Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 18

87 .זא 18 ייטערעריעע בלעטער װעלט־כראניק ♦ אונטעד דער רעדאקצ־ע םון מאקס דעסואר ד,־גט אן א־ן דיינדנו :נ■ דערעדינק א לײעניוך םון דער םילאשאםיע. דאס דאזיקע בוך, װאם א־ז באשטיכם םאר די בױיטםטע ל׳עזער״ ר׳אסן װיל געבן דעם לייענער א קלא־ן באגױף אין אלע םילאבאפײצע סוסטעמען. גליכצײטיק דארף זיך אבער דאם בוך לײענען װי א ראמאן, וױ א שםאנענדער דאמא;. דעד ערשטער באנר םון דעם דאזיקן אריגינעלן בוך איז שוין דעדטינק א־ן בערלין אין אול״ ישמײן״םארלאג. ♦ יעקנ װאסערמאן ד,אם ארו־םגענעבן א נ״עם .־אמאן ״לאודין און ד זײניקע״. דעד ראסאן באד-אנרלמ דאם פראבלעם ♦ ,* נ ״ י״ ד-אכ ן ♦ גדאף ־ע־מאן קײזערל־נג דאט אדויבגעגעבן אן אנטאלאגיע פון די גרעסטיע דיכטער םון דער ,דעלט םון א־צט־קער צײט א־ן ,דעלכער ער נעמט ארײן פראגמענטן םון די דאז־קע פאטענטאםן םוז גײםט ,דעגן דעם םדאבלעם ם־ן צוזאמענלעבן םון מאן און ,דײב. א־ן דער םאודעדע שד״בט עד. זאל יעדער אלײן םון דעם דאזיקן דעצעפט םון די גרעםמע דיכטער םון דער װעלט או־דים- נעמען ז״ן חלק מוםר, לו־ם זײנע אומשטענק און זײן נאטוד. ♦ פדאנין װערפעל שדײבט א נײע דדאמע: פא־לום און די ײק. דער דיבטער האט לעצטנם אין ל״פציג געלײענט פ־אגמענטן פ־ן זק נײעם װעדק װעלבע האבן געמאכט א טיפן דועזם. ♦ אםטא נילםען ד,אט זיך אומגעקערט םון פ־לם צ־ם טעאטעד. זי װעט שפילן אין לײפציג אין דא־ט־קן שטאט־שן טע״ אם־ע־ר אין רײטש. זי שטודירט צו דעם צװעק די דײטשע שפדאך. װק מען ד.אט אםטא נ־לסען געפרעגט, װאם עם האט זי באװאויגן צור־הצוגק צום טעאטער האט ד געענטםערט, אז זי פיילט דך לעצטנם שלעבט א־ן ם־לפ, װײל עם פאםט איר נ־ט מעד קײן שװם ם־לם״ ראלע. נאך העדדא גאבלער, װאם זי האט םארפילמט, געפינט זי ניט מער פאר ז־ך קק פאבגדיקן םילפ״מאנוםקריםט. ביז איצט האט זי זיך אפגעהאלטן םון טעאטער, װײל ז• האט נ־ט גוט באהע־שט די דײטשע שפ־אך און ד װיל נא־ גײן צ־ם דײטשן טעאטער. ♦ אלעקסאנדער מאןםםי, װאם האט לעצטנם געודילט א־ן פוילן, האט פארבראבט א־ן ק־אזקע צ־וײ װאבן. ער האט דארם געשפילט א־ן פױלישן טעאטער עטלעבע מאל זק בא־ימטע ראלע פון איבסענם ״ג״סטעדי. ער אלײן האט געשפילט אין דײטש, דער א־בעדיקעד אנםאמבל אין םו־ל־ש. מא־סס־ האט אםט געמאכמ אועלבע שטיק פון שפילן ה־אסעם אין צװײ שפ־אכן, דער עיקר אין רוםלאנד. ער זאגט אז א־ם שטעדט אזא דםהא־מאניע גאדניט. װאם דאם פובליקום זאגט דערצו, דאם איז שװין א באזונדערע זאך. די קדא״ קעװער צײטונגען ד,אבן ניט םימפאטיש או־פגענומען די דאזיקע עקם״ פערימענטן םון מאדסםי. פארלאג ב. קלעצקין, װאדשיע, לעשנא 36 י. ל. פ ר ץ געשיכטן ארן םצענעם >< יבאנד ■/\\ >< אין באנד קומען ארײן 35 דערצײלונגען, מעשהלעך, םאלקס״ טימלעכע געשיכטן, םצענעס און אײנאקטערס, װעלכע״זײנען נישט ארײן אין דער בזיבענדיקער פ־ץ אויסגאבע. אײניקע װערק זענען אויסגעבעסערט דורך פרצן גוםא 338 זייטן ):( סרייז 6 גילדן ״עליזעום״_איז געװען א םטאבילער. סיר האבן קײן ארםיםסן ניש געביטן. עס האבן בײ אונז געשפילט: ליבערס, װײסםאן״ זשעלאזא, לאנדוי, ראפל, שפירא, םיעראצקי, מאדאם אײדעלםאן, ראפל און אנדערע. םיר האבן געהאש אן אײגענעם קונסט־םאלער. יעזעס שטיק האבן םיר גרינטלעך אײנגעשסודירט. מען איז גע״ װען איבערגעגעבן פים לײב און זעל. מען האט שײן געשפילט סעאטער. אין 1909״טן יאר, בעת א־ן װארשע בויט זיך קאמינסקיס סעאטער אױף אבאזשנא, גאזזמראליר איך אין אםעריקע דאס ערש־ סע מאל. אין 11*=ן יאר דאס צװײטע. אין מײן רעפערטואר קומען צו דױבאס ״קאםעליען־דאפע״, זודערפאנם ״הײמאס״, איבסענס ״נארא״. אץ 13־טן יאר גאסטראליר איך אין לאנדאן און אין פאריז און פון פאריז פאר איך קײן באקו. צוריקקופענ־ דיק פון באקו, םאך איך א טורנע :איבער ליסע, בארײכערנדיק מײן רעפערכואר םיט דימאװס ״שפע ישראל״ און הירשבײנס ״פוסטע קרעסשכע* (םײטע). װען די מלחמה ברעכס אוים און די מאכט פארזאנט צו שפילן אויף ײדיש, בין איך אין אדעס. א־ך פאר אריבער אין דער כערסאנער גובערניע און שסיל גארדינם ״פירעלע אפרת׳/ ״כאסיע די יתורד,״, ״גאײ, מענטש און סײװל״. ״דער אוםבאקאנ׳ טער״_פינף חדשים אויף רוסיש. עס גיס זיך מיר אײן צוריקצוקומען ק־ין װארשע עטלעכע טענ פריער, אײדלר די דײםשן האבן פארנופען די שסאט. באלד נעם איך איבער די דירעקציע פון קאפינסקיס סעאסער און פיר עס ביזן 18־סן יאר. אין 18־טן יאי פאר א־ך איבער ליסע קײן אוקראלנע און רום־ לאנד. עס קוטמ אוים צו שפילן אונטער פארשײדענעו רעגירונגען. אנדערהאלבן יאר לעב א־ך אונטער דער ראשן־מאכס, טרעס ארויס אין םלוכהשע סרופעס אין פאסקװע, קיעװ, פאלסאװע, ם־אר פיר איז באשטימש געװארן א ספעציעלע גאזשע, װאס שטײגט ארי־ בער עטלעכע מאל רי העכסטע גאזשע פאר אנדערע ארטיסטן. אין 20־טן יאר קום איך דורך קאװנע און קיניגסבערג צוריק קײן װארשע[ איך פארבלײב שוין אין פױלן, לכתחילה גאסטראלירנדיק אין דער פראװינץ, דאן שפילנדיק אין טעאטער ״צענטראל״. דאס לעצסע יאר האב איך צוליב א שװערער קראנק״ הײט בכלל נים געשפילט. די קאלאשן ״פעפעגע״. נאר דורך אױסארבעסונגען פון הױכער קװאליםעס סאר קאנ־ קורענץ־ביליגע פרײזן װעלן מיר זײן בבוח צו באהערשן דעם אינער• לעכן פוילישן םארק און אויך םארשפ־ײסן אונזערע אױםארבעטונגען אויף פרעמדלענדישע סערק, װאס איז אוםגעהײער װיכטיק פאר דער פארבעסערונג פין אונזער האנדלס־בילאנס. די דאזיקע אוים־ גאבע האט ״פ ע פ ע ג ע״ אין גרודזיןנדז ארויסגערוקט אויף דער פאדערגרונס פון איר אינדוםטריעלער האנדלס־סעטיקײס, דעיגרײ־ כנדיק אן אויסערגעװײנלעך גינסטיקן רעזולטאט אין אירע באםי■ ונגען. די טעגלעכע פראדוקציע פון דער ״פעפעגע״״פאבריק דער״ גרײכס 4000 קאלאשן און שנײ״באסן, די איםפארסערן פון די באלקאן־לענדער האבן געםאכט ריזיקע באשטעלוננען. אױך די הינע הורט־און דעטײל־געשעפסן האבן געםאכס מערערע באשסעלונגען. די פײנונג פון ברײטערע קרײזן איז, אז די קאלאשן און באטן פאר דערװאקסענע און קינדער פון דער אקצ־געז. ״פעפעגע״ זײנען בשום איפן נים ערגער נון די אויסלענדישע אױםארבעםונגען, װאם אגאנסירן זיך הי זײער שסארק. אין די אנאנסן פון דער פירםע ״פעפעגע״ איז אנגעװױן, אין װעלכע געשעסטן ם׳קען באקומען אירע אויםארבעטונגען.