Literarishe bleter · 1926-01-08 · 88 (8.1.1926) · p. Seite 27

27 ליםערארישע בלעםער 68 .■וא און נ־ט נאד מ־ט קאמםליצירטע װערמעד איז דך דעד א־נעדזעצעד אזוי נאגאננען. ער ד,אט אםטמאל, ניש װ־םנד־ק דעם טיחש׳>דיםלות, א־נעתעגעבן װערטעד אזוי װי זײ ג־יען און שטייען. דערםאר האם ער געטאן אזא זאך: עד ד,אט גענ־מען םו־ע־י־טע אויסדרוק;, ,װאט דינען כאראקטער־טטי־ד א־ן םויל־־ט, און ,געשאםן״ זײ אין ײדיש. - אט נאנוצט ער א־יף אײן ארט א ״מארעלע•׳. אין די סלאװישע שםראכן װערן א םך װערטער םא־קליענערט. אט קאן מען זאגן ״זדראװ־עטשקא י א־ן מען קאן נ־ט זאגן ״געזונטעייע ׳. אנשטאט ״אמאל״ - ״אמאלעלע״ — אנשטאט ״אװדא־״ - ש־ײנט רער א־נערזעצער ״אװדא־שטשע״. - אנשטאט עםעס-״עם־םטשעם״. אםטמאל נאנוצט ער נאר ״א טאטשי׳ און ענלעכע אזעלכע ״ײז־י־ שע״ װערטער. אויף א קלײן נ־סעלע זאגן ״דן א ״קאםעטשקע״, א ״קאם״. אן ״אויקעץ״ און נאך א סך אזעלכע װערטער. דער א־נערזעצער נאנוצט א ״דזשענליע״. - נאר גײ רעכן גרײזן, װען ד־ גאנצע א־בערזעצונכ א־ז א־־ן גרו־םער גרײז, א־ין גרו־סער םקאנחזל. סונקט װי ־עדער א־ינער, װאס װיל םארלײגן א ״ע־קשטאט םון ש־ך, מוז אנקומען צו ,שוסטערם אדער אלײן זײן א ש־םטער, אזו־ מוז יעדער, װאס װיל דין א םארלענער, קאנק אליין זײן א ,י־עדאקטא־ אדעד צונעמען א רעדאקטאו־. - װאם געהעד זיך אן מיט דער אויסערלעכקײם, מ־ט דער דרוק א. ד. גל. - זאל אײן גאט ז־ך דערנארעמען. א־ן ״ערב־םחלינג״ םעלן װערםער אותױת, געשמירט, געםלעקט. בלויז ״נאמערקטע״ דרוק־גױיזן דינען םאראן א םך־־הנל עטלעכע הונדערט-און ניט נאמערקטע? - שו־ן-זשע אױ ניט ,װערט צו באצאלן סך-הנל מיט א צענדליק גילק מעד און דרוקן אין א בעסערער דרוק אדע־ מאכן נעםערע מאטױצן 1 הםקחת און עם־הארצות אויף טריט און שדיט. װק װעט שזין דער ל־טעראטן־םאראײן אננעםען ז־ך םאר דעס נכוד םון אונזער שםראך און ליטעראטור. װעד דען זאל עס טאן? ״מיארקאװאטש״ האט א סך נאױיטונגק, אםאל ״אדסגערעכנט״, אמאל ״אנשטייםן ז.ך ׳ װאו דער חמור שטײ2 אײן װײטער: ״אםשטשיב־ען א גראשן״. - א םך םשוטע װיינער פון םאלק נאג־צן: ״אויסקראצן א גרא׳ק״, ״אםשםארן״, א. אז. װ. םארװאס עםעס ״אםשטשינ־ק״? - און הונדערטער אזעלכע װער- טעד. - אט ג״ק זאק: ״װעלכע םיא־ז א נאר א־ן נישט קא ױרעװױקע, װעלנע םא־ז ־ײטער א מוילוקהניצע, װעלכע ם־קױכם דעם מאן א־ן די קאל־ טענעם אױין, װעלכע םיאיז א לוםטנשםרננעױן און אן ארומ- םליערקע א־נער ױ מוזיקעם און קרעםשמעם״ - דאס ,־עדט זיך, נאטירלעך, װעגן װײבער. - דאם איז נים אינערזעצט, נאר אינעתעזאגט װעדטלעך. אומ־ נעםער מיינט מק דאס אזוי: אײנע א־ז א נאר א שליםזלניצע, אײנע א םרשעת, ױיםט אויס דעם םאן ױ האר םון קאם; א־נע - א לויםערקע, א קאכלעםל, טאנצט או־ף אלע חתונות. - אזוי אדער אנדערש. - װי קומט צום בעטלער אין מויל אױין דער צוגעטראכטער לשון-;־דשױקער ,מחלוקד-ניצע״?-און װער זאגט דאם ״לוםטנשםרינגע׳ דין? - און װי אזזי קאן טק דאם ארומםליק אימןר .מוזיקעם״? - און אזוי אויף טױט און שריט. אן אמתע הםקרות. שוין יארן װי געלערגטע א־בעטן בײם שאםן א באטאנישע טערטינאלאניע אין ײדיש. - א־ן נ־ט מען ט.־אכט אוים װערטער םון קאם, נאר מען זאםלט בײם םאלק. דער א־נעחעצער האט זיך ניט גענעבן ױ מי אנםרעגן ױך, םא־שטענױקן ז־ך אינער װערטער םון דעם געביט, װאם קוםק ארײן אין םויעדן, נאר געהאקט װערטער, װי נאר עס איז אים געקומק א־ן מו־ל. - נענומק א םויליש װארם, דעם פוילישן שורש, צוגעגענן א ״ױ״ אדער א ״דער״ סונקט װי עס טוק ױ םאתרענטע סיבירעד ײק, ־אם זאגן א ״סטאל״, א ״לאװקא״ און מײנק, אז ױ ױיק ײױש״.- צוויי פראגמענטן ם. בארײשא (םנחם) / נױ־יארק - מער גארנישט. - און ױ לעצטע גרויסע װערטער אונטן? - דער נאטען נלויז. דער נאמען םון דעם קאמענדאנט. - איז װי-זשע הײסט ער? - אבער װ־קטאר שוין װי םױע־ האט םאתעלײענט גלײך װי װערטער אן א זין: - פאלקאװניק םירשט װלאדיםלאװ מירםקי-מיראםלאװםקי. - נו, קומט או־ײן אין שטוב - ד,אט ער געזאנט. מק װעט דך חרכרײז־ן און זען. - ד,אט מען ז־ך אנגעקוקט ' און נאכגעגאנגק א־ם, נ־שט זיכערע און שרעקי־ע. םיהאט אנגעה־יבן ױיזץ א־ן סא־ו קלאר געװען, אז װאם עם בלײנט - א־ז גײן צום קאמענדאנט מ־ט ברויט און זאלץ - און װי נאר מיא־ז געקומק צו א הםכם, האט זיך דער עולם או־םגעהו־נן גרײט צו ג״ן. א שמײכלױקער האט זיך װיקטאד אויםגעשטעלט און אנגעחםן: - כימײן - םיװעט אײך ניט העלםן. צ־ עס געםעלט אײך אדער נײן - א־ך גײ אלץ אײנם. א־ז גלײכער דא ז־ך אםצורײק װאם און װק. צעטומלטע האבן ױ ײדן ז־ך םארענטםערמ: - אדרבאז סרשטער פראגםענט עש אױ געװען א ױלי-נאכט, װען ױ םאליאקן ױנק װידעד א־ן שטאט ארײן, און א־נדערםרי האט טען געםונען או־ף םאו־קאנעס און סלופעם אויםנעקלעסט א מעלדונג, ־ װאש כאטש דער זין םון א־ר איז קלאר געװען, םונדעםטװעגן א־ז מען נעקומק םון געוױינשאםט נעטן וױקטא־ן עד זאל םארטײטשן עם. מק האט נאך אלץ געגלוינט, אז װיקטאו־ קען אן עצה געבן, כאטש ער האט געזק דעש שרעק אויף ױ און דעם געדאנק, אז איצט, ״ק אלע ױ חבױם ױנע ױנען ױך צעלאםן, װאלט געװק געז־נטעד אםשד או־סצוקוטען אן אים. א־ז ער אויםן נאם ש־ט ױ אח־ס און םון א סא־קאן םאתעלײענט דעם נאםעל צי נלײנן טױי, צו שליםן טיר און םענםטער אכט א ױגער, א־ו־סצוגעבן ױ נאהאלטענע םארשװערער - האש געלײענט ח־ק, נ?ז־־ קוםענױק צום םוף זץ־ אםגעהאקט, אין א צעמישטער :יד אננעשטרענגט, װי ער װאלט נים םארשטאנען עםעש. גען דאט אים אטעקוקט צעשראקן•. - און װאם שטײט דארט נאך?