אױשע װערק יאו־ף ד,־ם־ש> מ־טן נאמען ״מ־בלי אב א־בםאד־משעםק־ך ם־דבאך יעװױע־םט״ װא״ (״געדאנקען װעגן דעט היםטא־־שן גודל ם־נם ײדנטום״ז. דער מאנוםק־־םט איז פארטיק געװען אץ אם־־ל, זד18. ז״נע גרונד- נעדאנקען זײנען <אץ זשײטלאװםק־ם א״נענער םא־מולירונס נעװען: זשיטלאװסק־ן איז קלאר געװא־ן, אז ױ אם־מ־לאבא־־ש-קאב- ראשאלימ־שע אידעען ם־ן דעד דע־װא״־צ־אנע־־עד ײד־שעד א־נטעל־גענ־ן ו־נען דער ג־עםטעד שטער םאד דעד םאדװנ־קלעכ־ננ םון זײן םרא- נ־אכ ד,אט עד זיך נעמאבט םא־ אן א־־םגאיע ױ באקע־מםונג םון דע־ אםימילאטא־־ש-קאםםאםאל־ט־שע־ א־דעאלאג־ע. בױ אבעד אוים- צ־ם־ק ױ דאז־קע או־םגאבע, האט מען גע־דאדםט האבן א ג־עבעדע א־ן ט־םערע באקאנטשאשט מיט דעד ״ױשע־ געשיכטע און מ־ט דע־ ײױשער ק־דטור בנלל. און זש־טלאװםקי נעמט זיך םאר אן ע־נםטן שטוױום פון דעד ײד־שער געש־בטע. זײן ױדע ד,אט א־ם נ־אד אין יענער צײם א־ן א געשםרעך אוישנעװיזן, אז םיאיז א בע־ת צו טראנטן, דאם צװ־שן ײױשקײט און דעם דע־ון םון םאצ־אלן ־ושד א־ז דא עםעם אן א־נעוױ־ניקםטע סתנ־ה. ע־ האצ א־ב רעדמאנט אן ױ נב־אים, װעלנע האבן געם־ײד־קט פאציאלע גע־עכטיקײמ, אין אן די א־םײם, װעלנע האבן א־נגעם־דם אין לעבן דעם יםוד פץ עקאנאמ־שעד גלײכהײט און געזעלשאםטלעכע־ םאל־דא־יטעט. דאם ד.אט נאך טיםער געמאכט ושיטלאװםק־ב א־נטעדעם צו דעד ״ד־שעד םארגאנגענהײט. און (מים דעם הםבם און דער מאטע־יעלעד שטיצע םון ױן פאטער> איז עד אװעקנעםאץ קיץ םעטערבודנ צו שטוױדן א־ן דער ד״נעד ״קײזערלעבעד בינליאטעק״ ױ ײױשע געשיבטע און ױ אל- געב״נע נאצ־אנאלע ם־אנע א־ן םא־ב־נוװננ מ־ט ד־ אידעאלן םון נא-־אלן פדאג־עם. דאם אױ געװען א־ן ־א־ 1886. קײן םעטערבורג איז ער נעקומען מ־ט ״אודעםן״, םון א״ן ד־ב צו ױ םאדשטײער םון דער רום־שער רעװאלוציאנערער באװע- *> זן נום. 83, 84 ״ליס. בלעסזר-. **) דזרם, :. 150,