Literarishe bleter · 1926-01-15 · 89 (15.1.1926) · p. Seite 38

89 .,א 38 ליטערארישע כלעמער יאמעד און נעלױץ, מימ א חרטד״ װאס ב״סט וץ־ א״ן אין ׳די אלטע און קומענדיקע תדות, האמ ער ײך נעקליאדערט און נע׳ דראפעט אויף איר בוױם. די דערקענטעניש םון עדדישן לעבן איז דאו־מ אין יםורים און םײן, אין יאוש םון טו־ט-געשדײ, נעבו־ק נעװארן. װער װייס, װער װײם װאם פאר א םאזעם די דאדקע דעו׳■ קענטעניש װעם נאך תרבגק. זי א־ז אבער די לעצטע, די לעצטע םאר דער גאנצער װעלט און בם־לא םאר אונז ז דער תף םון דער ערד טראנט זיך, װי דער שדםר של טשיח, ,א־בעדן נאנצן ערד׳קונל. עד רוםט און װארנט ת םעלקער. און דונדערט מאל שטארקעד הילכט ער אין אונזע־ע אויערן.: - די ערד׳תקוםה איז אנגעקומעןז װער עם םארנעמט איר חף, םארנעטט דעם אטעם םון יאלע צײטן. מוטעדלעך איז די ערד אומעטום, אין א־־ן׳־שראל און אין תפלאנד, אין םוילן און אין ארנענטינע. װײל נאר א־בער אירע ברײטע װענן װעלן מיר קומען צו ת העכסטע ה־יכן און נא־ מיםן זבות םון איר אטעם איז אונזער קױם געזיכערט. נא־ אויך אן ערא, אן אנטרעק־ננ, װאם א פאלק מאבט מיט ־־ או־גן פון דץ דיבטער. שלום אשס נעזונטער דאלעבאם האט דעדםילט מ־טן לעבעתקן חוש, אז דעד םוף םון דער אויםנע׳ דאבטער ״רעלט״ מיט א־ר געשיבטע איז נא־ענט און, א־ן בעםטן פאל, דינען עם שוין בלויז ת רעשטלעך ם־ן די אלטע דעקאראצ־עם פאר ת טעאטראלע מאםענטן פון אונזעד לעבן. דעתבער האט ער ז־ך נעשאפן א פעםטע םארם פאר תן לעבן. דערםאר האט עד זיך אזוי אײנגעםונדעװעט אויף נאטס ערד. שלום אש א־ז אבער א־יך געװען ניט מער װי אן אנזאנער, א מבשר־ט־ב. אין א־רע א־ננעװיד האט ת ערד אליין שו־ן צו׳ נענרײט ת עפאכע םון א־ר הע־שאפט. און נעקומען א־ז דעד גרו־םער ב.־אך םון דע־ צײט, װען ד־ ערד אונטער אונז האט ענדלעך, ק־אבנתק, ארויםנעב״זערט איד װארט. מיט דער װעלט־םלחמה הײבט זיך אן ת ערד׳ר״קוםה. דארט, ל־גנדיק א־ן די םײבטע קבתם־״אקאפעם״, אין דעם פ־נםטערן בוױם פון דעד ערד, או־נ אויף או־נ םיט די שדצ־ם, דא־ט ד״אט זיך צועדשט אנטפלעקט פאדן מענטשן ת גרויםע מיםטעריע םון דער ערד: ז״נע הענט האבן אננעטאפט א־ר ש־וארצן לײב און מיט צענטראלע פיגורן (אװארט צו דער דיםקוסיע) *> א ה ר ן צ ײ ט ל י ן נײט־ק םונקט אזוי, װי נײטיק עם איז םאר; פראםעםיאנאליזם דאם װערטל, װאם איז בײ א־נז געװארן אזוי נאננבאו־: ״אונזער ליטעדארישע משפחה״. ליטע־אטור צענטער א־ז - א־ר זאלט מיך ניט שלעבט םארשמיץ- א משפחה-ענין. לימעראטור׳צענטער איז - קאאפע־אט־װע װאו־ט׳ פראתקציע, א געזעלשאפט פון קעננזײטיקער א־נטע־שטיצונג.' - אלס מיטנליד פון א ליטעראטור׳צענטער ביםטו ניט טער, װ־ א־ינעד םון א סך םראדוצענטן. איז טאקע מאסקװע - נאך װאם זאלן מ־ד זיך נארן - אין דעם דאזיקן זין זיבעד א, אדער טאקע אםשד דער, ל־טעדאטור׳ צענטער א־צם. װײל דארט הערשם דאם קאאפעראציע־נעםיל. א־ך זאנ אבעד: ״ניע זשעלאיעם״) אם טאקע דאם דארף ניט, זאל ניט ױץ, װײל או־ב קאאפעראציע איז אפשר נעװאונטשן ם־א־ לעטאריש, איז זי אבער אומנע־אונטשן ליטע.־אריש. ליטעראטור דארף ניט קיץ דדױםנתקן צענטער. יעדער דדױסנ־ דיקער צענטער איז א גתנע שילד מיט דער א־־םשתםט: ״תלע־ טאנטיזם״. און םםעציעל בנונע אונז - דארף װע,ץ נעזאנט: מיר דאדםן ניט מאםקװע, מיר דארםן ניט װארשע, מ־ר דארםן נ־ט נױ־יארק - מיר דארםן םעדזענלעבקײט. ניט קײן צענטער, נאר צענטראלע םיגורן. די יםותם פון דער ײדיש׳ליטע־אטור זײנען די יסורי ם םון דער אומםערזענלעכקײט. קומט מען און מען קלערט אתץ אין יחוס־זאכן. מען חלומט װענן עפעם א שטעט־העגעמאניע. מאםקװע קתמש טיט דעדינאז• ת דאדסיקע תכשער װיגן ױך >רץ אין עםעם א חיט־דאזעװען חלוב װעגן תקםאטור. א קאמף םא־ העגעמאנ־ע - צ־ אםשר א בלויזע אםתבטעניש פון א קאמף-צװישן נױ־יארק, רא.־שע, מאסקװע. װאו א־ז, אדער װאו דארף זײן, דײן דויפם־צענטער, ײדישע ל־םעדאטוד? דערו־ף האט סען אין ,־אטן-פארבאנד גאװהד־ק נעלאזט הערן ה. לײװיקן: פא־שטײט ז־ך, אז אין מאםקװע. און פון וזאדשע־ אדויס האט מען לעצטנס נעענטםע־מ אזוי: אונזער צענםער א־ז - דעד גתיסער ײדישעד אומעטו ם. לאמ־ר ניט פ־רן ק־ץ ברודער־קתנ. װארשע, נױ׳־ארק, מאסקװע- װאס א־ז דעד ־ילוק? װאלט איך מצדי געװאלט א־ײנװאדםן א־ן דע־ דיםק־םיע א פראנע מכוח דעם, צי א־ו עס-בבלל א פראנע. װען מיר װאלטן יענעס אומעטוס ניט נעהאט, און קיץ קיבוצים, צעװא־פענע א־בער דער װעלט, װאלטן סיר ניט פאר׳ מאנט, און דער לאזוננ װענן אן אײנהײטלעבן ײד־שץ שאפן, װאם זאל אט די צעשטויבטע קיבוצים צעמענטיק, װאלט מ.מ־לא אפ׳ געפאל;, - װאלט אויך ת פראנע ק־ץ םראגע ניט געװק. װארעם-צו װאם א ליטעראטור׳צענטער? א־ז עם דען, להבדיל, א מין אינדוםטתע־צענטער, װאם מען דארף אים האבן, כדי די פראדוקציע זאל ויך בעםער קענק אנט׳ װ־קלען און כת מען זאל זיך א־יםארבעטן בעסערע באתנגוננק אויף די אפזאץ-םעדק? ליטעראטור׳צענטער, א צענטעד םון װארט׳ סראתקציעי. אבור, א־יב איך װײס, צוליכ װאס ת ליטעראטוד גופא נאדארף עס. נײמיק איז עם נאד - פארן ס־אםעםיאנאליזם. זזן נחםן מײויל - װסדמע, גױ״־ןרק׳ מ#סקיוע, ״ל ס. בלעם.״, :יס• 82*