Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 16

87 .זא ליטערארישע בלעטער 16 — װאס פאכסטו דיך גאריש״ אורי*1ביז די נאטור באקעםפם פען נים םים קײן כעסדיקע װערסער. און מ װײםס דןןך װאויל, אז די פןןפעראנצן־פרדסים איםסט מען בײ אײך אויף די װזןרבלען סון ליםענעס. אנדערש סוינ עם נים. ײדיש _ זײנען אונזערע װארגלען. םוזן םיר דאך האבן דןזס באװאוססזײן, אז םיר םײגען בײדע דעם םאלק קײן רעה נים. אבער באםת בין איך נים פים דיר און נים פיט די אויבנדערםאנסע חברים״שרײבער סון אײן םײג געקנןןשן. אין דער אטמאםפער םון דער ארך״ישראלדיקער אילװןרי■ שער הײמלעכקײם״ װאם סאר איר אימפרןןװיזירם ביאליק די• סיראפבן און אנכי טאנצם אויסן דאך און רחל*סײגנבערג האלט אץ איבערגיסן און ח שטײסס אויף דער װאך א צעבײזערםער- אין דער דאזיקער אספאססער װאלם איך א לענגערע צײס ניס . אויסגעהאלםן. עס האם מיך געשסיקס א נלות שבגלות. איך בין געװען אין גלות בײ ײדןן װי סארשםײםטו ניט, םענםש, אז װאױנען אין א שטןןס תל-אביב, װאו ס׳אױ פארװערם צו עםעגען א שאנדהויז און װאו ארבעטער װילן קײן קריפינאל ניט בויען, איו, אין א נעװיםן זין א נחת. אבער, װען אן עפנטלעכער ארויםםרים אויף ײדיש געהערט דארט צו דער זעלביקער פארװערםער קאטענןןריע, װי עפענען א שאנד־הויז—דאם איז דןןך אזא פאםש אין פנים םאר אײדישן שריםטשטעלער, אז זײן אײנציקער ענםפער פוז זײן: קאםף אויף לעבן און טויט. װילםסו צו דעם פירןז מלטער קןןציזנע און אנגעפירם האט דאן םיטן םיטינג דער ארבעטער ישראל רײכמאן (ישראל פרעסער), אט דער זעלביקער, װעלכער ארבעם איצט אין תל־אביב און װאס םען דערלױבט אים ניט ארויםטרעסן דארט [אויף קײן עסנסלעכע םארזאפלונגען, װײל קײן ײדיש טאר םען בײ אײך ניס רײדן און עברית קזןן ער ניס רײדן. שײכות! דו פרעג בעסער, װאם םאר א שײכות הןןבן פיס פיר אם די פופצנהונדערס אײנװאוינער פון העברעלשן תל-אביב, װעלכע זײנען געקוםען םיך הערן אין א רעגנדיקן אװנם און װאס א טײל פון זײ איז געשטאנען אויף דער גאס, װײל נים אלע האבן גע־ קאנט ױך ארײנשפארן אין צריף. דאס זײנען דןך ניט קײן םוםצנהונדערט לינקע פועלײ צױניםםן• און, צום לויב פון תל־אביב, זאל געזאגם װערן: קײן םיםן םון סקאנדאלן• קײן צװישן־רוף אפילו. מען איז געקוםען ניס אויף קײן סענסאציעס. פשוט: פיך הערן. און ניט דיר אויף צו להכעיס• פונקט, װי םײן לעזן איז ניט געװען קײנעם אויף להכעיס, נןר אלעפען צום געזונט. ם׳איו געםאן געװארן א נאטירלעכע זאך: איך האב רעציסירט םאר םײן אוידיטאריע. און, װען פײן אױדיטאריע, די ײדישע אוידיםאריע, װאלט באשסאנען פון צװאנציק צוהערער, װאלםטו אויך דאן ניט געװען באדעכםיקט צו שרײען. װאלסס נאר געקאנם זאבן: _ װאם םאכסםו דיך נאריש, אלסערז אבער װען םײן אוידיטאריע, אין דעם הארץ פון ײרישן ישוב אין ארץ־ישראל, האט געצײלס (אין צריף) פיל םער װי סױזנס צוהערער _ קןןן איך נאר זאנן צו דיר דאם ועלבע: אסתר־רחל קאמינסקא םצענע און נעװאדן דער שטאלץ םון דעם ײזײשן טעאפעו־. מיט א־רע ראלן, הן אין די ײדישע בעםערע פיעסעם, הן אין די קלאםישע דראמק האט זי צונעצויגן צו זיך און צום םאדװארלאזטן ײו־ישן טעאטער ױ אויםמע־קזאםקײוט אם־לו םון דעם עולם, װאס האפ געװײכט פון ײדישן טעאטעד. קאמינםקאס אדטיםטישע טעט־קײט בא׳ טײט א גאנצע תקוםה אין דעם ײױשן טעאטער־לעבן אין א־יראסע םאד ױ לעצטע 28 יאו־• אירע ערםאלגן זײנען גלײכצייט־ק געװען דער טרץמף םון נײעם ײױשן טעאטער. אין א שמועם צוױק ם־ט עטלעכע חדש־ם םאר ױ ״ל־טעראױשע בלעטער״ האט אסתר-רחל קאםינםקא, דאן שוין אן ערנםט-קראנקע, געזאגט צװישן אנדערן: ״איך לעב שױן עטלעכע און דױיסיק יןנ־ מיט דער בינע. חתונה-נעדאט, קינדער געבויק - און אלץ גע- לעבט מיט דער בינע, סיהאט נארניט באװיזן םיך אװעקצ־רײםן םון איר. אויף איר האב איך תרבגעלעבט םײנע גרעםטע םרױ־ן - אױף איר מײנע גדעםטע לײו־ן. אדורכגעװאנדערט א האלבע װעלט מיט ײױש טעאטער, תישעװױקע דעו־םאלגן געהאט, נעװאק א בא- ױמטע אקטױםע - דאס אלץ האט מיך אבער ניט געענדערט. נ׳בין געבליבן ױ זעלבע, דאם זעלבע םײדעלע םון קלינעם שטעסל, װאם האט םאר דך א נײ לעבן דעחען און האןט דערםילמ: אזא לעבן מוז איך לעבן. און איך לעב עם. * מען תםט םיך ,,מאמע/ איך בץ נאו־ ןןנער א קינד, א אין עלטער םץ 56 יאר אױ זונטאג םרי, דעם ד2-טן דעצעטבער, געשטארבן אין װא־־שע ױ באריםטע ײדישע ארטיסטין אםתר-רחל קאמינסקא. 33 ־א־ האט זי געשפילט טעאטער. אנגעהױבן מים ן *םמר-רחל ק*ם'גם־* *ץ דעב 9םן '*ר סון *־ר :יגז-גזןםיקײם (1902) םירעלע א־ן גאלדםארענס ״קאלתנ־א״ (״בישוםמאבעױן״) א־ן 1892 ד,אט זי סיט דער צײט םארנוסען דעם בבבוד־קםטן א־פ אויף אונזער