Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 14

87 .■זא ליטערארישע בלעטער 14 אזױ גײט עש :סדד. זײן חשד פא־צײלט דעד ײד איעדן. דינע ״נאווײזן״ שטײען אויף היגעדישע פיבלעך. דועלידן מיטן קאפיטאן וױל עד זיך ניט. דעש סדאצעס געװינט עד, ודיל מען געפינט על-פי צופאל די געגננעמע באנקנאטן יײם א־טאלייענײטן מײדלם פאטעד. און מען נריענגט זײ דיט-קאם־טאנס אדװאקאט. דעד ל׳אזט איבעד זיין קליענט אין ט״אג םון פ־אצעמ װײל איט אױ אמה און דשד מער װי אדװאקאטײטע ס־אקטיק. און דעד ״ד געװינט דעט םדאצענצ אויך ניט זײן מעשה זדױ. דאם א־ז דעד ײד אין ״לאיאליטעט״. גיט מען נאך צו, אז צ־ זײן ײדישן נאמען לעװיט (אויף ענגליש לײענט םען איט: לױט) האט ער זיך אײנגעהאנדלט דעם ם־אנצױזישן אדל־טיטל ״דע״, אז ער שטופט זיך אין אדיםטאק־אטישע קרײזן און אױ אפילו ג,־ייט צו פאדשװײגן דעם גאנצן סקאנדאל; אוינ מען װעט א־ם א־ײננעמען א־ן זשאקעי-קלונ, אז נאנדעם װי דעד קאפיטאן אױ א־ם מכנד מ־ט ״א ײו־ א פאדך״, שיםט ער אוים םון דעד העלעד הוים: ״איך בין שטאלין דעתיף, װאם איך בין א ײד״ און מאנט זיך פשוט לענערלעך - באקומט ױך ניט קיץ אינעדיק געהו־בן בילד פון דעם מאדעדנײם ״שײלאק״. היזצא מזה? אז די פיעםע אױ אן אנטיםעמיטישע? אז דעד מהב־ איז א ״ניטדע גוי״ און האט אפגעטאן זײנע ײדישע םדײנד או־ף טעדקיש? אדע־ אפשד אױ עד אויםן געװען צאקע צו נענן א ל־נטיקע געשטאלט פון א ײד;, אבע־ דעד םאדבאהאלטענע־ ־־ש, דעד ״אדישער אינםטינקט״ א־ן זײן אונמעדנאדא־נטזײן האט גונר געװען ד• נ־טע בװנה און א־ויםגעק־מען א־ז אן אפשטויםנ- דיקע מיאוסקײט? נײן. דער אמ־, א־ז, אז די פ־עםע־ אױ ניס קײן ״ײדישע״... ניט קײן פ־לאםעמ־טישע אין ניט קײן אנטיסעמיטישע. װאלט גאל׳ סוא־ט• װעלן באהאנדלען די ײדן־ס־אגע, װאלט עד אויף געװיס געפונען א פאם־קערן ,־עפרעזענטאנט פאד לו־םן. און עד װאלמ א־ט זינער ניט געזונט אין א םניבה םון קלוב-אד־םטאקדאםן. נים דעם ײוײשן פראבלעם ד,אט גאלנוא־טי אװעקגעשטעלט אין צענ־ טער פון זײן פ־עסע. נאד דעם פדאבלעם פון לאיאליטעט. פון אפהיטן אדעד עדבד זײן אױף געװ־םע תיקים םון געזעלשאפטלענן צוזאמענלעבן. דאם א־ז די אקם םדן דער פ־עםע. דאס איז די אקם םון יעדעד װ־נטיקערעד םיגור. יעדע האט געװיםע ההחײבותן לגב־ דער לאיאל־טעט א־ן יעדע זינדיקט קעגן איד א־יף אן אנ- דער איפן. דער־בעד דעד לשון רבים אין טיטל םון עננלישן ארי־ גינאל. (״לא־אלימעטן״). א־יף צו װײזן די באצ״ונג םון מענטשן ־צו לא־אליטעטן קאן ניפ געמאלם זײן ק״ן בעםעדע םביבה, װי דעד ענגלישעד קלוב. מ־ד או־פן קאנגדנענט האבן װעגן קלוב-לעבן אין עננלאנד געלײענט, מיד האנן װעגן אים געהערט. אנער זעלטן עמעץ האט א ר־בט־ק ב־לד װעגן יענער מאבמ אין געזעלשאפטלענן לעבן םון ענגלאנד, װאם דוסט ז־ך ״קלוב״. און עם א־ז.געוױם ניט קיץ פח־תות הבנוד פא־ א ש־ײבעד פון גאלסואו־טיס םדדגה, װאם ער האט אױםגע- זונט א ק־־מינעלן ם־וזשעט, בדי א־ײנצולײנטן אין דעם דאזיקן אפגעשלאםענעם װעלטל. דעם טעאטעד-פובליק־ם ד,אט עד געטאן א ט־בד״ א טאפלטע. ע־שטנס ד,אט עס ליב ק־ימינעלע ם־וזשעטן (קינא). צוױיטנם חלשט עם נאך אן א־יםטאק־אטיש מיליע. םון שטענדיק אן. בפרט אי־צטז נאך עטלענע יא־ רעװאלוציעם, עקםס־עםיאנױם, פראלעטקולט. האט ז־ך אױ־אפע ממש דעדק־ױקט מיט א ,געזעלשאםמ-שטיק״. פון דאנען שטאמט אײן מײל פון מעדב־א־־אפדשן ערםאלג. דעד צװײטע־ד ק־םט םון אקטיאד. מען װײנט, מ־ט װאס פאד א פרעצױקײט און לינשאפט דער דײטשער אקטיאד אין װין און בעדל־ן שנ־צט א־ים א סיגוד אין א געזעלשאפט-שטיק. װאם םאד א דייבע טדאףיזרע עד סארמאגט א־ן דעם םרט. דעד פוילישעד דאם מאל א־ז דעד אויסק־ק געװען א בענעדעד. סא־אן נײ אונז א קאנ־־נקטוד אויף ײד־שע פיע־םע־ם. א םועל־־וצא םון דעד פו־ליש־־־־שע־ םארשטענדיקינג. נײזע צינגעד זאג;, דעד אײנצ־- קעד. דאט שקא־לאטגא מאסקאי געשפילט ..דיב־קי, ״קאמעדיא״- ״צװישן טאג א־ן נאנט״, ״באגוםלאװסקי״ - ״יאש־ע מוזיקאנט״. קאן ״טעאטער פאלסק־״ קיץ חזיד ניט זײן. שטעלט עד אויך א יד־שע פ־עסע. נ־ט, חלילה, םון ״זשא־גאן״ און או־ך נ־ט מ־ט ,־אנלעם״. לויטעד ײדן. אנע־ דעדפא־ מ־ט א ״ײדישץ פא־אן אץ דעד פיעסע ״לא־אליטעט״ א־ז א״נצ־קעד ײד. האט עד נענעך גרױסע צ־ות מ־ט זיץ ײדישקײט. מ־ט פרנםה איז ער אפילו פארזא־גט. :־ן פאטעד האט געהאנדלט מ־ט טעפענעד. לענט י זון א גומן טאג, האלט געיעג־פע־ד, הב־ט דך; אדיבטאק־אטן. םון ״לשאקד-קלונ״•? גליד און צ־ם ס־ף וױל ער צו נאפז זעק א מ אנדערע דאגות ־אט עד ניט. אנעד א־ם. א נ־טע־עד דחמנות אויף א־ב. טרעפט ז־ך א מעשד״ אז מען גננעט צװ בײ ־א־ם טוױנט ם־נט במז־מנ־ם. בעת ער איז צו גאסט ב״ א גנב א־ז - א• :עם םון ״זײ״. דער אײנעד ס־ן ״זײ״. א קאפ־טאן, א העלד פון דער װעלט־מלחמדצ דעד ײד אױ א־ם גלײך חושד. ק־ן באוױױן האט עד נ־ט. אנעד ער דדיגגט עם אדו־ם מיטן גדאבן פ־נגע־. בײ אנ- זן דע= דעם פדאצעס געזזינט- ו 1 א־יד א חש־. מאני ׳ <- < :יא־ קאפ־טאן פאדקלא־ן דעם דעד ײד. א ־אנק א צופאל. דעד קאפיטאן דע־שיםט זיך. די נװנ־, פוגם מחב־ איז נ־ט אױגאנצן א קלא־ע. אנעד מען ,װ״םט, װעד ער א־ז. און מען רע־ננט, אז ע־ אױ אויםן, אױצ ■ נעמען זיך דעם ײדם עװלד״ וױ עם פאסט פאר א פ.־אג,־עם־װן לימעדאט א־ן פא־ א מ־טגליד פון דע־ לענוד-פא־ט־ײ. בלײנט א קש״ד,: פאדװאם־זשע אױ דע־ ײד א־א נאנאל און דעד קאפ־טאן א־א דזשענטעלמע;? ד• טויזנט פונט נאקומט דעד געשענקט. קאפיטאן האט א־ם ,װאס פאד א פעד משמעות דעדפאר, ,װײל או־ף ק־ן האנער האט ניט געקלעקט. אזא אבװן א־ז רעד קאפ־טאן. און דעד ״ד א־ז א גנ,,־ אדיר. דאם געלט, ,װאנ ז־ע־ קאפיטאן לקחנט אװעק, דא־ף ע־ נ־ט סאד זיך. עד גיט עם אװעק ב־ז צװ א ג־אשץ אן איטאל־ענ־ש מײדל. עד טוט עם צ־ליב ױץ ױנג ,װײבל. זי זאל זיך נ־ט דעדוױסן, אז פאד דע־ תש־גה מ־ט א־ד האט עד... און אװי װ־טעד. ד״ אפות־קא דעדטאפט דע־ קאפ־טאן א־־ף א קונצײקן א־פן. אױף יענעם שלאם בײם א־־םטאק־אט װאױנט ע־ ט־ד ב־ ט־ד א־ן ב־ ט־ד םרי״נור. ג״יב ארן דעם ׳ר א*ז נ*ט ק״ן 2,־י־<, פאריטליעט ע־ ך• טיי אנײ ׳ ו• כ**ט א״־ו־ם אויף א װײלע םון שליםל באהאלט ע־ אין קעשענע. סיאיז טאןע ניט סיין, אבע־ געזונט. באין ב־י,־ד, מוז דעד קאפיטאן אדײן דודבן באלקאן. פון ז״ן :אלקאן צום ײדנם :אלקאן א־ז א מהלך פון צװ״ מעטעד. עד טוז א־ם איבעדשפדינגען צװײ מאל. א״גמאל אהין, און א צװײט מאל צ־ד־ק. די צימע־ן געפינען זיך אץ צװײטן שטאק, ד מעטע־ א־בער דער ע־ד. דער קאפ־טאן מוז שװ־ן זײן א״נמאל א שס־ינגיער. די גאנצע ואך געדדיערט םוםצן מינוט. אץ דער צײט טוז רער קאפ־טאן צ־וײ מאל א״נשטעלן דאם לעק און אינמיטן דורכ- זיבן דאפ גאנצע צ־מער, ביז ער ט.־עפט אן... װאו האלט א ײד געלט? אונטעק קישץ. א קאפיטאן — א נװאט. אױ װע־ט א קניפ א־ן בעקל. אז דער ײ־ ק־פט א־־ין, אױ די ע־שטע דאך: א טאפ מאן אונטערן ק־שן. דעד ט־־םטעד א־ז דא. אבע־ר ל״ר־ק - ־־־ א געװאלד. א.־ום האלבע נאנט. םאלט א־יץ צ־ם :אלעיאם. שטעלט א־אפ פאליצײ. בײ אן רע־ ג־עםטעד חטא אין די דאם גאנצע הױז א״ף רי פי־, ענגלישן ־ארדז דאם אױ ״שאקי; אוינ; פון רעד א־יםטאק־אטיע.