Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 15

15 ליםערארי־שע י ל ע פ ע ר 67 .יוא לאנגע יארץ האט עד נעשמט .לי דעד ערשטעד םאלאן-העלד א־ן דער סראנצויזישעד םיעםע אויף דעד שױל־שע־ נינע. נאך דין לעצטן עדםאלג א־ן שיראנדעלאם ״די לעבעדיקע מאםקע״ יהענדיך ׳\1) ודיסט עד, אז דין װעג איז אן אנדעדעד. קארגט עד נדט די בוחות. שםארט אױף שםעמעד. א־טיסט איז בטבע לייכמער, נאװעגלעכעד, גראציעזעד. אנעד אויכעט װייכעד, םארשװאומענעד, װייניקער םלאסמיש. םילט עד דך גומ א־ן םראנ־צױזיש^ סאלאן-שטיק. און קאן נאר שזוער באשאםן װעלט א־ן נוענטשן א־ן דער ענגלישער פיעםע. דעם רינטיקן מאן האנן הי־נט־ק מאד ארטישטן און רעזשי געםונען. מער םא־ אגדעדע ױנאשא״ םטעמםאװסקי. אן אפענער ברױו צו אורי-צבי גרינבערגן אין ארץ-ישראל ער ואל זיך נים אנכאפן םים בײדע הענט אן דער אילוזיע פון אן אײגענעם ײדישן װינקל ענדלעךז און װען ער װיל ברענגען פאר א קרבן זײן גאנצע ליסע־■ רארישע פארנאנגענהײם אפילו — װער קאן אים דען שטערן אין דעםז און געזעלשאםטלעק טעםפעראםענט, אורי״צבי, האסטו דןןך. ביםס קאנסעקװענסער סאר זײ _ שרײסטו. דאס איז דײן סןןן — שרײען.. װןןם האםטו דיך באםת צעשויען אין צוזאםענהאנג מיט םײן ײרישן רעציטאציע״אװנט אץ תל״אביב? חוץ םיך אלײן קאן דאס דאך קײנער ניט באגרײםן. ח שרײבםט װאם ח םילםס, אבער דא װײסס מען ניט, אז דײן געשרײ איז דײן אײנציקער מקור םון חױנה. מען האלם דיך םאר א קעםט• קינד. און דא האס םען ניט געזען, װי בײ ראשוןילצױן, װאו די תיםנים הןןבן זײערע באשײדענע הײזעלעך, האסטו א קניפ געסןןן א הױסן רויטע ערד — רויט, וױ דײן קאפ _ און עס געקנאטן אין ח םינגער םיס קרענקלעכער ליבשאפט. _ ערד! גיב נאר א קוקו צי םארשטײסטו, װןןם הײסט םאםערן די אויסנעדארטע .רויטע ברוסט: םאסע, גיב לחם? זײ הןןבן נעדארפס זען, װי דו םרײםט זיך םיס יערן פרישן הילצערנעם באראק, מיט יעדן נײעם סלופ, װאס רוטענבערגס עלעקשרישע בחורים האבן אװעקגעשסעלס, פיט יעדן נײעם אויפ• םו םון די ארבעטער. יא, דו הןןםש באםת אן ןןםן הארץ פאר דער קאנסטרוק• סױוער ארבעט אין לאנד. דו לײדסם םיט, דו קרענקסס איבער. און העברעיש איז בײ דיר, װי בײ אנדערע, אן אוםטײלבארער גליד םון דײן גאנצער קאנססרוקציע. שרײםסו. אבער שרײענדיק הערםטו דאך אויף צו הערן, װןןס דײן פױל רעדס. װערםטו דאך אופלןןגיש, _ רויטער! און דןןס ברעגגס צו דעם, אז פון װארשע ביז תל־אביב ביז װילנע איז די לאנדקארטע באצײכנש געװארן םיט א פרישן םײך סינס... צוליב קאצחנעם א רעציטאציע אויף ײדיש. בײ איצטיקן יקרות! ןןס שרײסטו: װןןס םאר א שײכות האט קאצױנע מיט די ליגקע פועלי״צױן און וואס סאר א שײכות האבן זײ םים איםו די ערשטע העלםס סון דער םראגע האסטו געדארפס םיר דירעקם שטעלן, װײל זי איז םיר אלײן נוגע. און אויב זי אינטע• רעסירט דיך ששארק, װןןלם איך דײן נײגעריקײט באםרידיקס. זײ װיסן: צװישן םיר און די לינקע פועלי״צױן איז א קולטור־שײכוח. טאקע די זעלביקע פועלייצױן הןןבן צום ערשטן פרץ־יאר• צײס אײננעארדנט אין װארשע א ריזיקן סרויער־םיטינג און דארט בין איך ארויסגעסראסן און נןןםבערג אויך, און ניט דעם בונד, ניט קײן אנדער פארטײ־קןןנקורענם, סאר װעלכן די ײדישע קול• קור איז אן אײגענע זאך, איז ניס אײנגעסאלן צו פאכן א פרא• סןןקןןל אויף אונזער שײכות• אורייצבי! שוין צײס, אז צװײ ײדישע שרײבער, װעלכע פארםרעסן פארשײדענע שסאנדפונקסן, זאלן קאנען רײדן אײנע צו די אנדע• רע דירעקט און ןןסן, אן בײז בלוט און שטעכװערטער, װןןס דןןס איז דער אוםפארםײדלעכער נוסח פץ יעדער פרעסע*פאלעםיק. פען דארף נאר האבן די איבערצײגונג אין דעם קעננערם אויסריכסיקײס. ח דאזיקע איבעי־צײגונג, בנוגע דיר, הןןב איך אין דער פולער םאס. איך הןןב געזען, װי דו לעבסס און םים װןןם ח לעבסם אין ארץ״ישראל און איך זאג צו אלע חינע קעגנער: גרינבערג איז ארײנער םענטש. ניס דער אײנציקער רײנער םענטש און ײדישער שרײבער, װאס אונסער דעם רושם פון איצסיקן או־ץ• ישראל האש ער םארנעסן אן דער גאנצער װעלם• אש די ליבשאםס צום אויסגעלײזםן שסיקל ערד, ןןס־די אי־ לוזיע פון אײגענעם באדן אונטער ח םים — זי הןןס אײניקע ײדישע שרײבער געםאכס פאר ארץ־ישראל״שיכור ןןדער ארץ• ישראליקראנק, און פארקניפט בײ זײ ח גאולהיםרײד מים העברעיש. ביאליק זיצס אין תליאביב און רעדט אין דעם זעלביקן נוסח, װי דו. און נים מים װײניקער טעםפעראפענט און םיט ברײטערע געשיכםלעכע קענסענישן, נאר אן רוגזד- ז. י. ןןנכי סאנצט דןןרט איבער די רעכער םאר חדװה און זןןגט זיך ןןפ צו רעציסירן די ״רב־אבאס״, ביז ער װעם נים קזןנען עברית. רחל פײננבערג האס די װעלט םארטײלס אויפן ײדישן גלות און העברעלשן ארץ־ישראל און פארלאנגס נןןר, םען זןןל איבערגיםן... דאם העברעלשע אין ײריש (סאר אונז), דאס ײחשע אין העברעלש (פאר אײך). דור האפשסײן- נו, װעגן אים װעל איך נןןך דער■ װײל ניט רײדן. ^יי איך צװײסל ניט אין אײער אלעמענם אויפריכסיקײם און— איך װאלם שװערן _ איך קאן אײך םארשסײן, הגם ס׳איז םיר ניס אײגן. םארװאס זאל דןןס פון דעם שרײבער געםאדערס װערן, אז דװקא ער זאל זײן דער קאלטער םוח, דער אויסגערעכנסער מענטש און זיך ניט אינטערװארםן דער װארעפער װירקונג םון ארץ־ישראלדיקע םאקסן? ס׳אױ א פאקם, אז ןןס די בחורים םיט סארשארצשע ארבל האבן א שטאם אויםגעבויט. אם איז זי. ם׳איז א םאקם, אז דער עפק איז געזונט געמאכס און םאראקערט״פארזײס פון ײחשע הענט. ם׳איז א םאקם, אז יוננע קינדער םיט שטײםע פןלקעס שפרינגען ארום איבער דער גאס און רײדן עבחת װי א םוםער• שפראך. און דער פןןליציאנט איז א ײד און נןןך א אינטעלי• גענסער בחור דערצו. און םיר הןןבן שוין אן אײגענע ןןפערע. און א דראמע פיט נןןן א דראםע. דער אוניװערסיטעם בויט זיך. ח נאציאנאלע ביבליןןטעק םארגרעסערט זיך• גןןט אין בלויען היםל! װעלכע אוםברחםנותדיקע, גלות־פארליבטע םענסשן פןןדערן דןןס פון דעם ײחשן שחיבער _ דעם געװןןרגעסן םאנםאײע־קינד,