Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 10

87 .זא ליטערארישע בלעטער 10 זעצונג. זײער םאראינסערעסירס. ״װאס איז דאס םאר א ליסערמ• טזרו׳ _ פרעגס ער. רילקע שרעקם, אז דןס זןןלן נים דין אםןןל קײן װעגן, װ$ם פירן סון דער אײביקײם. םיר, ײדן״ םיס אונזער עקסיסטענץ זײנען אים נײטיק םאר זײן גרױםער לױכסנדיקער וױזיע — נץט. סײל לידער סון רילקעס ״שעהן־בוך׳ דערסאנען קאפיטלעך תהילים. רילקע רעדט פים ערפורכם װעגן ײדן״ װעגן דער ײדי• שער עקשנותדיקער דויערהאםסיקײם. םיס שרעק אין דער שסים האס ער זיך בײם שרײבער פון די שורות, בעת א צוםעליקן קזדצן געשפרעך אין פאריז, נאכגעפרעגס װעגן די נײע סענדענבן אין ײדנטום. ער האם געלײענט פרצן אין מאקס בראדם איבער־ דאס געזאנג װעגן ליבע און טויט פון פאנענטרעגער קרישטאף רילקע רײנער םןןרי* רילקע * * עםעצער דערצײלס םון זײן םאמען. קלזןר, אז א דײסש. הויך און לאנגזאם ברענגס ער ארוים זײנע װערטער. װי א םײדל, װאס קלײבס צונױף בלוםען״ און סראכסנדיק םארגלײכט ױ בלום צו בלום און װײם גארניט װי דזןם נאנצע װעט אויספאלן — אזוי באהעסס ער װןןרט צו װןןרט. װעגן סרײדז װעגן לײדז אלע הערן אויםםערקזאם. אסילו דןןס שפײען הערס אויף• װײל דאס זײנען לױםער םענסשן, װןןס װײםן װי עס סאםס. און װער עם קען קײן דײסש ניט אין דער םחנה״ הײבם פלוצלונג ןןן םאר• שטײן, םילט װערטער אײנצלנע: ״אץ אן אװנס״_. ״קלײן געװעף... * איצס זײנען אלע זיך נןןנס, די הערן, װןןס קוםען פון םראנקרײך, און די פון בורגונד, די םון נידערלאנד, פון די קא• רינטיער סןןלן, םון די בעהםישע שלעםער און די םון קײזער לגןןפןןלד• װןןרעם װןןס אײנער דערצײלם הןןבן דןןס אלע איבער־ געלעבס, און פונקט אזוי. גלײך וױ ם׳װןןלס נןןר אײן פאסע געװען״• * אזוי רײט םען ארײן אינם ןןװנט, אין עפעם אן ןןװנס• ם׳שװײגס װידער, אבער ליכסיקע װערסער האס פען םיט זיך. דא טום אוים דער םארקױ דעם קריגער־הוס. זײנע סונקעלע הןןר זײנען װײך, און װען ער לןןזם אראפ דעם קןןפ, שפרײםן זײ זין פרױענהאפסיק אוים אויף זײן נאקן• איצס דערקענס שױן אױך דער סון לאננענוי: פונדערװײסנס שםרעקס זיך עפעס און גלאנצם, עפעס שלאנקס און סונקלס. אן אײנזאפער זײל, האלב■ אײנגעפאלן. און זײ זײנען לאנג שוין םארבײ, שפעסער, סאלס אים אײן _ דאם איז געװעזן א םאדןןננא. * װאך־פײער. אויסגעזעצס זיך ארום און ם׳װארם. ם׳װארם עםעצער זאל אנהײבן זינגען. ןןבער פ׳איז אזוי פיד. דןןס רויםע ליכס אױ שװער. אויף די םארשסױבסע שיך לײגס דך עס אוים. קריכס ביז די קני און קוקס ארײן אין די צוגויםגעלײגסע הענס• קײן םליגל הזןט עס ניס• די םניפער—טונקל. דןך די אױגן םונם קלײנעם פראנצויז לײכסן אויף אװײלע םים אײגן ליכם. אקלײ• נע רויז הןןס ער געקושס און איצם װעס ױ װײסער װעלקן בײ אים אויף דער ברוסם. דער םון לאנגענױ הןןם דןןם צוגעזען״ װײל ער הןןט נים געקןןנס שלןןםן. ער םראכטז איך הןןב ניס קײן רויז, קײן שום רױז ניס. דעםאלם ױננס ער. און דןןס איז אן אלס םרויעריק ליד, כ װןם אץ דער הײם זיננען דןם די םײדלעך הארבסס*צײס, װען ם׳הןס די תבואות םון די סעלדעד ארןןפגענוםען. ״... דעם 24>טן נאװעםבער פון יאר 1663 איז צו אסא פאן רילקע, גוס-באזיצער פון לאנגענוי (גרעניץ פון ציגרא), םונם יהוס לינדא, צוגעםאלן אלס אײגנטום דןןם הלק ירושה םון דעם נוס לינדא, װאם איז נעבליבן נאך זײן ברודער קרישםאף, דעם אופגעקוםענעם אין אונגארן; דאך הןןס ער געפחס אויסשסעלן א התחײבות, אז דער קגין װערם בסל ומבוםל אין םאל, װען זײן ברודער קריששןןף (דער, װןןם לױטן באװיזענעם פאפיר איז ער געשסארבן אלס קארנעס םון באראן פירןןװאנאס קאמפאניע סונם קײזערלעך־עסטרײכישן הײםסערישן רײטער*רעגיפענס._) זןןל צו־ ריקקוםען.״״ רײטן, רײסן, רײסן, דורכן סאנ, דורך דער נאכס, דורכן טאג רײםן, רײםן, רײסן. מיד געװארן אױ דןןם העלדיש־זײן און די בענקשאפס אזוי גרױס. קײן בארג ניט ארום, װאו־ניס-װאו—א בױם. גארנישס װאגס ױך אויםצושםײן. פרעמדע בײדלעך לױערן, דןןרשסיק בײ סארבלאטיקםע ברונעםער. קײן שום טורעם ניס ארום. און כסדר אזוי דאס אײגענע בילד• צװײ אויגן הןןם םען צופיל. נןןר סײל־ םןןל אין דער נאכם גלויבס םען צו װיסן דעם װעג• און אפשר גאר קערן םיר ױך אין די נעכם צוריק מיט דעם װענ, װןןם ם׳איז אונסער פרעמדער זון םיט אזויםיל פי אדורכגעקוסען? ס׳קאן זײן. די זון איז שװער, װי בײ אונז טיף אץ זוםער. ןןבער מיר האבן ױך זומער״צײט געזעגנט. די קלײדער פון די פרויען הןןבן לאנג ארויםגעלויכסן פונם נריגס. און איצטער רײסן פיר שוין לאנג. עס פח שוין זײן פסתםא הארבםט• על כל פגים דןןרס, װאו סרױעריקע װײבער װײסן װענן אונז. * דער פון לאנגענוי רוקס ױך ארײן אינם זןןסל אץ זאנס: ״הער םארקיז...״ זײן שכן, דער קלײנער, צארטער פראנצוױ, האס ערשס דרײ סענ נןןכאנאנד גערעדס און נעלאכס. איצס װײסט ער גארניס פער. װי א קינד איז ער, װאס װןןלס נעװןןלט אנט• שלאפן װערן• א שטויב זעצם זיך ןןפ אױף זײן םײנעם װײסן שפיצףקאלנער; ער באםערקס עס ניס. און םארװעלקס אזוי פא־ םעלעך אין זײן סאםעטענעם■ זןןטל. אבער דער סץ לאננענוי שםײכלט און זןןנט: ״איר הןןט זעלםענע אויגן, הער םארקיז. איר זענס םסתםא ענלעך צואײער סאםען—״ דא האס דער פראנצױז נאכאפןןל אױפגעבליס, ער װישס ן■ דעם שסויב םון קןןלנער און אױ וױ נ״ינעבוירן.