Literarishe bleter · 1926-01-08 · 88 (8.1.1926) · p. Seite 24

83 .■ו/8 ליטערערישע בלעטעי 24 װי אזוי איז נער באראכאװ געקומען צו ײדיש און ײדיש־פארשונג ז ר ו ב ב ל א־ז דאמ געווען םארנונדן נאד מ־טן אלגעמײנעס ציוניזם א־ן כמ־לא אויך נאר מיט דער העברעןשער שםדאך. אין םאלטאװע דינען א־ן די ס9-קער יארן םון םאריקן יארהונדערט געװען א סך קרימלעך און חבדות צו שטודיק און צו רידן העירעיש; שיאיז אבער לגמרי ניט געװען אםילו קק םימן םון װעלכער עט איז באװאוםטזיניקער באציונג צו ײדיש און צו ײדישער ליטעדאסור. באדאכאװ א־ז אויםגעװאקםן אין א שטוב, װאו קײן ײריש האט מען נמעט װי גארניט געהערט. דער פאטער זײנער, משז־. נאראבאװ, איז געװען א משניל און א הײםער חובב-צױן, שםע- טער א פאליםישעד צױניםט, לוים נאשעםט־קונג א הענרעןשער לעדער. ױ מוטער א גענילדעטע אינטעליגענטע ם־וי, די קינרע- זײנען געגאנגען צוערשט א־ן םריװאטע ״דיש־רוםישע שולן, װא־ די לערנשםראך איז נאטירלעך געװען דוםיש און שםעטע־ א־ן דער רוםישער גימנאזיע. די אומגאנגם-שם-אך א־ן שטוב, אין דער נאענט- סטעד םביבה, װי אויך אין די מער אינטעל־גענטע און געזעלשאםטלעך׳ אקטיװע קרײזן איז געװען תם־ש. די אײגענע, די נאציאנאלע שם־אך איז געװען הענרעלש, װעלכע דער ױנגער נא־אכאװ האט, אמה גיט געקאנט, װעלבע ער חאט אנער אגגענופען װי אזוינע און באװאוסטזיניק געשטרענט זי צו באהערשן צולינ נאציאנאל-קול- טו,־עלע טעמים. ױ פועלי־צױניםםישע גרוםעם, צו װעלבע נאראכאװ האט זיך אנגעהוינן דערנעענטערן א־ן 1905, האנן אין דתם-דוםלאנד ז־ך נאנוצט מיט תםיש, אויף ױ קאנםערענצן און םאתאמלונגען ד.אט מען גערעדט אויםשליסלעך רוסיש, םײדן פיםלעגט אראפק־מען או־ף ארנעט א .,רעדנערי' פון ליטע אדער םון ם־ילן. דענםטמאל םלעגט אויפקלינגק די ײדישע שםראך און דער פאלטאװער ײנגערער ארנע־ טער-עולם פלעגט זיך חיתשן, װי מען קאן דאם אזוי גלאטיק און םק ױיק ״זשארגאן״. דעם אמת געזאגט ד,אט דעד דענםטמאלטי- קער ײדיש פון די רעדנער פאדםאגט נאך זײער און זײער א סך װ־לדםלײש און װאו נאר א •װיסנשאפטלעכער נאגריף אדער בבלי עפעם א ״העכערער״, ״אײדעלער״ ענין, א־ז םען אגגעקוםען צו רוםיש, אױנ ניט צו ױיטש. אנער אויך דער ראזיקער ײױש איז געװען א זעלטנהײט אין אזא םאלטאװע. ױ דארטיקע נאצ־אנאל- צױניסטישע, װי ײדיש-םאציאליםטישע אינטעליגענ־ן חאט אלײן א־ן װארט, נםרט אין שױםט זיך באנוצט אייםשליםלעך מים תםיש. צום עדשטן מאל טרעםט זיך נאראבאװ צונויף םנים אל םנ־ם מיטן לענעדיקן שםרודלױקן ײדיש נשעת ז״נע אגיטאציע-נםיעור. אינערי ליטע און םוילן אין די יא־ן 1904 און 1905. ער אלײן האלמ אםילו זײנע רעםעראטן אין רוםיש, אויך ס׳תב םון זײנע קעגנער מצדן בונד, ס. ס. און סרמ־סטן טרעטן אויף אק תס־ש. אבער םאראן שוין א גאנץ־-באדײטנדע צאל רעםע,־ענטן, בם־ט אםא- נענטן, װאם ױידן םױי ײדיש און דעד עיקד ױ גאם, ױ גאנצע סביבה ארום איז םול מיט ײדיש. אויםן םאלטאװער ראיאן-צױזאטענםא־ םין םועלי-צױן <דעצוי• 1905> װערן נאך אנגענומק באשלוסן װעגן ארויסגעבן ליטעראטו.־, אן ארגאן אין תסיש. עם שטעלט זיך אםילו ניט ױ םראגע דארפ׳ אין טיםן דרום, װעגן או־ויםגענן אן ארגאן אין ײדיש. נימא ,װער^ עם זאל שױינן, און ניטא א םנדא, װער פיזאל א־ם לײענק. אבעי שוין אין םענרואר סססג קוםט םאר אין זעלבן םאלטאװע דער אר1־, תסלענדער םארטײ־צװזןמענםאר םון ױ םועלי-זדון און דארטן װעיײ 1 נעד נאראבאװ, דער נאונישער םא־שער םון ײדישער שםראך און ל־טעראטור, א־ז אלײן צוגעקומען צו ײױש זײער שםעט, ערשט או־פן סי-טן יא־ םון ױן לענן. א־יםגעצויגן א־ן פאלטאװע, אין דער טיף סון א־קרא־נע, האט ער זיך בםדר געםונען אין א סבינה, װאו ײדיש א־ז געװען ױער יװינציק אין גאנג. פאלטאװע האט אפילו פון שטענױק אן סארמאגט א היפשע ײדישע באםעלקעוױננ, בערך א סז טויזנט םשפחות, אנער ױ שטאט, לו־ט איר גאנק געזעלשאפטלעכן כאראקטער און ױטם םון איר לענן איז נעװק א ,־וםישע דורך און חדך. םאלטאװע האט א לענגערע צײט גענאלטן בער באראבאװ *ײכענונג — ױסף םש*יק$װ װי א מקום מקלם םאר םאליטישע טוער, װאם םלענן םארשיקט װעק ארמ־ניםטראטיװ םון זײערע הײם-עדטעד אפצוױכטן גלות אין דעד םרעמד; דא־ט םלעגט מען גענן אן אםרו-פלאץ אויך םאר פאליט־שע טוער נאכדעם װי ױ ױנען אפגעקוםען זײער שטראף־ טערםין א־ן וױיטן סיניר און מען האט ױ ניט געװאלט צולאון אין ױ פאליטישע צענטעק םון רוםלאנד, נױ ױ זאלן, חלילה, נ־ט קױגן ק־ץ שליטה אויף דער שטודירנדער ױגנט און אויף דער ארנעטערשאפט. מארטאװ, נדוך סטאלםנער, לענץ האנן לאנג םאר־ נראבט אין פאלטאװע, װלאױמיר קאראלענקא איז שױן דארט םא־־ בליבן ױ לעצטע סאו־ צענדליק יא־ םון ױן לענן. אזוי ארום איז פאלטאװע נעװאק א צענטער םון תםישער קולטור און דאס ת- סישע װאו־ט האט נעקלונגען אומעטום, אםילו אין ױ האלנ-אינטע־• ליגענטע און דאלנ-םוחױשע ײדישע קױיזן. אויף װיםל עס האט זיך א־ן דער ײדישער געזעלשאםטלעבער סב־בה אויםגעװעקט א דראנג צו אויפהיטן ױ אײגנארט פץ ײױשער קולטור און סיהאנן זיך דערצו ארנאניזירט אינשעליגענטע נוחות