Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 17

17 ליםערארישע בלעטער 87 .זא מעד ליידן, װי םױיד. אבעד ניי דעם, ראש האט טעאשער איץ דין בלומ, קאן זיך דערםון ניט באםדייען. םיזײנק דא מענטשן, בײ װעלנע בינע א־ז - דאם װיגל-ב־עט. בײ אונז אלע, בײ אלע אקטיארן איז אויך בינע - קבר-ברעט. אזעלנע זײנען םיר - ארט־בטן, םיר מענטשן לײדנדיקע און מיט לײדן - לעבנדיקע." קינד םון ײדישן טעאטער, א קינד םון טעאטעד, א םענטש, װאם האט צענדליקעד יאק דורבגעלעבט מיט טעאטעך , א מענטש, װאט מוז שוין זײן לעבן אויםלעבן אויף דער בינע. מײנט ניט, קינדעדלעך, אז סיאיז דעדםאר, װײל דאם לעבן איז דארמ אזוי זים. ניט נאר די םודותםולע הינטעדקוליסן - די גלאנציקע בינע אלײן האט אויך אידע שאטן-זײטן. טעאטער גימ קורצע אװטאביאגראפיע פון אסתר־רחל קאמינםקא *) נעװען א ״דײטשיײדיש טעאטער״, די פיעםן םון גאלדפאדן, לא- םײנער, הורוײץ םלענט תחילת ױײםםעלד, דאן קאםינסקי, איבער- זעצן אויף ״דײםש״ אין 1922 יןןר, װען מיר אױ אויםגעקוםען צו םײן יובילעום בו שפילן די ראלע םון םירעלע (.כישוסםא• כערין׳), הןןב איך געדענקס נאר דעם ״דײטשן׳ טעקעט: װ#ס גועס םיר די סרײדע אויך אלעס גוס ׳ װען איך מיך עראינערע אין דיזער םינוס *). פיריזײנען באלד אװעק קײן םזרח, געװען אין ברןןדנער, םןןהילעװער, םשערנינןןװער גובערניע און אםילו אין ןןדעס הןןבן םיר ןןגגעשלאנן. אוםעסום ה$ם םען געםוזט ןןפהיםן די דײטשע שפראך• אײן ײדיש װןןרס און םען הןןט געהײסן ארןןפלןןזן דעם םןןרהאנג פיר הןןבן זיך גענוג צרות אויסגעשטאנען אין דער נסיעה. אין יןןר 1905 איז אויף אונז געקומען אן אויםריכטונג: םען הןןט שוין געםעגס שפילן ײדיש. םים ״חנה די נײסארין״ הןןבן םיר געעםנט אין װארשע דאס טעאטער ״באגאטעלא*. הגם עם איז געלעגן א םהלך װעג םון ײדישן קװארסאל, האט דער עולם זיך ניט געםוילט. םיר הןןבן אפגעשפילט א גאנצן סעוןןן און אחוץ די אלטע םחברים אויך אויםגעםירס נןןרדינען און פינסקין. דאן זײנען םיר אװעק אויף א קורצער צײט קײן לןןדז. צוריקקוםענדיק קײן װאר• שע, הןןבן מיר געשסילם קודם אין ״זשארדן דהױוער״ אויף כמיעלנא (הײגט קינןן ״פא• לאס״), דאן אין ״עליזעאום״ אויף קארןןװע• אין םײן רעפערסואר איז צוגעקומען ״דער אוםבאקאנטער״, ״די אםתע קראפט״ר״כאםיע די יתוםה״ סון גןןרדין און גרילפארצערס ״םעדעא״ אין דער באארבעםונג םון גןןר• דין. אונזער אנסאםבל הןןס ן אויםגעםירם מןןליערס ״דער אײנגעבילדעטער קראנקער׳, גןןרקים ״אין ןןפגרונט״ און אנדערע איבערגעזעצטע פיעסן. אין ״עליזעאום״ זײנען םיר שױן םארבליבן בױ צו םײן ארויסםןןר קײן סעסערבורנ. אין פעטערבורג בין איך געװען אין יאר 1908 6 װןןכן. די ײדישע אינטעליגענץ, אסילו די אסיםילירטע און געשפיטע און בםרט די רוםישע קריטיק םיט א. קוגעלן בראש—הןןס םיך אוים• גענומען סיט באגײססערוננ. פען הןןס געשריבן אין די צײסונגען, געשיקט אדרעםן, אײנגעןןרדנס באנקעטן. די רוםישע קולטור• װעלט הןןס זיך דעםןןלט דערװאוםט װעגן ײדישן טעאטער און ײדישן ארטיסט. צוריקקוםענדיק קײן װארשע, הןןבן םיר זיך װײטער גענו־ םען געשמאק צו דער ארבעט. אונזער אנסאםבל _ װײסער אין •) אין ןןריגינאל: װןס טײנ נױר ךי טמחה, פיך נעמט זי ניט, <ז >ויך רערפען פיך ווין דער מינוס גענוירן בץ איך אין 1870 יןןר אין םןןרןןזאװןן, װןןלקןן• װיסקער אויעזד, גרןןדנער גובערניע. םײן םאסער הןןס זיך גע• רעכנט צו די בלײקודש. איך _ די ײנגםםע םון 7 קינדער — געדענק שױן ניט, ער זןןל זיך^הןןבן םארנוםען םיט א באשסים• טער פרןןסעסיע• ער אױ געװען א לופס-םענטש און פיר האבן געלעבס אין ןןרעםקײס. די םשפחה אונזערע אױ געװען א חזנישע. םײן עלטערער ברודער איז געװען א קאנםןןר אין דײטשלאנד, א צװײטער_א חזן אין סוילן• געװאוינט האבן םיר אין שול־הויף אין שכנות םון דעם אלסן בית־םזרש, םון דער געםויערסער שםײנערנער שול און הילצערנעם הקדש. אין הקדש םלעגן זיך אגםןןרן ןןרעםעלײס םון ארבע פנות עולם און ןןנדערצײלן זיך װאונדערלעכע םעשװת, םון בית״םררש האבן זיך געטרןןנן זיםע ניגוגים םון די שײנע בחורים• איך הןןב נעלערנס בײ א רביצין, אין חדר בין איך געגאנגען איגגאנצן אײן זםן. װען איך בין עלםער געװןןרן, םלעג איך, קלײבנדיק אין װאלד שװןןםען און יאגדעס, אײגשטודירן פיט םײנע חברםעם נינונים, װןןם איך הןןב געהערט אין בית־םדרש סון די בדורים אדער אין שטעסל םון די שיקסעם און שקציס. אדערװאקסן םײדל בין איך אריבער• געסןןרן צו םײנע עלםערע שװעססער קײן װארשע. שױן אין 1887 יןןר בין איך שיר ניס ארײן אין טעאטער. דןןס ײדישע טע• אסער, װאס הןןט געשפילט אויף לאנגע גאם אין ״עלדןןראדןן״ (הײנם בןןמסלאװ• סקײםעאסער), האט געזוכס א קינדעסרןן* ליססץ, איך בין_גלײך געװען גרײט—ןןבער םײנע עלסערן הןןבן באיףאוםן גיס גע• װןןלט דערלןןזן. זײ הןןבן עס געהאלסן פאר א חילול השם. אין יאר 1892 הןןבן שוין מײנע עלטערן ניט נעלעבט. און װען װײסםעלד אץ דער אלםער שװארצבןןרד הןןבן צונויםגע• שסעלט אן אנסאםבל, הןןט זיך צװישן דעם ױנגװארג: א. י. קא• פינסקי, אדןןלף בערפאן, ראטשטײן, אבעלםאן, ליבערט אויך געיסונען םרײלין האלפערן. דןןס בין איך געװען. אנגאזשירס הןןם סען םיך גלײך םאר א פרימאדןןנע, פײן ערשטע רןןלע אױ געװען פירעלע אץ ״קזןלדוניא׳ (כישוםםאכערץ). א]יןןר שפעסער הןןב״ איך חתונה געהאם םים א. י. קא• םינסקי. םיר הןןבן גלײך איבערגענוםען די״ידירעקציע און זיך געלןןזט םים דער סרופע אץ װעג ארײן• ןןנגעהויבן הןןם זיך אונזער נסיעה םץ זאקרןןטשים, דאן ױײנען םיר געפןןרן איבער אנדערע פוילישע שםעם אץןשסעסלעך. געשםילט הןןט םען ס׳רוב אץ שסאלן אויף עסלעכע ברעטער, װןןם זײגען געלעגן אןיף פעסלעך. ײדיש שפילן הןןטידי םאכס גיט דערלויבס. זײנען םיר *) געררוקם *ין זטורנזל ״סמטער״, 1925, נום. 1, װ*רפ?.