Literarishe bleter · 1926-01-08 · 88 (8.1.1926) · p. Seite 30

88 .יוא ליםערארישע נלעמער 30 :אטש א געװיסע קרענקלעכע נאטע דערד.ערט טען שױן 3ײ אים,- שזזאד׳ן, בירשנזאםס און ראזנגעדג. שנ״דעדטאן א־ז נאך צז ױגנם׳ לעך, ײננדש, דער מאשאר םון דינע לי־דער א־ז דעהד־־ל נאר א סענטימענט. א־ן דער פראזע זריכענען זיך א־יס לעת׳עתד, זיםער, מ־צטא׳ בער אזן ששערנסעלד. א־ן ששערנםעלדם ״ר׳ לײכ שװזש״ א־ז א ב־סל פריקרע זײן םלזצלונגער טזיט, װאס דאס ואל דין אלס םזעל-־וצא םון זײן שטרעננער םרומקײש גנונע צו די אדעמע קצב־ם. ..צוםעל־ק״ איז םיל בעסער, א םײנער ששריך, א קוריאז םון אזנ׳ זער מאדערן לעבן. אין ״שמאטע׳קלײבער״ םון מיצמאכער םילן מ־ר ד־ פאראנטװארטלעכקײש םון א טאלאנט. א םאדנע טכע בײ אים: אלע אביעקש־װע שילדערונגען צו נעבן שוין א־נעתעשאםענע אין רער ערינערו נג םון וײנע העלדן, װאש דאס באשיוערש ד־ ארי־ענ- ש־רוננ אין דעם םיםור׳דםעשד,. דאס אײנצ־קע ב-לר םון ױםערן זאנט עםעם צו, הגם מיט קײן נײש קומט ער דערװײל ניש. בעםער וױ א־ן זײנע פעדזן װײזט זיך אויך םםארד ארױס אין דער דעחרילוננ ״צ װ י־. ״א מאמע״ איז שוין םיל שװאכער צעצזיגן אזן בלאנתשנר־ק. אחו׳ן ד־ דערמאנטע לאזן זיך די איבעריקע םראזע׳שדײבער װאפ באט־יליקן ז־ך א־ן זשורנאל ניט דערטאנען צום נושן... שמואל זאראמב סטראף םון דץ ליד אין דריטן נומער. דושאלאװםקי חלומט םון רו, נאד עםעם גלוינן מיד א־ם ניט. עם איז א דל אנע- צװאונגענע םון אן אנגעװײטאנט געט־ם: ער מזז תאבן א־ן רעזעדװ ם־ל בעשעדע ל־דער. ש. װאוילמאן א־ז םזן ד־ן ל־־כמן םערו א־ן .ג־לגולים״ א־בערנעגאנגען אין א ש־זע־ער האמעטנער שורד״ װאו מק קק זײער אםט באגענענען אזעלכע עםיטעטן װי ״בר׳ם־נן״, ״אדזן״, ״םדומנע״, ״קכד״ א. ד. גל. ער שש־עבט צו א מ־ן דעקא- דענשישן טיסשיצױם. זיץ ליד האש געװאזנען א־ן בילדלעכקײש, אבעד םארלוױץ - די אזממ־שלבארק״ט, הפנ־ם װא־ילמאן זזכט זיך נאך אדום אױף ת־נטעדוזעגלעך, װאו ער םארבלאנדזשעש אםאל אין נאט װײש װעמעס שםוק. אויף לײן א״נענעם װענ א־ז ער נ־ט א־ו־ף. ד. שםארד גײט איבער םזן התםעלות צ• גרו־ער אםאשיע, װי םײער אץ רו־ך. זײנע םעחן לאון ניש א־בער דעס נ־־ש־קן רושם. מיר וען, װ־ ער באגײסטערט דך אבער טיר באנ״סשערן דך נ־ש. דץ מרה׳שתורה באדו־עק מ־ר, אבער מ־ר נעמען זיך ניט איבער, להיםוך ב. זילבערשטײן רײםש אונז מ־ט, א־ן זײן ״דעגענעראציע״ א־ז װ־רקלעך דא אזוינם, װאס טזט א ױס אין הארץ. א נעם־ל םזן עלנט און פאדלאזנקײט לאזן א־ן אזנז א־בער אויך ױ קורצע שײנע לידלעך םון י. ל. קאן. ױסף רובינ׳ שטײן פארמאגט דעש אזמעט םון א שטאט־שץ טעמם א־בערגעגעבן אין א םײנער, צי םײנער שםראך. עס דינק שװאך: נאטיש,- א שמועם מיט ד״ר לײב לאנדוי אזיב דאס הײםט ״אנטםלעקן״ דעם אמתן נײכמ םזן דעד מאסע, אדער אים ״פארםעלשן״ װיל איך ניט אנמשיידן. און א־ר װײסט דאך, אז איך נין ניט נאר םארטײױקער, א־ך :<ן או־ך א םענטש, װאס שטײס נאענט צז ײדישער קולטזר און צדם ײדישן טעאטער און איך בעט מיר םארענטםערן אזא שאלד.: װ• א־ז דאם מעגלעך, אז װאדשע, א קינוץ םון סססססב ײדן, א צענטער םון גײסטיקער ײד. שאםונג, א ז־ץ א־ש םון אזױםיד ־ױשע געלערנשע, ליטעראטן, קינםטלער און כלל-שועד, אז דאש װארשע, װאס א־ז א מקור םון ײדישן נײסט םאר דױי םיליאן ײק ־אט ניט קק אײן ײדיש. טעאטער. תרך ױ םינף שענ, װעלכע איך האב אויף אזא דערהויבענעפ אוםן םארנראכט אין װארשע, אזן װעלכע איך װעל יךנמאל ניט םאו־געםן, האש דך װי א שװארצער דױקנױקעד װאלקן געלײגם אויף דעפ מות ױ םראגע, םול מים צער און בושד,.־ םארװאם האש װארשע ניט קיץ אײגן ײױש טע׳ אשער? 1*י[ן? און װאס םאו־ א טעאטער, לויט מיץ מײנ־ננ, נאדאו־םן מיר האבן? '*11! דאס ״ױשע טעאטער דארף זק א טעאםער פא־ דער א־נטע׳ ליגענץ און סוז דץ א טעאטער םאר דער מאסע. עס א־ז ניש א שתירד״ װק ױ צװײ באגריםן װעק ױבטיק םארששאנען• װק א־ך זאג ״א־נשעליגענץ״, מק איך ניט אזיםגעװ״לטע יחיױס, ה־פעראינטעלעקשואליםטן, װעלבע האבן שוין דעתו־ײכש ױ העכסטע מדתה םון גײסטיקע גענוס;. א־ך מײן ױ בױיטע שיכט םון דער ײר־שער א־נטעל־גענץ, װעלכע זובט דעם װעג צוױק צז דער ײױ־ שער םאלקס־נשמר״ ד האמ צום טײל םארלויק ױ םארב־נתננ א־ן דעם דעאלן לעבן אזן ד זובט אזן געםינט ד צוױק חרך דער ײדישעד ליטעראמור, דורך דעם ײדישן װאדש, חרך דער ײד פרעשע און קודם־בל תרך דעם ײד. טעאטער. םאר דער א־נטע״ ליגענץ דארף דאם ײד. טעאטער זק אן עטאנאציע םון ױ ט־- םענ־שן םון דעם ײד. לעבן, םון דער ײד. םסיכע. דער שטײגע־׳פראצעם, װאס האש זיך געצויגן װאכן אזן חדשים, האט שװער םארװאלקנט אונזער לעבן אין לםוף אין א :זשער שעה ז־ך געענױקט מישן נזטן. מ׳האט שוץ געװאלט םױי אםעטעמען, אבער אזנזער םרעםע האט ז־ך נאכן מ־אצעס אװעקנעלאזט אזיף נ־ט-נאר ױעע (אײדל נעזאגש) װעגן און נעשאםן דערםון א סענסאציע <און אםשר א ביליגע םענסאציע׳.), װאס װערש דערװידער יעזץ א״נעם, - אםילו ױ, װאם שטײען אינעו־ױיניק... דאס ארוםטאנק און ארומלױםן ארום דעם לעמבעתעד בתרל, װאס איז גאמ ױ נשטד, שולױק, און ױ רעקלאמעס ארזם אים און װענן אים נעמק אן ט־אזסע און עקלדיקע םאדמק. מ־ר האבן זיך געװענדט צום ד״ר ל• לאנתי, װעלבער האט זיך ארז־םבאװיזן אלס אםתער ײד, װאם איז גוט באהאװנש א־ן אזוינע אינעװײניקסטע ײױשע אנגעלעננהײמן און געװאלט מיט א־ם ז־ך טײלן װענן דעם ב־לינן טומל און םענםאציע, װאס מ׳מאכם א־צט םון דעם גאנק ענ־ן און א־יםהעק זק מײנונ; ,װענן דעם. אבער ד״ר ל. לאנדוי זאנט: ״שוטס מ־ר צוליב מיץ בקשד, און ערלױנט סיר װײניקםטנם א־ן ד־ ״ל־טעראױשע בלעשער״ ניט צו רײדן װעגן דעם ענין׳שט״- נעי• און בכלל גערעדט: ױ ײדישע םרעפע, בםרט ױ װארשעװער ײדישע םרעשע, איז א זײער טיכטיקע. און א ש־כמ־קע םרעסע װײבט, או דער ט־פסטער סוד פון איעד־ן׳דערםאלנ, הײסט: גײן מיט דער מאסע אױ־שם־לן ד־ שש־מוננען א־ן דעם נ־יכט, װעלכע בא- הע־שן מאמענטאן ד־ םאסע און לאזן ז־ך אויף דער ליניע םון קלענםטן װ־דערשטאנד. אויף דעם אוםן װערט ױ *־עםע אן אויםתזק םון דעם םאלקש־ישט. תרך א־ד אײנםלוס איער פא־פעםטיקט זי ױ ראזיקע שט־מזננען, זי םארב־ײמע־ש ױ און םארשטאו־קט דײ, ד רעלםט ם־ש רערצו, אז פזן ױ שטימונגק זאל װעק א פם־כאז. אזן אװי ארזש װעדט װידער דער גײםט םון דער מאםע אן אויםדתק סון דעד סיסטעמאטישער םרעםע-ארנעט.